Doanh nghiệp Trung Quốc hưởng lợi từ 'cú sốc Trung Quốc 2.0'

Ảnh minh họa - Ảnh: China Daily

Tuy làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa Bắc Kinh với không ít đối tác, làn sóng xuất khẩu này của Trung Quốc cũng mang lại lợi ích cho nhiều doanh nghiệp của nước này - theo nhận định của hãng tin Reuters.

Sự tương phản rõ rệt giữa khu vực xuất khẩu đang tăng trưởng mạnh mẽ và nền kinh tế nội địa đang chững lại của Trung Quốc đã được thể hiện rõ nét trong những tháng gần đây. Nước này ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng 24% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 7, cùng với thặng dư thương mại đạt 113 tỷ USD, nối tiếp những con số tương tự trong tháng 6. Với đà này, quốc gia tỷ dân đang trên đà đạt thặng dư thương mại hơn 1 nghìn tỷ USD trong năm 2026.

Tuy nhiên, bức tranh kinh tế trong nước lại kém lạc quan hơn nhiều, với mức tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) chỉ đạt 4,3% trong quý 2, một con số gây thất vọng, còn doanh thu bán lẻ giảm 0,6% trong tháng 5 và chỉ tăng 1,3% trong tháng 6.

NHỮNG HỆ QUẢ TỪ CHÍNH SÁCH

Theo nhà báo chuyên mục Manishi Raychaudhuri của Reuters, sự chênh lệch này không phải là ngẫu nhiên mà là hệ quả trực tiếp từ các quyết định chính sách của chính phủ Trung Quốc.

Trong suốt thập kỷ qua, Trung Quốc, với tư cách là nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, đã kiên định theo đuổi mục tiêu giành quyền thống trị trong lĩnh vực sản xuất tiên tiến. Quốc gia này đã tích lũy được thị phần khổng lồ trong các sản phẩm chủ chốt như xe điện (EV), pin mặt trời và pin lưu trữ năng lượng.

Thuật ngữ "cú sốc Trung Quốc 2.0" đã ra đời trong bối cảnh đó, gợi nhớ lại giai đoạn đầu những năm 2000, khi sự trỗi dậy của Trung Quốc với tư cách một cường quốc sản xuất và xuất khẩu đã gây ra tác động mạnh mẽ lên các ngành công nghiệp trên khắp châu Âu và Mỹ.

Ngày nay, các chính phủ phương Tây lập luận rằng làn sóng xuất khẩu xe điện và công nghệ xanh được trợ cấp của Trung Quốc đang làm suy yếu các nhà sản xuất và đe dọa hàng triệu việc làm công nghiệp ở các quốc gia khác, đặc biệt là ở châu Âu.

Trước làn sóng xuất khẩu mới từ Trung Quốc, các cường quốc kinh tế phương Tây đã bắt đầu có những phản ứng mạnh mẽ. Châu Âu đã đáp trả bằng cách kết hợp nhiều biện pháp, bao gồm áp đặt thuế quan theo ngành, đưa ra các yêu cầu an ninh mạng nghiêm ngặt hơn, và kêu gọi Trung Quốc tăng giá đồng tiền nhân dân tệ. Tại Mỹ, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tăng cường áp thuế quan trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.

Trong khi đó, ở trong nước, Bắc Kinh chỉ thực hiện những bước đi khiêm tốn để thúc đẩy tiêu dùng. Chính phủ Trung Quốc đã triển khai một số biện pháp nhằm hạn chế các cuộc chiến giá cả khốc liệt đang làm suy yếu lợi nhuận của các doanh nghiệp nội địa trong các ngành như giao đồ ăn, xe điện và linh kiện năng lượng mặt trời. Chiến dịch này, được gọi là "chống nội quyển" (anti-involution), mới chỉ đạt được thành công hạn chế.

Do vậy, các công ty Trung Quốc đã buộc phải thích nghi để bảo vệ các nguồn doanh thu từ thị trường nước ngoài khỏi sự phân mảnh toàn cầu. Một chiến lược ngày càng phổ biến là các công ty Trung Quốc tăng cường sản xuất trực tiếp tại các thị trường tiêu dùng cốt lõi. Mục tiêu của lựa chọn này là nhằm vượt qua các rào cản thương mại, xây dựng sự ủng hộ tại địa phương, và cách ly chuỗi cung ứng khỏi những gián đoạn địa chính trị, đồng thời thoát khỏi một thị trường nội địa kém lợi nhuận.

Đây không phải là một sự phát triển tự nhiên mà là một phần của sáng kiến chính sách lớn hơn của Bắc Kinh, được gọi là "toàn cầu hóa giai đoạn 3.0". Lộ trình mới này đang tạo lợi ích cho nhiều doanh nghiệp Trung Quốc.

NHỮNG CÔNG TY ĐANG HƯỞNG LỢI

Không có gì đáng ngạc nhiên khi các công ty được định vị tốt nhất để hưởng lợi từ những thay đổi chính sách này tập trung vào các lĩnh vực thống trị bức tranh xuất khẩu của Trung Quốc.

