Doanh nghiệp tỷ USD rời sàn: Trong nguy có cơ?

Đây là hệ quả của việc cơ cấu cổđông quá tập trung, khiến các công ty không đáp ứng được yêu cầu tôíthiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắmgiữ theo quy định mới trong Luật Chứng khoán sửa đổi.

Nhiều “ông lớn” có khả năng rời sàn

Mới đây, Tổng Công ty Khí Việt Nam – CTCP (PV GAS, mã: GAS) công bố thông tin cho biết không còn đáp ứng điêùkiện là công ty đại chúng.

Cụ thể, theo danh sách cổ đông chốt ngày 29/8/2025, PVGAS có tổng cộng 17.495 cổ đông. Tuy nhiên, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượngQuốc gia Việt Nam (PVN) hiện nắm giữ tới 95,76% số cổ phiếu có quyền biêủquyết. Phần còn lại, tương đương 4,24% vốn điều lệ, được phân bổ cho 17.494 cổđông nhỏ lẻ. Cơ cấu sở hữu này khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do lưu hành không đạtngưỡng tối thiểu theo quy định hiện hành.

Nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn, thậm chí trên tỷ USD đang đứng trướcnguy cơ bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Tình trạng tương tự cũng diễnra tại CTCP Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D, mã: PGD).

Theo danh sách chốt ngày8/12/2025, cơ cấu cổ đông của PV GAS D bao gồm công ty mẹ PV GAS nắm 50,5%, cùng với 2 đối tác chiến lược Nhật Bản là Tokyo Gas Asia (25%) và Saibu Gas Holdings (21%). Tổng cộng nhóm 3 cổ đông lớn này sở hữu 96,5% vốn, còn 3,5% vốndo 1.642 cổ đông nhỏ lẻ nắm giữ.

Trước đó, vào tháng11/2025, một doanh nghiệp khác là Tổng công ty Khoáng sản - TKV (VIMICO, mã:KSV) cũng thông báo chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng do Tập đoànCông nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) nắm tỷ lệ sở hữu 98,1% vốn điều lệ.

Sau 1 năm kể từ ngày khôngcòn đáp ứng quy định này mà vẫn không đáp ứng được điều kiện là công ty đạichúng, công ty phải gửi hồ sơ hủy tư cách công ty đại chúng đến Ủy ban Chứngkhoán Nhà nước để xem xét hủy tư cách công ty đại chúng.

Do đó, nếu không sớm tái cơ cấu cổ đôngđể đáp ứng điều kiện pháp lý, các doanh nghiệp này có thể mất tư cách công ty đạichúng, dẫn tới mất điều kiện niêm yết trên HoSE, HNX cũng như không đủ điều kiện giao dịch trên sàn UPCoM -vốn là “mỏ thanh khoản” chính cho dòng vốn đầu tư lớn trong và ngoài nước.

Nhìn rộng hơn, khi các doanh nghiệp nàyrời sàn chứng khoán, hệ quả không chỉ là nhà đầu tư bị mất cơ hội đầu tư cổ phiếu lớn màcòn tác động đến chỉ số VN-Index và thanh khoản toàn thị trường,do vốn hóa nhóm blue-chip bị sụt giảm đáng kể.

“Sóng thoái vốn” – cú hích tiềm năng củathị trường năm 2026

Thực tế,tình trạng “thiếu room” cho cổ đông nhỏ lẻ không phải là câu chuyện cá biệt. Thốngkê trên thị trường chứng khoán Việt Nam cho thấy vẫn còn nhiều doanh nghiệp quymô lớn, trong đó có không ít doanh nghiệp vốn hóa trên 1tỷ USD, chưa đáp ứng yêu cầu về tỷlệ sở hữu tối thiểu của nhà đầu tư bên ngoài.

Phần lớncác trường hợp này là doanh nghiệp Nhà nước đã cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắmquyền chi phối tuyệt đối.

