Doanh nghiệp nội 'hụt hơi': không 'tự cứu' sẽ bị đào thải

Những số liệu mới nhất vừa được công bố phơi bày một thực tế đáng lo ngại: khu vực doanh nghiệp (DN) nội không chỉ đang “đuối sức” mà còn tụt lại phía sau trong cuộc đua tăng trưởng. Áp lực không còn mang tính chu kỳ ngắn hạn mà đã lan rộng, ăn sâu vào nhiều khía cạnh cốt lõi của hoạt động sản xuất – kinh doanh, từ quản trị chi phí đến năng lực mở rộng thị trường.

Áp lực kép và... bờ vực

Điển hình, báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 của CTCP Lương thực thực phẩm Colusa – Miliket (Comifood) cho thấy lợi nhuận của thương hiệu mì gói “hai con tôm” chỉ còn 26 tỷ đồng – mức thấp nhất trong vòng 4 năm. Con số này không chỉ phản ánh sự sụt giảm, mà còn minh chứng rõ ràng giới hạn tăng trưởng của một DN lâu năm, đặt ra câu hỏi về khả năng thích nghi và tự cứu của khối DN nội.

Giai đoạn khó khăn thường đi kèm với quá trình “thanh lọc”, những DN yếu kém sẽ phải rời thị trường.

Mặc dù doanh thu của DN này năm 2025 vẫn tăng 8%, đạt hơn 802 tỷ đồng, nhưng phần lớn đến từ thị trường nội địa, còn xuất khẩu (XK) chỉ đóng góp khoảng 90 tỷ đồng. Trong bối cảnh giá vốn tăng mạnh lên 585,6 tỷ đồng cùng chi phí tài chính và vận hành leo thang, biên lợi nhuận của công ty bị bào mòn đáng kể.

Lãnh đạo của Comifood thẳng thắn nhận định năng lực sản xuất của công ty đã đạt ngưỡng tối đa. Trong khi đó, các đối thủ liên tục mở rộng quy mô, khiến công ty nhiều lúc phải từ chối đơn hàng.

Thực trạng này không chỉ diễn ra ở một vài DN riêng lẻ. Nhiều DN đang chịu áp lực từ chi phí đầu vào tăng cao, từ nguyên liệu đến logistics, trong khi sức tiêu thụ nội địa vẫn chưa phục hồi rõ nét.

Câu chuyện của Comifood không phải là trường hợp cá biệt trước “gọng kìm” chi phí và thị trường. Trao đổi với VnBusiness, ông Tâm – người phụ trách tài chính một DN thực phẩm tại Tp.HCM – cho biết khó khăn lớn nhất hiện nay là chi phí vốn. Lãi suất vay ưu đãi dao động 8–10%, nhưng khi thả nổi có thể lên tới 15%, mức đủ để “ăn mòn” toàn bộ lợi nhuận.

Không chỉ chi phí, theo ông Tâm, thị trường cũng đang co hẹp. Đơn hàng XK sang Mỹ của công ty bị gián đoạn từ tháng 4/2025 do chính sách thuế đối ứng và đến nay vẫn chưa thể khôi phục. Thị trường Nhật Bản cũng suy giảm, trong khi tiêu thụ nội địa không tăng như kỳ vọng, khiến nhà máy hiện chỉ vận hành khoảng 40% công suất.

Ở quy mô rộng hơn, khảo sát của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy hơn 56% DN đang chịu áp lực lớn từ chi phí nguyên, nhiên liệu và logistics – yếu tố tiếp tục kéo dài sang quý II/2026 và hạn chế khả năng mở rộng sản xuất.

Trong khi đó, nhu cầu thị trường trong và ngoài nước vẫn chưa phục hồi rõ nét. Sức mua yếu buộc nhiều DN phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất kinh doanh, thậm chí trì hoãn đầu tư.

Đáng chú ý, một chỉ dấu đáng lo ngại khác là số lượng DN rời thị trường tăng mạnh. Theo Cục Thống kê, trong quý I/2026 có tới 91,8 nghìn DN rút lui khỏi thị trường, tăng 16,5% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi tháng, khoảng 30,6 nghìn DN rút lui khỏi thị trường.

Con số này phản ánh một thực tế khắc nghiệt: không phải DN nào cũng đủ sức trụ lại trong giai đoạn khó khăn kéo dài.

