Doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu, Nhà nước giám sát thế nào?

Trả lời câu hỏi của phóng viên tại Họp báo thường kỳ Bộ Công Thương quý III-2026 diễn ra chiều 7-10 về những vấn đề đặt ra tại Dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, đây là nghị định có tác động sâu rộng đến đời sống nhân dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xã hội, nên dự thảo đã trải qua 2 năm xây dựng và 4 lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương tiếp tục lấy ý kiến các đối tượng liên quan để hoàn thiện dự thảo.

Về việc kiểm soát, giám sát giá xăng dầu khi doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá, mục tiêu xuyên suốt khi xây dựng dự thảo là giá xăng dầu được bám sát theo cơ chế thị trường và có sự quản lý của Nhà nước.

Dự thảo trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp tính toán giá bán theo công thức do Nhà nước quy định. Một trong những công cụ để Nhà nước giám sát giá là doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình việc biến động khi thay đổi giá với cơ quan nhà nước.

Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và sẽ được hoàn chỉnh, áp dụng trên cả nước. Hệ thống này sẽ có các cảnh báo đối với những yếu tố bất thường để các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Công Thương và Bộ Công Thương giám sát, từ đó thực hiện kiểm tra, giám sát thường xuyên khi doanh nghiệp thay đổi giá bán.

Hệ thống cảnh báo cũng sẽ kịp thời thông tin đến các Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường để biết thương nhân nào có kê khai nhưng không giải trình được đầy đủ các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá.

Về nguyên tắc tần suất hoặc biên độ thay đổi giá, khi doanh nghiệp thay đổi giá phải có căn cứ nhất định. Nhà nước sẽ không điều hành giá theo hàng tuần nữa. Doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí kinh doanh thực tế, các lô hàng mua bán thực tế để xác định giá và có thể thay đổi giá theo hoạt động kinh doanh của mình. Khi thay đổi giá, doanh nghiệp phải kê khai giá với Nhà nước. Đặc biệt, việc thay đổi giá phải có căn cứ.

"Mục tiêu trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp phải bám sát tín hiệu thị trường, đồng thời mục tiêu cao nhất là bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng", bà Nguyễn Thúy Hiền khẳng định.

 Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) chia sẻ các thông tin về thị trường xăng dầu.

Trả lời về việc nâng mức tổng nguồn tối thiểu đối với thương nhân đầu mối lên 300.000m³/tấn mỗi năm, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết, nội dung này nằm trong chỉ đạo chung của Chính phủ về việc xây dựng các nghị định kinh doanh xăng dầu, trong đó phải tái cơ cấu đầu mối và nâng cao năng lực của các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu khi tham gia thị trường.

Trước đây, hạn mức tối thiểu hằng năm được phân giao cho các doanh nghiệp dựa trên mức thực hiện của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cách này chưa thể hiện rõ năng lực của thương nhân đầu mối, bởi có những doanh nghiệp thực hiện tổng nguồn ở mức rất thấp.

Trong khi đó, thương nhân đầu mối phải là những doanh nghiệp có đủ năng lực để bảo đảm cung ứng hàng hóa, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho đất nước. Vì vậy, Bộ tính toán và nâng điều kiện đối với thương nhân đầu mối, theo đó phải đáp ứng tổng nguồn tối thiểu 300.000m³/tấn mỗi năm.

Việc đặt ra mức tổng nguồn tối thiểu nhằm tạo ngưỡng để bảo đảm tổng nguồn trong nước và an ninh năng lượng, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp phải nỗ lực để đáp ứng.

Về bảo đảm nguồn cung xăng dầu từ nay tới cuối năm, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết: Từ nay đến cuối năm, Bộ Công Thương đã cân đối tổng nguồn và cơ bản sẽ đáp ứng đủ xăng dầu phục vụ sản xuất, kinh doanh. Giá xăng dầu tiếp tục được điều hành bám sát giá thế giới, đồng thời linh hoạt sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu khi cần thiết.