Ngay trên 2 sàn niêm yết HoSE và HNX, danh sách các doanhnghiệp có cơ cấu sở hữu tập trung cao còn khá dài. Có thể kể đến Ngân hàng TMCPĐầu tư và Phát triển Việt Nam - BIDV (BID) với 79,7% vốn thuộc Ngân hàng Nhànước và 14,8% do KEB Hana Bank nắm giữ; Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR) do BộTài chính sở hữu 96,8%; CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) với 92,1% vốn thuộcPVN; hay Becamex IDC (BCM) do UBND tỉnh Bình Dương (trước sáp nhập) nắm tơí95,4%.

Trên thị trường UPCoM, không ít “ông lớn” cũngrơi vào tình trạng tương tự, gồm Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) doBộ Tài chính nắm 95,4%; Viettel Global (VGI) với 99,01% vốn thuộc Tập đoànViettel; Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (MVN) do Bộ Tài chính nắm 99,5%; FPTTelecom (FOX) với cơ cấu sở hữu gồm Bộ Công an nắm 50,2% và CTCP FPT nắm 45,7%.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp phảitái cơ cấu sở hữu, giới phân tích kỳ vọng làn sóng thoái vốn và bán bớtcổ phần từ cổ đông lớn sẽ trở thành một động lực mới cho thị trường chứngkhoán. Bởi năm 2026 được đánh giá là thời điểm “cấu trúc lại nguồncung”, khi các doanh nghiệp Nhà nước và nhóm vốn hóa lớn được tái địnhvị theo cơ chế cổ đông mới, mang lại cơ hội cho "sóng thoái vốn" phục hôìthị trường.

Đặc biệt, nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước sẽ trở thành điểm nhấn, nhất là các doanh nghiệp đầu ngành, sở hữu năng lực tài chính vững vàng, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động cao với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) trên 10%, trong khi định giá thị trường vẫn đang ở mức hấp dẫn.

Việc cổ đông lớn thoái vốn giúp tăng tỷ lệ cổ phiếu tự dolưu hành, cải thiện tính thanh khoản và đáp ứng điều kiện pháplý niêm yết. Bên cạnh đó, việc nâng room và cơ cấu cổ đông minh bạch sẽ giúpdoanh nghiệp hấp dẫn hơn với quỹ đầu tư nước ngoài – vốn là nhân tố hỗ trợ mạnhtrong các chu kỳ tăng trưởng dài hạn.

Trong ngắn hạn, nhà đầu tư cần theo dõi sát các thôngtin tái cơ cấu cổ đông và thoái vốn, vì các đợt chào bán cổ phần lớn,đấu giá vốn Nhà nước… thường kéo theo biến động giá mạnh. Đồngthời cũng cần theo dõi diễn biến của VN-Index quanh vùng hỗ trợ quantrọng khi thị trường điều chỉnh trước khi "sóng thoái vốn" hình thành.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng cần lưu ý rủi ro nhịp tăng ngắnhạn có thể kém bền nếu không đi kèm câu chuyện lợi nhuận doanh nghiệp thực tế.Và rủi ro pháp lý trong quá trình tái cơ cấu cổ đông có thể tạo biến động mạnhđối với cổ phiếu vốn hóa lớn.

Về dài hạn, nhà đầu tư nên ưu tiên chọn cổ phiếu củadoanh nghiệp có cơ cấu cổ đông minh bạch và free-float cao. Đây là nhóm sẽ đượchưởng lợi trong bối cảnh pháp lý siết lại. Bên cạnh đó, tập trung vào nhómngành được kỳ vọng tăng trưởng bền vững, như ngân hàng, dầu khí đã tái cơcấu, hoặc doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn có room cổ đông lớn hơn.

Nhìn chung, việc hàng loạt doanh nghiệp tỷ USD đôímặt nguy cơ rời sàn không chỉ là câu chuyện riêng của từng công ty màphản ánh xu hướng thay đổi mạnh mẽ trong cơ chế quản trị và sở hữu trênthị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy là yếu tố gây áp lựcngắn hạn, “sóng thoái vốn” lại được kỳ vọng trở thành một độnglực mới giúp dòng tiền quay lại thị trường, tăng thanh khoản và định giá nhómcổ phiếu vốn hóa lớn trong năm 2026. Việc hiểu rõ cơ chế này và ứng xửphù hợp trong chiến lược đầu tư sẽ là “chìa khóa” thành công cho cả nhà đầu tưdài hạn và ngắn hạn.

Hải Giang