Doanh nghiệp nhà nước 'đứng mũi chịu sào' khi thị trường biến động

Không thể thay thế vai trò của doanh nghiệp nhà nước

Tại Hội thảo “Biến động địa chính trị và chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng”, TS Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh đã đưa ra nhiều phân tích đáng chú ý về vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh thị trường năng lượng ngày càng nhiều biến động. Theo ông, đảm bảo an ninh năng lượng không chỉ là bài toán đầu tư, mà còn là vấn đề lựa chọn mô hình phát triển phù hợp, trong đó khu vực doanh nghiệp nhà nước vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

TS Hà Đăng Sơn cho rằng, Việt Nam đang đứng trước nhiều sức ép, khi vừa phải đảm bảo cung ứng năng lượng ổn định cho nền kinh tế, vừa phải thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải và chuyển dịch năng lượng. Đây là một bài toán không dễ, bởi trong khi nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, thì khả năng tự chủ lại còn hạn chế, phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

TS Hà Đăng Sơn cho rằng Việt Nam đang đứng trước nhiều sức ép, khi vừa phải đảm bảo cung ứng năng lượng ổn định cho nền kinh tế, vừa phải thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải và chuyển dịch năng lượng.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện đầu tư vào các dự án năng lượng, đặc biệt là những dự án quy mô lớn, có tính chất nền tảng, đang đặt ra nhiều thách thức. Theo TS Hà Đăng Sơn, khu vực tư nhân dù được khuyến khích mạnh mẽ, nhưng nguyên tắc hoạt động vẫn là hiệu quả kinh tế. Khi rủi ro cao, lợi nhuận không rõ ràng, doanh nghiệp tư nhân có xu hướng rút lui hoặc trì hoãn đầu tư. Điều này đã được chứng minh qua thực tế khi nhiều nhà đầu tư sẵn sàng dừng hoặc giãn tiến độ dự án nếu điều kiện thị trường không thuận lợi.

Từ thực tế đó, TS Hà Đăng Sơn nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực năng lượng. Những tập đoàn lớn như Petrovietnam, EVN hay TKV không chỉ hoạt động theo logic thị trường, mà còn phải thực hiện nhiệm vụ chính trị là đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Ông dẫn chứng, trong nhiều trường hợp, dù hiệu quả tài chính không cao, thậm chí rủi ro lớn, các doanh nghiệp nhà nước vẫn phải triển khai dự án theo yêu cầu của Chính phủ để đảm bảo cung ứng điện, xăng dầu và các nguồn năng lượng thiết yếu. Đây là điều mà khu vực tư nhân khó có thể đảm nhận.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, chỉ cần một cú sốc nguồn cung cũng có thể gây ra những hệ lụy lớn đối với nền kinh tế. TS Hà Đăng Sơn nhấn mạnh, nếu thiếu các “trụ cột” là doanh nghiệp nhà nước, việc đảm bảo cung ứng năng lượng liên tục sẽ gặp rất nhiều rủi ro.

Ông cũng phân tích thêm, ngay cả trong lĩnh vực vận tải, một ngành phụ thuộc trực tiếp vào năng lượng, những gián đoạn về nhiên liệu có thể nhanh chóng lan rộng, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Nếu không có đủ xăng dầu, không chỉ hàng không mà cả đường sắt, đường thủy và vận tải hàng hóa đều bị tác động, kéo theo hệ lụy đối với sản xuất và đời sống.

Cân bằng giữa chuyển dịch xanh và an ninh năng lượng

Bên cạnh vai trò của doanh nghiệp nhà nước, TS Hà Đăng Sơn cũng đề cập đến bài toán chuyển dịch năng lượng. Theo ông, việc hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” là cần thiết, nhưng lộ trình thực hiện cần phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

Ông lưu ý rằng, năng lượng tái tạo dù phát triển nhanh nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế, đặc biệt là tính không ổn định. Có những thời điểm, sản lượng điện gió hoặc điện mặt trời giảm rất mạnh, thậm chí gần như không có, gây áp lực lớn lên hệ thống điện. Trong khi đó, công nghệ lưu trữ năng lượng chi phí cao, chưa thể triển khai trên quy mô lớn trong ngắn hạn.

Hội thảo “Biến động địa chính trị và chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng” đã mang đến nhiều góc nhìn đa chiều về thị trường năng lượng và kinh tế trong bối cảnh xung đột Trung Đông.

Do đó, theo TS Hà Đăng Sơn, không thể đặt toàn bộ kỳ vọng vào năng lượng tái tạo mà cần một chiến lược cân bằng, đa dạng hóa nguồn cung, kết hợp giữa các nguồn truyền thống và năng lượng sạch. Đồng thời, cần đầu tư nâng cấp hệ thống lưới điện và hạ tầng năng lượng để đảm bảo khả năng điều tiết và ổn định hệ thống.

Một vấn đề khác được ông nhấn mạnh là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu năng lượng. Nếu không có các giải pháp phù hợp, rủi ro từ bên ngoài sẽ ngày càng gia tăng. Vì vậy, cần rà soát lại các chiến lược và quy hoạch năng lượng, giảm dần phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ trong dài hạn.

TS Hà Đăng Sơn cho rằng, xung đột địa chính trị hiện nay là một “phép thử” đối với hệ thống năng lượng của Việt Nam. Đây là cơ hội để nhìn lại các chính sách đã ban hành, từ đó điều chỉnh lộ trình chuyển dịch năng lượng theo hướng thực tế hơn, đảm bảo vừa đạt mục tiêu phát triển xanh, vừa giữ vững an ninh năng lượng quốc gia.

Theo ông, trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu vẫn là đảm bảo nguồn cung ổn định, hạn chế tối đa tác động đến đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Về trung và dài hạn, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo cơ chế phù hợp để phát huy vai trò của cả khu vực nhà nước và tư nhân, nhưng trong đó doanh nghiệp nhà nước vẫn là lực lượng nòng cốt trong những lĩnh vực then chốt của ngành năng lượng.