Doanh nghiệp Việt tìm lợi thế cạnh tranh từ di sản văn hoá
Trở về với những giá trị bản địa, nhiều thương hiệu Việt đang tìm kiếm hướng đi riêng bằng cách kết hợp vốn văn hóa, nguồn tài nguyên thiên nhiên và tư duy sáng tạo trong phát triển sản phẩm...

Giữa hàng trăm sản phẩm tiêu dùng được trưng bày trên kệ hàng, đôi khi thứ khiến khách hàng dừng lại không phải một cái tên nổi tiếng hay con số giảm giá hấp dẫn, mà là một hình ảnh gợi lên những liên tưởng đặc biệt. Đó có thể là nét vẽ của một bức tranh dân gian, màu sắc của trang phục truyền thống hay hình dáng của một vật dụng đã hiện diện qua nhiều thế hệ.
Trong những năm gần đây, chất liệu văn hóa Việt Nam xuất hiện ngày càng đa dạng trong thiết kế sản phẩm, từ thời trang, mỹ phẩm đến thực phẩm và đồ uống. Những giá trị tưởng chừng chỉ thuộc về không gian truyền thống đang được các doanh nghiệp tiếp cận dưới góc độ sáng tạo thương mại, với ngôn ngữ thiết kế và phương thức tiêu dùng của thời đại mới.
Tuy nhiên, giữa việc đưa một biểu tượng văn hóa lên bao bì và xây dựng cả một thương hiệu từ biểu tượng ấy là hai câu chuyện khác nhau. Một bên hướng đến việc tạo sự khác biệt về diện mạo sản phẩm, bên còn lại liên quan đến những lựa chọn mang tính dài hạn, từ định vị, phát triển danh mục sản phẩm đến xác định khách hàng và tổ chức hệ thống phân phối.
KIẾN TẠO BẢN SẮC TỪ NHỮNG GIÁ TRỊ QUEN THUỘC
Trong lĩnh vực làm đẹp, thương hiệu mỹ phẩm Mistory từng lựa chọn tranh Đông Hồ tái hiện cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng làm nguồn cảm hứng cho bộ sưu tập “Tinh hoa sắc Việt”. Sau đó, thương hiệu tiếp tục hợp tác với Nhà hát Múa rối Việt Nam để phát triển bộ phấn má “Vũ Khúc Thủy Đình”, đưa hình tượng con rối, sân khấu thủy đình và sắc thái bốn mùa vào thiết kế sản phẩm.
Trong khi đó, S:kin Heritage xây dựng danh mục mỹ phẩm dựa trên những địa danh, công trình và biểu tượng văn hóa Việt Nam. Những cái tên như Phú Xuân, Bến Thành, Sơn Đoòng, Hạ Long hay Trống Đồng không chỉ xuất hiện trên bao bì mà còn được phát triển thành những câu chuyện riêng trong hệ thống nội dung truyền thông của thương hiệu.

Ở ngành hàng cà phê, một cách tiếp cận khác được đội ngũ sáng lập Nonla Coffee lựa chọn khi chuyển thể chiếc nón lá thành một phần cấu trúc bao bì sản phẩm. Thay vì in hình chiếc nón lên những túi cà phê thông thường, doanh nghiệp tạo ra những viên cà phê với phần nắp mô phỏng hình dáng nón lá thu nhỏ. Mỗi chiếc nón mang một màu sắc, bên dưới là phần thân chứa lượng cà phê được định sẵn cho một lần sử dụng.
Từ một vật dụng quen thuộc trong đời sống người Việt, chiếc nón lá được chuyển thể thành một thiết kế có công năng, đồng thời trở thành tên gọi và dấu hiệu nhận diện xuyên suốt của thương hiệu.
Đằng sau ý tưởng ấy là bài toán cạnh tranh mà những người sáng lập phải giải quyết ngay từ khi gia nhập thị trường. Trao đổi với Thương Gia, ông Nguyễn Văn Tuấn, Co-founder kiêm Chief Marketing & Communications Officer Công ty TNHH Nonla Viet Nam Global cho biết đội ngũ sáng lập đã có hơn 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực cà phê trước khi phát triển thương hiệu Nonla Coffee.
