Doanh nghiệp thương mại điện tử đề xuất giảm gánh nặng thủ tục

Luật Thương mại điện tử năm 2025 được Quốc hội Khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Hiện nay, dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật đang được hoàn thiện nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai các quy định vào thực tiễn. Qua đó, tạo điều kiện cho thương mại điện tử phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), thương mại điện tử nhiều năm qua duy trì tốc độ tăng trưởng trên 20% mỗi năm, đóng góp ngày càng lớn cho kinh tế số và tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh đó, các quy định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử cần được thiết kế theo hướng minh bạch, khả thi và thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Góp ý dự thảo Nghị định, cộng đồng doanh nghiệp thương mại điện tử cho rằng, cơ quan soạn thảo đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường hiệu quả quản lý Nhà nước, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Tuy nhiên, ở giai đoạn thẩm định, dự thảo vẫn phát sinh nhiều thủ tục hành chính; một số quy định can thiệp sâu vào hoạt động giao dịch dân sự, thương mại của doanh nghiệp. Theo cộng đồng doanh nghiệp, các quy định này cần được nghiên cứu sửa đổi để phù hợp với đặc thù vận hành của lĩnh vực thương mại điện tử - vốn thay đổi nhanh và quy mô giao dịch lớn.

Thương mại điện tử duy trì tốc độ tăng trưởng trên 20% mỗi năm, đóng góp ngày càng lớn cho kinh tế số và tăng trưởng kinh tế. Ảnh: TL

Cơ chế báo cáo

chưa phù hợp thực tế vận hành

Một trong những nội dung được cộng đồng doanh nghiệp góp ý là quy định về báo cáo trực tuyến. Dự thảo yêu cầu sàn thương mại điện tử, khi phát hiện thông tin các hành vi vi phạm, phải báo cáo kết quả gỡ bỏ trong thời hạn tối đa 48 giờ thông qua Hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử.

Có thể thấy, quy định này nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trước các hành vi như bán hàng giả, lừa đảo hay quảng cáo sai sự thật, đồng thời giúp cơ quan quản lý nâng cao khả năng giám sát thị trường theo thời gian thực thông qua dữ liệu báo cáo từ các sàn. Đây cũng cho thấy xu hướng siết chặt trách nhiệm của các nền tảng số lớn trong kiểm soát nội dung, hàng hóa và giao dịch phát sinh trên hệ thống.

Tuy nhiên, Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Hà Nội (AmCham) cho rằng, quy định này chưa phù hợp với thực tế vận hành do doanh nghiệp cần thời gian xác minh thông tin.

Trong khi đó, VECOM lo ngại yêu cầu này khó khả thi, thậm chí là quá tải với các nền tảng thương mại điện tử có lượng giao dịch khổng lồ.

Tương tự, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, quy định này dẫn đến phát sinh chi phí đầu tư xây dựng và vận hành lớn cho các doanh nghiệp. Đáng chú ý, nhiều nền tảng số lớn hiện chỉ có tỷ trọng nhỏ hoạt động liên quan đến thương mại điện tử. Nếu áp dụng đồng loạt các nghĩa vụ báo cáo và thủ tục phức tạp, điều này có thể làm giảm động lực mở rộng dịch vụ và ảnh hưởng quá trình phát triển hệ sinh thái số.

Từ thực tế này, cộng đồng doanh nghiệp đề xuất chỉ áp dụng thời hạn 48 giờ đối với các trường hợp nghiêm trọng hoặc theo yêu cầu cụ thể của cơ quan quản lý; còn các trường hợp thông thường có thể thực hiện theo cơ chế báo cáo định kỳ. Các này vừa bảo đảm hiệu quả quản lý vừa phù hợp thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, VECOM và AmCham đề xuất bãi bỏ nghĩa vụ báo cáo định kỳ hàng quý đối với các tổ chức logistics hỗ trợ thương mại điện tử, do quy định này gây chồng chéo với dữ liệu đã cung cấp cho cơ quan bưu chính và chưa được Luật giao quy định. Theo VECOM, có thể áp dụng cơ chế chia sẻ, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý thay cho việc phát sinh thêm chế độ báo cáo định kỳ. Điều này giúp giảm trùng lặp thủ tục, và phù hợp định hướng chuyển đổi số trong quản lý Nhà nước.

Kiến nghị bỏ yêu cầu chứng thực hợp đồng điện tử

Một vấn đề khác cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là quy định về chứng thực hợp đồng điện tử.

Dự thảo đang quy định các hợp đồng điện tử giữa chủ quản nền tảng thương mại điện tử và người bán theo mô hình nền tảng giữ tiền của người bán mà không thông qua tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, tức là bao gồm dịch vụ giao hàng thu tiền - còn gọi là COD - vốn rất phổ biến hiện nay, bắt buộc phải được chứng thực bởi một tổ chức được cấp phép.

AmCham và VECOM đề xuất cân nhắc bỏ quy định này do cho rằng nội dung vượt quá phạm vi thẩm quyền được Luật Thương mại điện tử giao, đồng thời không phù hợp với Bộ luật Dân sự, Luật Giao dịch điện tử khi can thiệp vào quyền tự do thỏa thuận phương thức xác thực của các bên. Các doanh nghiệp cũng lo ngại việc áp đặt thêm một lớp kiểm soát bắt buộc này sẽ phát sinh chi phí và gánh nặng kỹ thuật lớn mà chưa chứng minh được tính cần thiết trong thực tế.

Cần đơn giản hóa thủ tục sửa đổi, bổ sung đăng ký nền tảng

Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng kiến nghị đơn giản hóa thủ tục sửa đổi, bổ sung hồ sơ đăng ký nền tảng thương mại điện tử.

Quy định hiện tại bắt buộc các nền tảng phải làm thủ tục sửa đổi hồ sơ đăng ký ngay cả với những thay đổi nhỏ nhất, ví dụ điều chỉnh câu chữ văn bản, tối ưu hóa các giao diện trải nghiệm trên website/ứng dụng. VECOM đề xuất phân loại rõ: chỉ bắt buộc sửa đổi hồ sơ đăng ký tức thì với những thay đổi cốt lõi, ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh, an toàn, quyền lợi của người tiêu dùng. Với các thay đổi khác, doanh nghiệp có thể tổng hợp để cập nhật định kỳ 6 tháng một lần, hoặc trong lần sửa đổi hồ sơ gần nhất.

Tương tự, AmCham kiến nghị chỉ thực hiện thủ tục sửa đổi ngay với các thay đổi trọng yếu; còn với các thay đổi kỹ thuật hoặc cập nhật bố cục điều khoản thông thường, nên cho phép cập nhật định kỳ 6 tháng/lần để giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp.

Theo các hiệp hội doanh nghiệp, mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý cho thương mại điện tử là cần thiết trong bối cảnh thị trường phát triển nhanh và ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp cũng kỳ vọng các quy định mới sẽ được thiết kế theo hướng khả thi, cân bằng giữa yêu cầu quản lý với nhu cầu đổi mới sáng tạo và phát triển của kinh tế số, đặc biệt là tránh phát sinh thêm gánh nặng thủ tục và chi phí tuân thủ.