Doanh nghiệp chịu áp lực lớn khi truy xuất nguồn gốc trở thành bắt buộc

Siết chặt hành lang pháp lý

Bộ Công Thương hiện đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc (TXNG) đối với một số nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý. Đây là bước cụ thể hóa Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Theo dự thảo, các mặt hàng thuộc danh mục rủi ro cao sẽ bắt buộc thực hiện TXNG, trong khi các sản phẩm khác được khuyến khích áp dụng tự nguyện.

Mọi sản phẩm lưu thông trên thị trường cần được định danh và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Từ ngày 1/7 tới, khi Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi chính thức có hiệu lực, danh mục các nhóm sản phẩm bắt buộc TXNG sẽ tiếp tục được công bố.

Cùng với Bộ Công Thương, Bộ Công an cũng đang xây dựng dự thảo liên quan đến hoạt động này. Quan điểm xuyên suốt hiện nay là mọi sản phẩm lưu thông trên thị trường đều cần được định danh và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Doanh nghiệp đối mặt nhiều áp lực trong quá trình chuyển đổi

Trước những thay đổi lớn về chính sách, đại diện các doanh nghiệp cho rằng áp lực hiện nay không chỉ đến từ quy định pháp luật mà còn từ chính nhu cầu nội tại.

Ông Phan Văn Tâm - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền nhận định, hiện nay không đơn thuần là áp lực đã đủ lớn hay chưa, mà doanh nghiệp đã xác định đây là nhiệm vụ bắt buộc phải triển khai. Đồng thời, đây cũng là thời điểm doanh nghiệp phải sẵn sàng chuyển đổi và bứt lên nếu không muốn bị tụt lại phía sau.

Tuy nhiên, ông Tâm cũng bày tỏ băn khoăn về việc đồng bộ nguồn dữ liệu khổng lồ trên cùng một hệ thống mới.

Dưới góc độ quản trị, ông Nguyễn Khắc Trí - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Gas Petrolimex phân tích, doanh nghiệp đang chịu áp lực rất lớn về tính minh bạch. Thứ nhất, minh bạch theo yêu cầu quản lý của Nhà nước về thị trường, hàng hóa và chất lượng sản phẩm.

Thứ hai, áp lực từ phía khách hàng, khi người tiêu dùng ngày càng yêu cầu thông tin rõ ràng hơn về nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh đó là áp lực nội tại của doanh nghiệp trong quản trị hàng hóa, tài sản, lưu chuyển sản phẩm và dữ liệu vận hành.

“Vì vậy, doanh nghiệp kỳ vọng các hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện hơn. Những quy định mới như Nghị định 37 đã giúp doanh nghiệp có thêm hướng dẫn cụ thể để chuẩn hóa hoạt động truy xuất nguồn gốc. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng kỳ vọng sẽ có thêm nhiều giải pháp công nghệ phù hợp với từng nhóm sản phẩm khác nhau, đồng thời cần tăng cường liên thông dữ liệu và chuẩn hóa mã ngành hàng, mã sản phẩm để thuận lợi hơn cho việc kiểm tra, xác thực và truy xuất thông tin”, ông Trí kiến nghị.

Truy xuất nguồn gốc không thể chỉ làm theo phong trào

Trong khi đó, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho rằng, doanh nghiệp cần nhận thức đầy đủ về vai trò thực chất của truy xuất nguồn gốc. Nhiều nơi triển khai mang tính hình thức, phong trào, thay vì coi đây là công cụ quản trị sản phẩm và bảo vệ thương hiệu lâu dài.

Để truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả, điều quan trọng nhất nằm ở ý thức và hệ thống quản lý nội bộ của doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải thực sự muốn quản lý tốt sản phẩm của mình thì mới đầu tư nghiêm túc cho hệ thống truy xuất.

“Làm QR code không thể theo phong trào mà phải xuất phát từ trách nhiệm với chính sản phẩm của doanh nghiệp và quyền lợi người tiêu dùng”, ông Linh nêu.

Dưới góc độ chuyên gia công nghệ, ông Phạm Văn Quân - Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee đánh giá đây là cơ hội lớn khi hội tụ đủ các yếu tố thuận lợi: pháp luật rõ ràng hơn, người tiêu dùng thông thái hơn và hạ tầng dữ liệu đang dần hoàn thiện.

Theo ông Quân, để biến áp lực thành động lực, doanh nghiệp cần có lộ trình. Trong ngắn hạn, cần ưu tiên chuẩn hóa dữ liệu và các chương trình liên thông dữ liệu, sau đó mới tiến tới nâng cao năng lực quản trị và giá trị thương hiệu.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quốc An - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Super phốt phát và hóa chất Lâm Thao nhấn mạnh tầm quan trọng của một hệ thống pháp lý đồng bộ và các bộ tiêu chuẩn phù hợp với từng quy mô doanh nghiệp.

Bên cạnh vai trò của Nhà nước và doanh nghiệp, sự đồng hành của người tiêu dùng là mắt xích không thể thiếu. Khi người tiêu dùng thực sự trở nên thông thái, kết hợp cùng các quy định sát thực tế và giải pháp công nghệ phù hợp cho từng nhóm sản phẩm, thị trường sẽ tạo lập được một môi trường minh bạch, bảo vệ được các chuẩn mực hàng hóa bền vững.