Đình Phú Khê

Đình Phú Khê, xã Hoằng Phú.

Tương truyền, thời bấy giờ có người đàn ông họ Chu ở Quảng Đức (Trung Quốc) lấy vợ cùng quê, người họ Hoàng. Nhà ông Chu của cải giàu có, làm nghề buôn bán đi lại bằng thuyền bè. Lấy nhau được 4 năm thì vợ ông lâm bệnh nặng rồi qua đời. Khi ông ngoài 30 tuổi, vận nước lúc này ngập chìm trong cảnh đao binh khói lửa... người họ Chu đã phải tìm đường sang nước Nam nương thân nơi đất khách quê người.

Đến vùng đất Sơn Nam, ông thấy nơi đây đất đai màu mỡ, liền bỏ tiền ra mua lại để làm ăn sinh sống. Một năm sau ông đem lòng yêu và kết duyên cùng người con gái họ Phạm tên Khoan. Hai người sống với nhau hạnh phúc và được người dân nơi đây yêu mến vì đức tính nhân hậu. Tuy nhiên, sau nhiều năm ở với nhau hai vợ chồng vẫn không sinh được người con nào. Ông bà cũng đã đi khắp các chùa để cầu tự nhưng vẫn chưa có duyên. Biết tin ở Phú Trừng Trang (nay là làng Phú Khê) có ngôi chùa Bảo Phúc linh thiêng, ông đã khăn gói lên đường tu tiết lễ nghi để cầu phúc đức. Đặt chân đến nơi đây, ông thấy có cảm giác lâng lâng khó tả và một niềm tin mãnh liệt. Ông đã hiến toàn bộ số tiền mang theo, cùng người dân nơi đây làm việc phúc đức của làng. Từ đó hai vợ chồng ông đều luôn hướng về chùa Bảo Phúc.

Hai năm sau, bà nằm mơ thấy có hai vị thiên sứ hiện ra đỡ bà lên mây rồi biến mất. Bà thấy mình đang ở một nơi rất xa lạ, có cỏ cây hoa lá tốt tươi, có tiếng chim hót, có tiếng suối reo, bên cạnh bà đứng có một vườn cây trái chín mọng khác lạ. Bà đã giơ tay hái và ăn thử, bỗng nhiên cơn khát dày vò, bà giật mình tỉnh giấc biết là trong mộng. Sau đó 3 tháng, bà thấy trong người khác lạ rồi mang thai, sinh ra một cái bọc có 2 người con trai khôi ngô tuấn tú. Nhà họ Chu mới đặt tên cho người con cả là Chu Minh, người con thứ hai là Chu Tuấn.

Chu Minh, Chu Tuấn càng lớn càng thông minh, tài trí hơn người. Năm 13 tuổi, người cha dẫn hai con xuôi theo đường thủy về phương Nam thăm lại chùa Bảo Phúc. Chiếc thuyền vừa cập bến gần Phú Trừng Trang, đột nhiên giữa mùa hạ mà cơn đại hồng thủy nổi lên đánh đắm con thuyền. Hai người con bị chìm mất tích, người cha may mắn nhờ những cơn sóng thủy triều dâng lên đã đánh dạt ông vào bờ và thoát nạn. Đứng trên bờ, ông nhìn những con sóng mà lòng đau quặn thắt khi không thấy hai người con đâu nữa. Điều kỳ lạ, sau cơn hồng thủy xa xa người dân Phú Trừng Trang thấy hai người đàn ông nổi trên mặt nước, dáng ngồi bồng bềnh như đức phật, trôi theo hướng về chùa Bảo Phúc. Khi nước rút, dân làng đến nơi thì mối đắp thành hai ngôi mộ. Thấy kỳ lạ, dân làng đã cùng nhau tu lễ và lập lăng ngay tại đó.

Năm 1039 phía Nam nước Đại Việt có quân giặc Ai Lao quấy nhiễu, tướng sĩ triều đình đã nhiều lần ra trận nhưng vẫn không phân thắng bại. Nhà vua phải thân chinh ra trận, tiến quân đến đạo Thanh Hoa, phủ Hà Trung, nghe nơi Phú Trừng Trang người đông, đất rộng có thể chiêu binh, vua liền tiến về nơi đấy để dựng trại. Ngay đêm hôm ấy, trong giấc ngủ nhà vua bỗng nhìn thấy có hai chàng trai khôi ngô, tuấn tú hiện ra chắp tay vái lạy nhà vua mà tâu rằng: “Chúng tôi là những người con họ Chu đến từ phương Bắc, lưu lạc sang nước Nam, sau một chuyến đi thăm thú làm ăn, đã gặp nạn và trôi dạt vào đây, được người dân bản ấp lo cho giấc ngủ ngàn thu, nay thấy người ra trận, chúng tôi nguyện âm phù dương trợ, mong nhà vua sớm khải hoàn trở về"... Nghe chưa dứt, nhà vua tỉnh giấc và biết đây là điều linh thiêng báo ứng. Trong một cuộc giao đấu, nhà vua chưa biết xử lý như thế nào thì trời bỗng nổi mây đen giông gió tụ về phía quân giặc, làm cho quân giặc tan tác hoảng loạn, thừa cơ quân ta tiến đánh, đã thu lại toàn bộ đất đai. Sau khi thắng trận trở về, nhà vua làm lễ tạ, sửa sang dựng tòa lăng miếu.

Vào giữa thế kỷ XIX dưới triều Tự Đức, làng Phú Khê đã dựng lại ngôi đình trên nền thiêng đất cũ và từ đó đến nay Nhân dân thường xuyên chăm lo bảo vệ. Ngôi đình được thiết kế theo kiểu chữ nhị, gồm 2 tòa đại bái và hậu cung. Hiện nay trong đình còn lưu giữ nhiều di vật quý có niên đại trải dài vài thế kỷ như câu đối, hoành phi, long ngai, bài vị...

Trải qua bao thăng trầm, cùng với sự khắc nghiệt của thời gian, dáng vẻ của ngôi đình không còn nguyên vẹn. Nhưng lòng ngưỡng vọng hai vị thần vẫn còn nguyên giá trị trong đời sống tâm linh không hề mai một của người dân Phú Khê. Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật... đình Phú Khê đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1993. Hằng năm, vào dịp 16/2 âm lịch người dân trong xã lại long trọng tổ chức lễ hội kỳ phúc đầu xuân cúng tế Thành hoàng làng, thể hiện lòng thành kính, tri ân đối với các bậc tiền nhân đã dựng xây, gìn giữ sự bình yên cho bờ cõi và cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi.

Bài và ảnh: Khắc Công

(Bài viết có sử dụng nguồn tư liệu trong cuốn Di tích lịch sử - văn hóa đình Phú Khê).