Điểm mù 'rủi ro pháp lý' doanh nghiệp dễ bỏ qua khi AI phát triển

Công nghệ phát triển, rủi ro gia tăng

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi phương thức vận hành của doanh nghiệp. Từ tìm kiếm thông tin, tiếp cận khách hàng đến thiết kế sản phẩm, quản trị sản xuất, nhiều công đoạn được rút ngắn nhờ ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, phía sau những tiện ích đó là không ít nguy cơ pháp lý mà doanh nghiệp chưa lường hết.

Luật sư Lê Đăng Tùng, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội. Ảnh: Công Phương

Luật sư Lê Đăng Tùng, Trưởng Văn phòng Luật sư Trường Giang, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, chuyển đổi số tác động mạnh mẽ đến hoạt động doanh nghiệp, đồng thời làm phát sinh những rủi ro liên quan đến thương hiệu, quản lý nhân sự, thuế và cạnh tranh.

Theo luật sư Lê Đăng Tùng, một thương hiệu có thể được doanh nghiệp xây dựng trong hàng chục năm nhưng trên môi trường số vẫn có nguy cơ bị làm giả, chiếm đoạt. Việc chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị trên nền tảng số cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao tính minh bạch, năng lực chuyên môn và trình độ nghiệp vụ của đội ngũ nhân sự.

Thực tế, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ mất dữ liệu mà còn phải giải quyết bài toán bảo vệ thông tin kinh doanh, bí mật sản xuất và tài sản trí tuệ.

Ông Cao Chí Cuối, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần sản xuất thương mại CNC Gia Nghĩa cho biết, AI giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường nhanh chóng, hỗ trợ công việc văn phòng và thiết kế sản phẩm. Tuy nhiên, với những dữ liệu thuộc diện bảo mật, doanh nghiệp phải hết sức thận trọng, chỉ đưa lên môi trường mạng những thông tin được phép công khai phục vụ quảng bá thương hiệu.

Ông Cao Chí Cuối, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần sản xuất thương mại CNC Gia Nghĩa. Ảnh: Công Phương

Theo ông Cao Chí Cuối, doanh nghiệp cần có nhân sự phụ trách pháp chế, công nghệ thông tin, đồng thời tìm đến các đơn vị chuyên môn để được tư vấn, hỗ trợ trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và pháp luật.

Chủ động phòng ngừa thay vì xử lý hậu quả

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, doanh nghiệp nhỏ và vừa thường hạn chế về tài chính, nhân sự để xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu. Dữ liệu bị phân tán, thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp có thể dẫn đến thất thoát, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW. Ảnh: Công Phương

Đáng lưu ý, nhiều doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến việc duy trì quyền sở hữu trí tuệ. Nhãn hiệu, sáng chế sau khi đăng ký vẫn cần được theo dõi thời hạn bảo hộ và gia hạn theo quy định. Nếu không có bộ phận chuyên trách, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ thời hạn, dẫn đến mất quyền đối với tài sản của mình. Một sai lầm khác là công bố kết quả nghiên cứu, giải pháp kỹ thuật hoặc sản phẩm trước khi đăng ký bảo hộ.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà cảnh báo, việc công khai quá sớm có thể khiến sáng chế không còn đáp ứng điều kiện về tính mới, ảnh hưởng đến khả năng được bảo hộ. Đối với các sản phẩm số, phần mềm được phát triển thông qua hợp tác với đối tác công nghệ, việc xác định quyền sở hữu cũng cần được quy định rõ trong hợp đồng. Doanh nghiệp cần làm rõ trách nhiệm chuyển giao dữ liệu, mã nguồn và các tài sản liên quan sau khi hoàn thành công việc; đồng thời thực hiện thủ tục đăng ký quyền sở hữu trí tuệ để tránh tranh chấp về sau.

Bên cạnh đó, những rủi ro về thuế và lao động vẫn là vấn đề doanh nghiệp không thể xem nhẹ. Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, sai sót về hóa đơn đầu vào, mua bán hóa đơn hoặc các khoản chi phí không được chấp nhận khi quyết toán thuế có thể gây thiệt hại lớn. Trong lĩnh vực lao động, việc đơn phương chấm dứt hợp đồng hoặc sa thải người lao động không đúng quy định cũng dễ phát sinh tranh chấp.

Từ thực tế tư vấn pháp lý, các luật sư cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, không chỉ tìm đến luật sư khi tranh chấp đã xảy ra mà phải chủ động phòng ngừa từ đầu.

Luật sư Lê Đăng Tùng nhấn mạnh, doanh nghiệp cần có tư duy “phòng thủ từ xa”, chủ động tìm đến các tổ chức hành nghề luật sư và chuyên gia pháp lý để được tư vấn, nhận diện nguy cơ. Đây là giải pháp cần thiết đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn thường thiếu bộ phận pháp chế chuyên trách.

Khi xảy ra tranh chấp, doanh nghiệp nên ưu tiên thương lượng để tìm tiếng nói chung. Nếu không thể tự giải quyết, có thể lựa chọn hòa giải hoặc trọng tài trước khi đưa vụ việc đến cơ quan tố tụng. Theo luật sư Lê Đăng Tùng, cách làm này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu doanh nghiệp.