Sẵn sàng thay đổi, chủ động thích ứng

Trong khi DN trong nước chật vật, khu vực FDI lại tiếp tục duy trì vai trò động lực tăng trưởng. Như dữ liệu của Cục Thống kê, tính chung quý I/2026, kim ngạch XK đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 24,47 tỷ USD, giảm 16,6% và chiếm chưa tới 20% tổng kim ngạch. Ngược lại, khu vực FDI đạt 98,46 tỷ USD, tăng mạnh 33,3% và chiếm hơn 80%.

Báo cáo kinh tế vĩ mô được Bộ phận phân tích Công ty chứng khoán NSI đưa ra hôm 9/4 cũng cho thấy riêng tháng 3/2026, khối FDI chiếm tới 80,7% tổng kim ngạch XK, với giá trị 37,48 tỷ USD và xuất siêu khoảng 3,82 tỷ USD. Trong khi đó, DN nội địa chỉ đạt 8,96 tỷ USD.

Theo NSI, điều này phơi bày sự lệ thuộc lớn vào ngoại lực và sự hụt hơi của khu vực trong nước khi khối FDI tiếp tục là động lực chính.

Và khoảng cách không chỉ là con số, mà còn phản ánh vị thế khác biệt trong chuỗi giá trị: DN nội vẫn chủ yếu tham gia ở các khâu gia công, giá trị gia tăng thấp, dễ bị tổn thương trước biến động thị trường.

Những gì đang diễn ra cho thấy khó khăn của DN nội không còn mang tính tạm thời. Áp lực đang đến từ nhiều phía cùng lúc: chi phí đầu vào tăng, cầu thị trường yếu, năng lực cạnh tranh hạn chế và sự phụ thuộc vào các phân khúc giá trị thấp.

Rõ ràng đây là giai đoạn mà những điểm yếu nội tại bộc lộ rõ nhất. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng cho rằng vấn đề lớn nhất của nhiều DN nội, đặc biệt là DN nhỏ và vừa, là dòng tiền. Chi phí vay vốn cao cùng điều kiện tín dụng khắt khe khiến DN khó mở rộng sản xuất hay đầu tư công nghệ.

Ông Dũng nhấn mạnh cần thiết kế các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp và điều kiện tiếp cận linh hoạt hơn. Đồng thời, việc hoãn thuế và giảm một số loại phí hành chính có thể giúp DN nội duy trì thanh khoản trong giai đoạn khó khăn.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng lưu ý rằng chính sách cần tập trung vào việc ổn định dòng tiền và tạo nền tảng dài hạn, thay vì chỉ hỗ trợ ngắn hạn.

Dù vai trò của chính sách là quan trọng, nhưng thực tế cho thấy DN không thể chỉ trông chờ vào hỗ trợ từ bên ngoài.

Một điểm yếu lớn của DN nội là chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị cao.

Cần thúc đẩy kết nối với các tập đoàn FDI, đồng thời triển khai chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực để nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững. Với DN khối nội, tái cấu trúc từ quản trị chi phí, tối ưu vận hành, đa dạng hóa thị trường cho đến nâng cấp sản phẩm sẽ là bước đi cần thiết để tồn tại và phát triển.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng

Mới chỉ qua 10 ngày của quý II/2026, những khó khăn của DN nội đã bộc lộ rõ, đòi hỏi sự quan tâm nhiều hơn. Tuy nhiên, trong thách thức luôn ẩn chứa cơ hội, đặc biệt với những DN sẵn sàng thay đổi.

Thực tế cho thấy các giai đoạn khó khăn thường đi kèm với quá trình “thanh lọc”. Những DN yếu kém sẽ rời thị trường, trong khi những DN thích nghi nhanh sẽ có cơ hội chiếm lĩnh thị phần khi nền kinh tế phục hồi.

Hiện nay, câu chuyện không còn là “chờ hỗ trợ” mà là tốc độ tự thay đổi của DN khối nội. Những đơn vị chậm thích nghi hay phụ thuộc lợi thế cũ sẽ bị loại, trong khi DN chủ động quản trị chi phí, nâng cấp sản phẩm và tìm kiếm thị trường mới có cơ hội trụ vững.

Chính sách chỉ hỗ trợ tạm thời, chỉ khi DN thực sự “tự cứu” – từ dòng tiền, mô hình kinh doanh đến chuỗi giá trị – mới thoát khỏi trạng thái hụt hơi. Nếu không, nguy cơ bị đào thải sẽ không còn là cảnh báo, mà trở thành thực tế trong một cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt.