Điện hạt nhân chiến lược đối với an ninh năng lượng quốc gia năm 2026

Điện hạt nhân quay trở lại mạnh mẽ

Theo xu hướng chung trên thế giới, điện hạt nhân được coi là điện xanh và điện nền, có khả năng chiếm khoảng 10–30% tổng sản lượng điện quốc gia tại nhiều nước. Sau giai đoạn thoái trào cách đây 10–15 năm, điện hạt nhân đang quay trở lại mạnh mẽ trong chiến lược năng lượng của nhiều quốc gia, xuất phát từ yêu cầu tự chủ năng lượng, đạt mục tiêu trung hòa carbon và tái định vị năng lực công nghệ quốc gia.

Khu vực xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Ảnh: Xuân Hướng

Tại Việt Nam, nhu cầu điện được dự báo tiếp tục tăng cao cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sự phát triển của các ngành công nghệ cao như sản xuất chip, trung tâm dữ liệu, giao thông điện khí hóa và chuyển dịch năng lượng xanh. Trong bối cảnh đó, việc bảo đảm nguồn cung điện ổn định, liên tục và bền vững trở thành yêu cầu then chốt đối với tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia.

Việt Nam đang từng bước khởi động lại chương trình phát triển điện hạt nhân sau nhiều năm tạm hoãn. Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2 tiếp tục được tái khởi động từ cuối năm 2024, đây là một bước đi chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia cùng với các dự án hạ tầng trọng điểm khác.

Song song với đó, Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 1.1.2026, đã thiết lập khung pháp lý toàn diện cho phát triển và quản lý năng lượng hạt nhân, bao gồm phát triển nhà máy điện hạt nhân, bảo đảm an toàn bức xạ, an ninh hạt nhân và quản lý nhiên liệu. Theo dự thảo luật, điện hạt nhân là đối tượng quản lý trọng tâm, cả về phát triển ứng dụng lẫn bảo đảm an toàn, an ninh.

Lợi ích chiến lược của điện hạt nhân

So với các nguồn năng lượng tái tạo phụ thuộc nhiều vào thời tiết, điện hạt nhân có khả năng cung cấp điện liên tục 24/7, sản lượng lớn và ổn định. Đây được xem là lợi thế quan trọng trong cơ cấu nguồn điện tương lai.

Điện hạt nhân sở hữu nhiều lợi thế so với các nguồn năng lượng hóa thạch đang dần cạn kiệt và cả một số dạng năng lượng tái tạo. Đó là không phát thải CO₂, nhiên liệu dễ vận chuyển, lượng chất thải phóng xạ phát sinh ít và được kiểm soát chặt chẽ.

Bên cạnh đó, phát triển điện hạt nhân còn góp phần đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, tăng khả năng tự chủ năng lượng và hỗ trợ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Về kinh tế – kỹ thuật, các nhà máy điện hạt nhân có chi phí nhiên liệu thấp trong cơ cấu giá thành, thuận lợi cho vận hành phụ tải đáy và có thể hoạt động liên tục toàn bộ công suất trong suốt năm. Tuổi thọ nhà máy có thể kéo dài tới hàng chục năm, giúp giảm chi phí phát điện khi hoàn vốn sớm và vận hành ổn định trong dài hạn.

Điện hạt nhân sẽ đáp ứng yêu cầu về năng lượng cho phát triển xanh, phát triển bền vững, ứng phó có hiệu quả biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường trong tình hình mới và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong kỷ nguyên mới.

Đòi hỏi yêu cầu an toàn tuyệt đối

Công nghệ điện hạt nhân hiện nay là thế hệ 3+ và đặc biệt là thế hệ thứ tư có độ an toàn rất cao. Dù có nhiều lợi thế, phát triển điện hạt nhân đòi hỏi yêu cầu an toàn tuyệt đối, từ thiết kế, xây dựng, vận hành đến quản lý chất thải phóng xạ dài hạn. Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, lựa chọn công nghệ tiên tiến và đối tác chiến lược phù hợp là những yếu tố then chốt để bảo đảm hiệu quả và an toàn.

Hoạt động bảo đảm an toàn trong phát triển năng lượng nguyên tử và an toàn hạt nhân sẽ do một cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền thống nhất quản lý, bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là các khuyến nghị của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế, trong mọi giai đoạn của dự án điện hạt nhân.

Do đó, cần nghiên cứu, chuẩn bị các điều kiện cần thiết trong phát triển các mô hình điện hạt nhân phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Trong bối cảnh an ninh năng lượng gắn chặt với tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, điện hạt nhân đang được đặt ở vị trí chiến lược trong chiến lược năng lượng quốc gia năm 2026. Với khung pháp lý mới, định hướng rõ ràng và nhu cầu thực tiễn, điện hạt nhân không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn cho Việt Nam.

P.V