Doanh nghiệp ngưng xuất thô để quay về thị trường nội địa

Công ty TNHH Xây dựng và thương mại Lục Đông là đơn vị chuyên cung cấp mây nguyên liệu cho các công ty sản xuất đồ nội thất. Ảnh: PHAN VINH

Xuất thô không còn tối ưu

Xuất khẩu nguyên liệu thô từng được xem là con đường nhanh để doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm và duy trì dòng tiền. Tuy nhiên, thực tế vận hành đang cho thấy những giới hạn ngày càng rõ, khi phần lớn giá trị của sản phẩm không nằm ở khâu khai thác hay sơ chế, mà tập trung ở thiết kế, chế biến và xây dựng thương hiệu.

Công ty TNHH Xây dựng và thương mại Lục Đông (xã Đại Lộc) từng duy trì mô hình thu mua mây tự nhiên, sơ chế rồi xuất khẩu sang nhiều thị trường như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ai Cập, Thái Lan… với quy mô khoảng 1.000 tấn nguyên liệu mỗi năm. Tuy nhiên, khi nhìn lại toàn bộ chuỗi giá trị, doanh nghiệp nhận thấy phần lợi nhuận thực sự không nằm ở khâu mà doanh nghiệp đang đảm nhiệm.

Ông Trần Trung Hiếu, Giám đốc công ty cho biết: "Chúng tôi tham gia ở khâu đầu của chuỗi, giá bán không cao, trong khi sản phẩm sau khi ra nước ngoài được chế tác, hoàn thiện và bán lại với giá trị tăng gấp nhiều lần. Điều này khiến doanh nghiệp trong nước khó tích lũy và phát triển bền vững nếu chỉ dừng ở xuất thô".

Những thay đổi của thị trường gần đây càng làm rõ hơn áp lực này. Nguồn nguyên liệu mây tự nhiên ngày càng khan hiếm, chi phí thu gom tăng khi phải khai thác ở những khu vực xa hơn, trong khi nhu cầu từ các cơ sở sản xuất nội thất trong nước lại tăng lên. Cùng với đó, hoạt động xuất khẩu đối mặt với nhiều rủi ro về logistics, thời gian thu gom hàng kéo dài, chi phí vận chuyển biến động, khó kiểm soát chất lượng trong suốt quá trình.

Trong bối cảnh đó, việc cung ứng nguyên liệu cho các doanh nghiệp trong nước để tiếp tục chế biến thành sản phẩm hoàn chỉnh đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt hơn.

"Cùng một loại nguyên liệu, nếu đưa vào chuỗi sản xuất trong nước, giá trị thu về cao hơn, dòng tiền ổn định hơn. Quan trọng là doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong sản xuất, giảm phụ thuộc vào thị trường bên ngoài", ông Hiếu nói.

Ông Trần Trung Hiếu, Công ty TNHH Xây dựng và thương mại Lục Đông cho rằng cần tập trung vào thị trường trong nước để nâng cao giá trị sản phẩm trước khi xuất khẩu. Ảnh: PHAN VINH

Tương tự, trong lĩnh vực dược liệu, ngành quế cũng đang chứng kiến sự chuyển dịch đáng chú ý. Bà Nguyễn Thị Việt, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Quế Trà My Minh Phúc (xã Trà My) cho biết, quế Trà My trước đây chủ yếu xuất khẩu thô sang các thị trường quốc tế, tuy nhiên giá trị mang lại chưa tương xứng với tiềm năng của sản phẩm.

"Quế xuất thô thì dễ tiêu thụ nhưng giá thấp, lại phụ thuộc vào thương lái. Khi chuyển sang chế biến sâu, mình chủ động hơn, giá trị tăng lên rõ rệt và không còn bị động đầu ra", bà Việt chia sẻ.

Việc nhìn lại hiệu quả thực tế giúp nhiều doanh nghiệp nhận ra xuất khẩu nguyên liệu thô không còn là lựa chọn tối ưu trong dài hạn, đặc biệt khi thị trường trong nước đang mở rộng với nhu cầu ngày càng lớn về sản phẩm hoàn chỉnh.

Hướng đến chuỗi giá trị bền vững

Từ những thay đổi đó, nhiều doanh nghiệp bắt đầu xây dựng lại chiến lược phát triển theo hướng dài hạn, trong đó tập trung vào hai trụ cột chính là chủ động vùng nguyên liệu và đẩy mạnh chế biến sâu.

Đối với Công ty Lục Đông, việc đầu tư khoảng 120ha rừng trồng mây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định trong tương lai. Theo ông Trần Trung Hiếu, cây mây phù hợp với các khu vực rừng nghèo, có khả năng tái sinh tốt, chi phí đầu tư ban đầu không lớn nhưng có thể khai thác lâu dài, đồng thời góp phần giữ đất và bảo vệ hệ sinh thái.

"Phát triển vùng nguyên liệu là cách để doanh nghiệp chủ động, không bị động theo thị trường. Khi nguồn cung ổn định, mình mới có thể tính đến các bước tiếp theo trong chuỗi giá trị, từ chế biến đến xây dựng thương hiệu", ông Hiếu cho biết.

Trong khi đó, HTX Quế Trà My Minh Phúc đang từng bước hoàn thiện chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Với diện tích hơn 50ha liên kết cùng 26 hộ dân, HTX duy trì sản lượng khoảng 10 tấn vỏ quế mỗi năm, đồng thời tận dụng lá quế để sản xuất tinh dầu và các chế phẩm sinh học.

Thay vì bán nguyên liệu quế thô, Hợp tác xã Quế Trà My Minh Phúc tập trung sản xuất, chế biến sâu các sản phẩm để nâng cao giá trị. Ảnh: PHAN VINH

Việc đa dạng hóa sản phẩm, từ bột quế, tinh dầu đến nhang quế, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ. Đáng chú ý, HTX đã thiết lập mối liên kết với hơn 10 đối tác trong nước để sản xuất các sản phẩm hoàn chỉnh, tạo thành chuỗi giá trị khép kín.

"Với khoảng 10 tấn vỏ quế, có thể chưng cất được hơn 100 lít tinh dầu. Nếu chỉ bán thô thì rất lãng phí. Khi chế biến sâu, mỗi phần của cây quế đều có thể tạo ra giá trị, giúp nâng hiệu quả kinh tế lên nhiều lần", bà Việt chia sẻ.

Bên cạnh đó, việc thử nghiệm sản phẩm quế nghiền xuất khẩu sang thị trường châu Âu cũng cho thấy hướng đi mới, khi doanh nghiệp không còn xuất thô mà tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, đáp ứng các tiêu chuẩn cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Từ những chuyển động này, có thể thấy xu hướng quay về thị trường trong nước không chỉ là giải pháp tình thế, mà đang trở thành lựa chọn mang tính chiến lược, khi doanh nghiệp từng bước giữ lại giá trị gia tăng, gắn sản phẩm với thương hiệu và vùng nguyên liệu bản địa.

"Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, việc xây dựng chuỗi giá trị khép kín, từ nguyên liệu đến sản phẩm hoàn chỉnh, được xem là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng lực, tham gia sâu hơn vào thị trường và hướng đến phát triển bền vững trong dài hạn", bà Việt khẳng định.