Định hướng rõ ràng nguồn nhân lực cho các lĩnh vực nền tảng và công nghệ chiến lược

Sinh viên ngành điện hạt nhân.

Ưu đãi bằng học bổng

Nhằm tiếp tục thu hút thí sinh vào các ngành công nghệ chiến lược, ông Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho hay, tuyển sinh đại học năm nay có những chính sách mới hỗ trợ người học theo các nhóm ngành STEM. Cụ thể, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược (Nghị định 179).

Mục tiêu không chỉ dừng ở hỗ trợ chi phí học tập, sinh hoạt cho người học, mà còn tạo động lực đủ mạnh để thu hút và giữ chân người học giỏi theo đuổi các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược – những lĩnh vực có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia…

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, điểm cốt lõi ở đây là định hướng rõ ràng nguồn nhân lực cho các lĩnh vực nền tảng và công nghệ chiến lược, thay vì dàn trải. Đây cũng là những lĩnh vực mà Việt Nam cần tăng tốc trong giai đoạn tới để phục vụ chuyển đổi số, công nghiệp hóa và phát triển kinh tế tri thức.

Kỳ thi tốt nghiệp năm 2026 đang đến gần, ông Nguyễn Tiến Thảo khuyên học sinh nên định hướng nhóm ngành đào tạo bậc đại học. Các em hãy rà soát lại thế mạnh của bản thân ở các môn khoa học tự nhiên. Nếu trước đây còn lưỡng lự thì bây giờ là thời điểm ra quyết định cho con đường phía trước.

Học bổng trên không chỉ hỗ trợ tài chính, mà là cơ hội bước vào các lĩnh vực then chốt của đất nước trong 10–20 năm tới. “Hãy lấy đó làm động lực lớn nhất để chọn ngành học ngay từ bây giờ. Lựa chọn đúng ngành học ở thời điểm này chính là lựa chọn vị trí của mình trong tương lai” – ông Nguyễn Tiến Thảo nhắn nhủ.

Tại Trường ĐH Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), GS.TS Đinh Thị Mai Thanh - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, sinh viên các ngành công nghệ vũ trụ, vi mạch bán dẫn, Toán học, Hóa học và khoa học cơ bản có thể nhận học bổng tới 100% học phí. Ngoài ra còn có các mức học bổng 75%, 50% và 25% tùy theo kết quả học tập.

Theo GS.TS Đinh Thị Mai Thanh, chính sách hỗ trợ đã mở rộng từ bậc đại học. Sinh viên có thể nhận khoảng 4 triệu đồng/tháng, học viên thạc sĩ là 5 triệu đồng/tháng và nghiên cứu sinh tiến sĩ khoảng 7 triệu đồng/tháng. Các chính sách ưu tiên dành cho những lĩnh vực Việt Nam đang cần nhân lực như: điện hạt nhân, vi mạch bán dẫn và đường sắt tốc độ cao.

Học sinh trực tiếp trải nghiệm các hoạt động liên quan đến khoa học, công nghệ, STEM.

Vai trò của các cơ sở giáo dục đại học

Những quốc gia thành công đều không chỉ tiếp cận công nghệ, mà chủ động kiến tạo và làm chủ các công nghệ chiến lược. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức – Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng, việc xây dựng và triển khai chương trình công nghệ chiến lược mang ý nghĩa sống còn, không chỉ về kinh tế mà còn về an ninh, tự chủ và phát triển bền vững.

Với sứ mệnh nghiên cứu, sáng tạo tri thức và đào tạo, đại học là nơi duy nhất có thể đảm đương vai trò này một cách bền vững. Những lĩnh vực then chốt như: trí tuệ nhân tạo, vật liệu tiên tiến, cơ học tính toán, công nghệ sinh học, công nghệ hàng không vũ trụ hay bán dẫn… đều bắt nguồn từ các nghiên cứu cơ bản trong môi trường đại học, trước khi được chuyển hóa thành các ứng dụng công nghiệp.

Bên cạnh đó, đại học còn là nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao – yếu tố quyết định thành công của mọi chương trình công nghệ lõi, công nghệ chiến lược. Trong bối cảnh mới, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức nhấn mạnh, đào tạo đại học không thể dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức, mà phải hướng tới phát triển năng lực nghiên cứu và sáng tạo, tư duy hệ thống và khả năng giải quyết các bài toán thực tiễn.

Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo phải được thiết kế lại, trước hết phải có nền tảng kiến thức cơ bản thật hiện đại - bởi nếu không có nền tảng khoa học cơ bản đủ sâu và mạnh, thì không thể nào vươn tới làm chủ công nghệ lõi, đồng thời đào tạo ở đại học phải gắn kết chặt chẽ với các bài toán lớn của quốc gia và các dự án công nghệ chiến lược. Sinh viên không chỉ học để biết, mà học để làm, để thiết kế và để đổi mới.

Ngoài ra, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức cho rằng, đi kèm với tự chủ là trách nhiệm giải trình, được thể hiện thông qua hệ thống đánh giá theo bốn tầng: đầu vào, đầu ra, kết quả và tác động. Đây là cách tiếp cận hiện đại, giúp đánh giá đầy đủ hiệu quả của hoạt động khoa học công nghệ, từ nghiên cứu đến ứng dụng và tác động xã hội.

Bên cạnh đó, cần cải tiến chương trình để người học có nền tảng khoa học cơ bản vững chắc và đổi mới mạnh mẽ hình thức tổ chức quản lý đào tạo gắn với doanh nghiệp, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong trường đại học, bao gồm các trung tâm nghiên cứu, vườn ươm công nghệ và các doanh nghiệp khởi nguồn từ đại học, triển khai hiệu quả mô hình hợp tác 4 nhà: Nhà nước – Doanh nghiệp- Nhà khoa học và trường đại học.

Cần triển khai đào tạo các công trình sư, tổng công trình sư ở một số trường đại học công nghệ-kỹ thuật trọng điểm. Nhà nước cũng cần đầu tư cho các chương trình đào tạo cử nhân và kỹ sư tài năng trong những lĩnh vực khoa học – công nghệ mũi nhọn.

Tựu trung lại, phát triển công nghệ chiến lược không chỉ là nhiệm vụ của ngành khoa học và công nghệ, mà là chiến lược tổng thể của quốc gia. Trong chiến lược đó, nhà nước đóng vai trò kiến tạo và điều phối, doanh nghiệp đóng vai trò triển khai và thương mại hóa, còn các trường đại học giữ vai trò nền tảng – nơi hình thành tri thức, công nghệ lõi và nguồn nhân lực, và nhà khoa học có vai trò then chốt trong hệ sinh thái sáng tạo trí thức, công nghệ.

Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, nếu không có đại học mạnh, không có các nhà khoa học giỏi và đội ngũ các công trình sư, tổng công trình sư, không thể có công nghệ lõi. Nếu không có công nghệ lõi, không thể có sản phẩm chiến lược. Và nếu không có sản phẩm chiến lược, quốc gia sẽ không thể tự chủ, giàu mạnh hùng cường và phát triển bền vững.