Doanh nghiệp cần chủ động xác định, minh bạch xuất xứ hàng hóa Việt Nam

Hội nghị có sự tham dự của đại diện Sở Công Thương các tỉnh, thành phố; các hiệp hội ngành hàng sản xuất, chế biến, kinh doanh; Hiệp hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP Hồ Chí Minh cùng hơn 150 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, lưu thông thương mại, xuất khẩu và nhập khẩu.

Phát biểu tại hội nghị, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ điểm nghẽn, kiến tạo môi trường phát triển và xây dựng hành lang pháp lý minh bạch.

Các đại biểu dự hội nghị.

Trong đó, hoàn thiện các quy định về hàng hóa, chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và minh bạch thông tin về đặc tính, chất lượng sản phẩm có ý nghĩa quan trọng, góp phần xây dựng môi trường thương mại lành mạnh, chất lượng và an toàn.

Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, công tác quản lý sản phẩm, hàng hóa cần bảo đảm hiệu quả, công khai, minh bạch, khách quan, phù hợp với mức độ rủi ro; không phân biệt đối xử về xuất xứ hàng hóa và chủ thể có liên quan, đồng thời phù hợp thông lệ quốc tế, không tạo ra rào cản kỹ thuật không cần thiết.

Tuy nhiên, trong khi Việt Nam đã tham gia 19 hiệp định thương mại tự do (FTA) và ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước trước đây chưa có một khuôn khổ pháp lý riêng, thống nhất và đầy đủ.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải xây dựng quy định cụ thể, tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tự xác định, công bố xuất xứ sản phẩm, đồng thời giúp cơ quan chức năng có căn cứ kiểm tra, giám sát.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu phát biểu.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, ngăn ngừa gian lận xuất xứ

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 9/10/2026 quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.

Đây là văn bản pháp lý đầu tiên thiết lập khuôn khổ riêng về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trên thị trường nội địa.

Nghị định hướng đến hoàn thiện hệ thống tiêu chí xác định xuất xứ theo hướng minh bạch, có căn cứ, phù hợp với các quy định hiện hành; tạo cơ sở để doanh nghiệp và cơ quan quản lý thống nhất trong quá trình xác định, công bố và kiểm tra xuất xứ hàng hóa.

Đặc biệt, quy định mới được kỳ vọng góp phần phòng, chống gian lận xuất xứ, hạn chế tình trạng giả mạo xuất xứ, bảo vệ uy tín, thương hiệu hàng hóa Việt Nam và ngăn ngừa hành vi chuyển tải bất hợp pháp.

Tại hội nghị, đại diện Cục Xuất nhập khẩu đã phổ biến, hướng dẫn những nội dung trọng tâm của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP. Trong đó, tập trung làm rõ khái niệm hàng hóa có xuất xứ, hàng hóa có xuất xứ thuần túy, hàng hóa có xuất xứ không thuần túy; tiêu chí xác định xuất xứ; công đoạn gia công, chế biến đơn giản; các yếu tố không được xem xét khi xác định xuất xứ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đáng chú ý, trách nhiệm của thương nhân khi thể hiện xuất xứ Việt Nam trên hàng hóa là một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Theo đó, doanh nghiệp cần hiểu rõ việc hàng hóa được gia công, lắp ráp hoặc đóng gói tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc sản phẩm đương nhiên có xuất xứ Việt Nam.

Việc xác định phải căn cứ vào các tiêu chí cụ thể theo quy định, tránh công bố thông tin thiếu chính xác, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát quy trình sản xuất, hồ sơ xuất xứ

Tại phần thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về phương pháp xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, tiêu chí đối với công đoạn gia công, chế biến đơn giản, yếu tố trung gian và những vấn đề cần lưu ý khi triển khai quy định mới.

Ngoài nội dung về Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, hội nghị cũng trao đổi các quy định dự kiến tại một số dự thảo thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa; đồng thời lưu ý doanh nghiệp trong quá trình thực hiện quy tắc xuất xứ theo các hiệp định thương mại tự do.

Các đại biểu cũng đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, Sở Công Thương các địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp nhằm bảo đảm việc triển khai quy định mới thống nhất, hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Kết luận hội nghị, bà Trịnh Thị Thu Hiền ghi nhận các ý kiến đóng góp, đề xuất của Sở Công Thương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Cục Xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các dự thảo thông tư hướng dẫn, bảo đảm quy định khi ban hành phù hợp thực tiễn, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện.

Thông qua hội nghị, Bộ Công Thương cũng khuyến nghị các doanh nghiệp chủ động nghiên cứu Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, rà soát nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, phương pháp xác định xuất xứ và hệ thống hồ sơ liên quan trước thời điểm Nghị định có hiệu lực.

Việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng niềm tin của người tiêu dùng, bảo vệ thương hiệu và nâng cao giá trị hàng hóa Việt Nam.