Vì sao loạt cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước tăng trần đầu năm?

Nhóm cổ phiếu doanh nghiệp có vốn Nhà nước đồng loạt bứt phá trong phiên giao dịch hôm qua (7/1) khi tiêu chuẩn về công ty đại chúng và cơ chế thoái vốn đang dần được tháo gỡ, tạo lực đẩy rõ nét cho thị trường.

Cổ phiếu nhóm dầu khí tăng kịch trần và đóng cửa trong tình trạng trắng bên bán như PLX, GVR, BCM và GAS. Bên cạnh đó, nhiều cổ phiếu doanh nghiệp có cổ đông Nhà nước cũng dậy sóng trong phiên như BVH, VTP, PVT, POW.

Cổ phiếu có vốn Nhà nước là tâm điểm mới

Trong báo cáo chiến lược 2026, Chứng khoán MB (MBS) cho rằng nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước sẽ là tâm điểm mới cho năm 2026.

Theo phân tích, Nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước sẽ được ban hành trong năm 2026 với kỳ vọng tạo cơ chế linh hoạt cho các doanh nghiệp có vốn Nhà nước trong việc tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị.

Hiện tại, các doanh nghiệp có vốn Nhà nước đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu, thị phần, thậm chí có lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực kinh tế (hàng không, dầu khí, …), tuy nhiên hiệu quả hoạt động vẫn còn khiêm tốn, chưa khai thác được năng lực quản lý vốn.

“Nếu được khơi thông nguồn lực, doanh nghiệp Nhà nước sẽ tăng tốc trong thời gian tới”, MBS nhận định.

Nguồn: MBS.

Theo đơn vị phân tích, tương tự như cú hích từ Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân, trong năm 2026, các doanh nghiệp niêm yết vốn Nhà nước là doanh nghiệp đầu ngành, có năng lực tài chính vững vàng (tiền mặt dồi dào), có hiệu quả hoạt động tốt (ROE% trên 10%) và định giá đang ở mức hấp dẫn.

Bên cạnh đó, Nghị quyết sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc sắp xếp lại các khoản đầu tư của doanh nghiệp Nhà nước, thúc đẩy tiến trình thoái vốn, niêm yết, cổ phần hóa còn tồn đọng trong thời gian vừa qua.

Làn sóng thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước

Gần đây, Bộ Tài chính đã đề xuất một số các phương thức nhằm gỡ vướng cho việc thoái vốn của SCIC, bao gồm: cho phép giảm giá khởi điểm tối đa 10% mỗi lần (nếu việc đấu giá hoặc thỏa thuận bán vốn không thành công), không quá 3 lần; cho phép bán theo lô (bao gồm doanh nghiệp hiệu quả và không hiệu quả,…).

SCIC đã thành công chào bán 98% cổ phần Viwaseen (Mã: VIW) trị giá khoảng 1.231 tỷ đồng cho Vinaconex (Mã: VCG); 88% cổ phần của Viettronics (Mã: VEC) trị giá khoảng 2.562 tỷ đồng cho Geleximco.

Nguồn: MBS.

Tuy nhiên, có một thực tế hiện nay là nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khi không đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng.

Trong ngày giao dịch cuối cùng của năm 2025, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS - Mã: GAS) phát đi thông báo về việc chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 11 Điều 1 Luật số 56/2024/QH15.

Cụ thể là công ty không đảm bảo có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Tính đến ngày 29/8/2025, PV GAS có 17.495 cổ đông. Trong đó có 1 cổ đông lớn là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ 95,76% vốn. Trong khi đó, 17.494 cổ đông còn lại nắm giữ 4,24% số cổ phiếu có quyền biểu quyết.

Tình trạng trên cũng diễn ra tại CTCP Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D - Mã: PGD) – công ty con của PV GAS. Theo danh sách chốt ngày 8/12/2025, PV GAS D có tổng cộng 1.645 cổ đông, trong đó PV GAS nắm giū 50,5% vốn; Tokyo Gas Asia Pte.Ltd nắm giữ 25% vốn; Saibu Gas Holdings Co., Ltd nắm giữ 21% và các cổ đông còn lại nắm giữ 3,5%.

Không chỉ nhóm PV GAS, nhiều doanh nghiệp lớn trên sàn chứng khoán cũng gặp vấn đề này như Tổng công ty Khoáng sản TKV (Vimico - Mã: KSV), CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (Mã: BSR), Tập đoàn Cao su Việt Nam (Mã: GVR), Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex - CTCP (Mã: BCM).

Để giải quyết khó khăn tạm thời và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, Luật số 68/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/8/2025 có quy định các doanh nghiệp nhà nước được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thông qua công ty cổ phần đang niêm yết, đăng ký giao dịch nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng về cơ cấu cổ đông thì không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Từ thông báo mới nhất của PV GAS và PV GAS D cho thấy hướng đi hiện tại của các doanh nghiệp là tiến hành làm việc với các cổ đông lớn (như PVN) và báo cáo các cấp có thẩm quyền để tìm phương án xử lý phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.

Như Vimico đã thống nhất phương án tiếp tục để Tổng giám đốc báo cáo và giải trình với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) về "điều kiện cơ cấu cổ đông có tính đặc thù hiện nay".

Trường hợp vẫn không đáp ứng được điều kiện về cơ cấu cổ đông hoặc không được UBCKNN chấp thuận đủ điều kiện công ty đại chúng, công ty sẽ nộp hồ sơ đến UBCKNN hủy tư cách công ty đại chúng theo điểm d khoản 1 Điều 11 Luật số 56/2024/QH15.

Tổng Công ty cổ phần Đầu tư Quốc tế Viettel (Viettel Global - Mã: VGI) cũng cho biết không còn đáp ứng điều kiện về công ty đại chúng do cổ đông nhỏ lẻ chỉ chiếm dưới 1%.

Tuy nhiên Tổng công ty vẫn được duy trì tư cách công ty đại chúng đến hết 31/12/2026. Trong thời gian tới, Tổng công ty sẽ tìm các phương án khắc phục phù hợp nhằm nỗ lực hoàn thiện và đáp ứng quy định.

Hoàng Anh