Diễn viên, người mẫu hối hận vì 'bán mặt' cho AI

Simon Lee không phải bác sĩ. Nhưng trên TikTok và Instagram, bản sao AI của nam diễn viên Hàn Quốc lại xuất hiện trong vai bác sĩ phụ khoa hoặc bác sĩ phẫu thuật, quảng bá những phương pháp chăm sóc sức khỏe đáng ngờ.

Lee đã đồng ý cấp quyền sử dụng hình ảnh cho một công ty tiếp thị AI. Điều khiến anh bất ngờ là những lời quảng cáo sau đó được đặt vào miệng “mình”. Anh cho biết các điều khoản hợp đồng khiến mình không thể yêu cầu gỡ những video này.

Câu chuyện cho thấy một hệ quả khác của việc “bán mặt” cho AI. Người tham gia có thể nhận được tiền, nhưng không lường hết những nội dung bản sao của mình sẽ xuất hiện.

Việc cấp phép sử dụng gương mặt cho AI đặt ra câu hỏi về quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân khi bản sao kỹ thuật số được dùng trong nhiều nội dung khác nhau.

Bản sao đi xa hơn thỏa thuận hình dung

Adam Coy, diễn viên tại New York, cũng gặp tình huống tương tự. Theo bài viết của The Guardian tháng 3/2026, anh nhận 1.000 USD khi cấp quyền sử dụng hình ảnh vào năm 2024.

Bạn bè sau đó gửi cho Coy những video có mặt và giọng nói của anh. Trong một video, bản sao tự nhận là bác sĩ phụ khoa, quảng bá thực phẩm bổ sung chưa được chứng minh công dụng cho phụ nữ mang thai và sau sinh. Trong những clip khác, AI biến anh thành "nhà tiên tri, chuyên dự báo thảm họa".

Coy thấy ngượng khi phải giải thích. Anh cho biết từ đó cảm thấy hối hận và chưa dám nhận thêm bất cứ công việc cung cấp dữ liệu nào cho AI.

Một hồ sơ trên nền tảng cấp phép hình ảnh hiển thị ảnh chân dung ở nhiều góc chụp, kèm mức giá và thời hạn sử dụng theo từng mục đích.

Theo AFP, quy trình tạo bản sao kỹ thuật số có thể bắt đầu bằng khoảng nửa ngày ghi hình trước phông xanh, với sự hỗ trợ của máy nhắc chữ. Người tham gia thể hiện nhiều trạng thái cảm xúc, cung cấp dữ liệu về giọng nói, biểu cảm và chuyển động để hệ thống tạo nhân vật mô phỏng.

Sau đó, khách hàng của nền tảng có thể chọn gương mặt, ngôn ngữ, sắc thái thể hiện và nhập kịch bản để tạo video. Người xuất hiện trên màn hình vì thế không nhất thiết đã đọc hay trực tiếp thể hiện những lời nói được gắn với mình.

Các hợp đồng cấp phép có thể mang lại khoản thù lao lên tới vài nghìn euro, tùy thời hạn và mức độ nổi tiếng của người tham gia.

Người mẫu kiêm diễn viên Anh Connor Yeates ký hợp đồng ba năm với Synthesia, nhận 5.235 USD. Sau đó, anh phát hiện hình ảnh của mình được dùng trong nội dung bản thân không hề được thông báo trước đó.

Đại diện Synthesia thừa nhận đã để nội dung này lọt qua khâu kiểm duyệt và cho biết công ty đã bổ sung quy trình. Trường hợp này cho thấy sự đồng ý cho tạo bản sao không đồng nghĩa người tham gia đã hình dung hoặc chấp thuận từng thông điệp mà bản sao truyền tải.

Một gương mặt có thể làm việc bao nhiêu lần?

Sức hút của bản sao kỹ thuật số nằm ở khả năng tái sử dụng hình ảnh mà không cần người mẫu liên tục có mặt tại trường quay.

Tháng 5/2025, Zalando cho Reuters biết AI giúp rút thời gian sản xuất hình ảnh từ 6-8 tuần xuống khoảng 3-4 ngày, giảm 90% chi phí. Hãng cũng phát triển bản sao kỹ thuật số để sử dụng hình ảnh người mẫu trên nhiều vị trí mà không cần chụp hàng trăm bức ảnh.

Tuy nhiên, lợi ích về tốc độ và chi phí của bên mua đặt ra câu hỏi về khả năng kiểm soát của người cấp phép.

Danh mục hình ảnh trên nền tảng New Claw, với các lựa chọn về diện mạo, phong cách và mức giá cấp phép.

Trong bài viết tháng 7/2026 của Rest of World, người mẫu Xu Fang tại Thượng Hải cho biết anh không muốn bán quyền sử dụng gương mặt, vì không biết AI có thể biến đổi hình ảnh ấy như thế nào.

Luật sư Yile Deng nhận xét phạm vi cấp phép không rõ ràng vẫn là vấn đề nổi bật. Có những đơn vị chỉ trả vài chục USD để thu thập dữ liệu khuôn mặt, trong khi hợp đồng khiến người tham gia khó biết ai sẽ sử dụng và dùng vào việc gì.

Theo bà, các nền tảng cấp phép cũng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ thu thập dữ liệu trái phép, tráo mặt hoặc sử dụng ảnh cho hoạt động huấn luyện AI về sau.

Với người cấp phép, khoản tiền nhận được có thể được xác định ngay khi ký hợp đồng. Những lời nói và hành động mà bản sao sẽ mang gương mặt họ thể hiện lại khó hình dung đầy đủ vào thời điểm ấy.

Luật sư Alyssa Malchiodi cũng cho biết một số khách hàng của bà chưa hiểu đầy đủ những quyền đã trao khi ký kết. Bà lưu ý các điều khoản đôi khi cho phép khai thác hình ảnh trên toàn cầu, không giới hạn thời gian hoặc không thể rút lại sự đồng ý.