Những doanh nghiệp như vậy bao gồm các công ty trong chuỗi cung ứng xe điện và pin, nơi Trung Quốc chiếm 65% sở hữu trí tuệ toàn cầu vào năm 2024. Các nhà sản xuất đi đầu về xe điện như BYD và Geely, cùng với nhà sản xuất pin khổng lồ CATL, không chỉ nắm giữ thị phần lớn trên toàn cầu mà còn vận hành các cơ sở sản xuất và chuỗi cung ứng đa dạng trên toàn thế giới.

Các tập đoàn điện tử tiêu dùng như Midea và Haier cũng vận hành các hệ thống toàn cầu tích hợp đầy đủ, kết hợp nghiên cứu và phát triển (R&D) bản địa hóa, sản xuất và phân phối tại Đông Nam Á, Mỹ Latin, Mỹ và châu Âu.

Những doanh nghiệp có tiềm năng hưởng lợi khác bao gồm các công ty sản xuất các linh kiện công nghệ quan trọng mà có rất ít, nếu có, sản phẩm thay thế do phương Tây sản xuất. Zhongji Innolight và Eoptolink sản xuất bộ thu phát quang học được tích hợp sâu vào chuỗi cung ứng phần cứng AI và trung tâm dữ liệu toàn cầu. Các chuỗi sản xuất quy mô lớn của các công ty này ở Đông Nam Á có thể giúp họ cách ly khỏi các tranh chấp thương mại tiềm năng với các khách hàng phương Tây.

Tuy nhiên, một số công ty trong số này cũng có thể trực tiếp nằm trong tầm ngắm của các cuộc xung đột thương mại leo thang. Chẳng hạn, theo Reuters, Nhà Trắng đang xem xét lệnh cấm nhập khẩu các mẫu linh kiện trung tâm dữ liệu mới của Trung Quốc vào Mỹ.

Ngoài ra, phản ứng chính sách của Bắc Kinh đối với những chỉ trích về sự mất cân bằng xuất khẩu với Mỹ và châu Âu có thể bao gồm việc cho phép đồng nhân dân tệ tăng giá, tạo ra một nhóm "người thắng" tiềm năng khác trong giới doanh nghiệp.

Đồng nhân dân tệ đã tăng giá 3,6% so với đồng USD và 5,5% so với đồng euro từ đầu năm tới ngày 7/8. Tuy nhiên, trong thập kỷ qua, đồng nhân dân tệ thực tế đã mất giá 6% so với đồng euro ngay cả khi thâm hụt thương mại của châu Âu với Trung Quốc đại lục đã tăng hơn gấp đôi.

So với đồng USD, đồng nhân dân tệ đã mất giá ở mức khiêm tốn hơn, chỉ 2%, trong cùng khoảng thời gian, còn thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc đã tăng 10% trong giai đoạn này. Những chuyển động này cho thấy nhân dân tệ có thể còn được định giá thấp hơn so với giá trị thực và có thể tiếp tục điều chỉnh tăng.

Những người hưởng lợi rõ ràng từ việc đồng nhân dân tệ tăng giá so với đồng euro sẽ là các công ty có khoản nợ đáng kể bằng đồng euro, vì các khoản nợ này sẽ giảm đi khi đồng nhân dân tệ tăng giá. Các doanh nghiệp nhà nước lớn như Sinopec nằm trong diện này.

Ngoài ra, việc đồng nhân dân tệ tăng giá so với đồng USD có thể trực tiếp mang lại lợi ích cho "ba ông lớn" hãng hàng không nhà nước của Trung Quốc là Air China, China Southern và China Eastern - những hãng vay nợ nhiều bằng đồng USD.

Mặc dù có những vị thế thuận lợi trong môi trường mới này, các công ty Trung Quốc vẫn cần phải cảnh giác với những thách thức tiềm ẩn. Một mặt, xuất khẩu bùng nổ không nhất thiết sẽ giúp cổ phiếu của các công ty đó tăng giá mạnh mẽ. Ví dụ, số lượng ô tô xuất khẩu BYD đã tăng hơn 70% trong nửa đầu năm nay so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng cổ phiếu của công ty lại giảm giá do tác động từ cuộc chiến giá cả khốc liệt trong nước.

Các cú sốc ngoại sinh cũng có thể hạn chế bất kỳ tác động tích cực nào từ những thay đổi chính sách của Bắc Kinh. Chẳng hạn, cổ phiếu các hãng hàng không Trung Quốc đã giảm mạnh kể từ tháng 2, phần lớn là do cú sốc giá năng lượng được kích hoạt bởi cuộc chiến Mỹ-Iran. Cuộc xung đột này có thể giữ giá nhiên liệu máy bay ở mức cao ngay cả khi có một thỏa thuận tạm thời, do tình trạng thiếu hụt công suất lọc dầu toàn cầu.

"Cú sốc Trung Quốc" đầu tiên đã định hình lại trật tự công nghiệp thế giới, đóng vai trò là điểm tựa cho một kỷ nguyên toàn cầu hóa gia tăng. Nhưng hiện nay, các công ty Trung Quốc không còn có thể dựa vào tăng cường hợp tác và rào cản thương mại thấp. Thay vào đó, nhiều khả năng, họ sẽ phải đối mặt với một môi trường đặc trưng bởi sự phân mảnh, xung đột và sự phản ứng đáng kể từ các cường quốc kinh tế lớn khác trên thế giới.