Định hình lại văn hóa đọc từ hợp lực ngành xuất bản Việt Nam

Sự ra đời của VRA là hành động thiết thực, cụ thể của các đơn vị trong ngành xuất bản nhằm hiện thực hóa các định hướng của Đảng và Nhà nước - Ảnh minh họa

Hợp lực ngành xuất bản để mở rộng văn hóa đọc

Ngày 24/4/2026, ba đơn vị xuất bản gồm Alpha Books, Đông A và First News công bố thành lập Liên minh Phát triển Xuất bản & Văn hóa đọc Việt Nam (Vietnam Reading Alliance - VRA) tại Hà Nội. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam đang được thúc đẩy như một trụ cột trong chiến lược phát triển tri thức quốc gia; đồng thời hưởng ứng Chỉ thị 04-CT/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đọc, nâng cao chất lượng xuất bản và xây dựng xã hội học tập trong thời kỳ mới.

Khác với các mô hình hợp tác trước đây, VRA được thiết kế như một liên minh mở, hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, minh bạch và không tạo lợi nhuận chung. Mục tiêu không phải thay thế vai trò từng đơn vị, mà tạo một nền tảng phối hợp để mở rộng tác động của toàn ngành.

Trong bối cảnh thói quen đọc đang chịu cạnh tranh từ các nền tảng số, sự xuất hiện của một liên minh mang tính tổ chức được xem là bước đi nhằm tái cấu trúc cách tiếp cận văn hóa đọc: từ hoạt động rời rạc sang chiến lược dài hạn.

Đọc sách không bắt đầu từ khẩu hiệu

Các nhà sáng lập VRA đều nhấn mạnh một điểm chung: văn hóa đọc không đến từ những chiến dịch lớn, mà từ những hành động cụ thể và lặp lại.

Ông Nguyễn Cảnh Bình (Alpha Books) cho rằng phát triển văn hóa đọc là trách nhiệm chung của toàn xã hội, và việc liên kết theo mô hình “ba cây chụm lại” giúp các đơn vị xuất bản tăng khả năng thích ứng và đóng góp hiệu quả hơn. Ông đồng thời đề xuất nâng cấp hội sách thành không gian văn hóa tích hợp, nơi sách đi cùng nghệ thuật và trải nghiệm để tạo động lực đọc.

Ông Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch Alpha Books cho rằng việc liên kết theo mô hình “ba cây chụm lại” giúp các đơn vị xuất bản tăng khả năng thích ứng và đóng góp hiệu quả hơn - Ảnh: Trạm đọc

Trong khi đó, ông Trần Đại Thắng (Đông A Books) tiếp cận vấn đề theo hướng thực tế hơn: “Câu chuyện văn hóa đọc, với chúng tôi, không bắt đầu từ những điều lớn lao. Nó bắt đầu từ những việc cụ thể: một hội sách được làm chỉn chu hơn, một điểm đọc được duy trì ổn định hơn, một cuốn sách đến với đúng người đọc. Nếu những việc đó được làm đủ đều đặn và đủ lâu dài, thì kết quả sẽ tự đến”. Ông Nguyễn Văn Phước (First News) bổ sung góc nhìn hệ sinh thái, khi cho rằng việc phát triển văn hóa đọc cần sự tham gia của nhiều bên, từ nhà xuất bản, trường học đến doanh nghiệp và cá nhân, để tạo ra một mạng lưới tri thức bền vững.

Những phát biểu này cho thấy VRA không đặt trọng tâm vào khẩu hiệu, mà vào việc chuẩn hóa những hành động nhỏ nhưng có tính duy trì, liên tục và minh bạch.

Lộ trình 2026 - 2030: Từ hội sách đến hệ sinh thái đọc

Trong giai đoạn 2026 - 2030, VRA xác định 6 trụ cột triển khai, tập trung vào mở rộng tiếp cận và duy trì thói quen đọc:

Tổ chức hội sách quy mô toàn quốc: Hàng trăm hội sách sẽ được tổ chức theo mô hình mới, hướng đến việc đưa sách đến nhiều địa phương, đặc biệt là những khu vực còn hạn chế về điều kiện tiếp cận.

Tăng cường hoạt động cộng đồng: Các chiến dịch truyền thông và sự kiện sẽ được triển khai nhằm khuyến khích thói quen đọc ở nhiều nhóm đối tượng, từ học sinh đến người đi làm.

Phát triển điểm đọc và thư viện: Liên minh đặt mục tiêu xây dựng hàng nghìn điểm đọc tại trường học và cộng đồng, đồng thời thúc đẩy mô hình “tiết đọc sách” nhằm hình thành thói quen từ sớm.

Mở rộng thư viện ngoài trường học: VRA khuyến khích phát triển thư viện tại doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, mở rộng không gian tiếp cận tri thức ngoài hệ thống giáo dục chính quy.

Bảo vệ bản quyền và chống sách lậu: Một trong những trọng tâm là xây dựng môi trường xuất bản minh bạch, hạn chế tình trạng sách lậu ảnh hưởng đến toàn ngành.

Đào tạo và chia sẻ nguồn lực ngành: Liên minh sẽ tổ chức các chương trình đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm nhằm nâng cao năng lực vận hành và phát triển dài hạn cho ngành xuất bản.

Lộ trình này cho thấy VRA không chỉ tập trung vào việc “tăng số người đọc”, mà hướng tới việc xây dựng hạ tầng đọc, từ điểm tiếp cận, nội dung đến hệ thống vận hành.

Mô hình vận hành: Linh hoạt nhưng có kiểm soát

Một điểm đáng chú ý là VRA không xây dựng cấu trúc lợi nhuận chung. Thay vào đó, mỗi dự án sẽ có một đơn vị đóng vai trò điều phối, chịu trách nhiệm từ pháp lý đến vận hành.

Các thành viên tham gia theo nguyên tắc chia sẻ chi phí, rủi ro và lợi ích một cách minh bạch, đồng thời cam kết không phá giá thị trường hay ảnh hưởng đến hệ thống phân phối hiện hữu.

Nếu các chương trình được triển khai đúng tiến độ, VRA có thể tạo ra một mạng lưới kết nối giữa nhà xuất bản, trường học, doanh nghiệp và cộng đồng, nơi việc đọc trở thành một phần của đời sống xã hội. Tuy nhiên, ở góc nhìn dài hạn, bài toán không chỉ là “làm sao để người Việt đọc nhiều hơn”, mà là “làm sao để việc đọc trở thành thói quen bền vững”.