“Với một ngành hàng đã có sự hiện diện của hàng trăm nhãn hiệu, thách thức đối với doanh nghiệp mới không đơn thuần nằm ở khả năng sản xuất, mà còn ở việc tìm được một dấu ấn đủ riêng để người tiêu dùng nhận biết, tin tưởng và lựa chọn”, ông Tuấn chia sẻ câu chuyện khởi đầu.
Ngay từ khi xây dựng thương hiệu, những người sáng lập đã xác định phạm vi khách hàng không giới hạn ở thị trường Việt Nam. Việc lựa chọn chất liệu văn hóa vì thế cũng gắn với khả năng nhận diện của người tiêu dùng quốc tế đối với đất nước và con người Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, Co-founder kiêm Chief Marketing & Communications Officer Công ty TNHH Nonla Viet Nam Global
“Áo dài và nón lá là hai hình ảnh từ lâu đã gắn liền với Việt Nam, trong khi cà phê là một trong những mặt hàng nông sản có vị thế trên thị trường thế giới. Ý tưởng của đội ngũ sáng lập là kết hợp những đặc trưng này để tạo ra một sản phẩm vừa có dấu ấn riêng, vừa mang theo câu chuyện về nguồn gốc của mình”, theo ông Tuấn.
Từ biểu tượng ban đầu, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng phạm vi sáng tạo sang trang phục truyền thống, cảnh quan, kiến trúc và những nét đặc trưng trong đời sống người Việt. Có những bộ sản phẩm được thiết kế như một cuốn sách về hành trình khám phá Việt Nam, nơi hình ảnh người phụ nữ đội nón lá, những công trình kiến trúc, cảnh quan thiên nhiên và đời sống lao động cùng xuất hiện trên trang bìa. Cũng có những thiết kế lấy cảm hứng từ mái nhà Việt, kết hợp hình ảnh của các thành phố và điểm đến du lịch.
Thay vì lặp lại một biểu tượng trên tất cả các dòng sản phẩm, doanh nghiệp lựa chọn những cách thể hiện khác nhau trong cùng một định hướng nhận diện. Chiếc nón lá đóng vai trò kết nối, trong khi từng thiết kế mở ra một không gian văn hóa riêng. Cách tiếp cận này đặt ra một vấn đề rộng hơn trong xây dựng thương hiệu lấy cảm hứng từ di sản: làm thế nào để duy trì bản sắc khi danh mục sản phẩm ngày càng mở rộng, mà không biến văn hóa thành một công thức trang trí lặp đi lặp lại.
KHAI THÁC CHIỀU SÂU CỦA NGUỒN LỰC BẢN ĐỊA
Bản sắc Việt của một thương hiệu không chỉ hiện diện ở những gì người tiêu dùng nhìn thấy trên bao bì. Đằng sau tên gọi, hình ảnh và ngôn ngữ thiết kế còn là câu chuyện về nguồn nguyên liệu, đặc trưng thổ nhưỡng, sản vật địa phương và những tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Với sự đa dạng về điều kiện tự nhiên giữa các vùng miền, Việt Nam sở hữu nguồn chất liệu phong phú để doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Từ các loại thảo mộc, dược liệu trong ngành chăm sóc sắc đẹp đến cà phê, trà, cacao, gia vị và trái cây nhiệt đới trong ngành thực phẩm, đồ uống, mỗi loại nguyên liệu đều gắn với những đặc trưng riêng về vùng đất, phương thức canh tác và tập quán sử dụng.
Khai thác nguồn lực ấy không chỉ là lựa chọn nguyên liệu cho hoạt động sản xuất, mà còn mở ra không gian sáng tạo để doanh nghiệp phát triển những sản phẩm mang bản sắc địa phương bằng công nghệ và phương thức tiêu dùng hiện đại.
Với Nonla Coffee, bên cạnh việc lấy chiếc nón lá làm hình ảnh nhận diện, doanh nghiệp lựa chọn cà phê Robusta từ Đắk Lắk làm nền tảng phát triển sản phẩm. Từ nguyên liệu này, thương hiệu xây dựng danh mục với sáu cấp độ rang khác nhau, từ vị chua thanh, nhẹ nhàng đến vị đắng đậm, mở rộng cách tiếp cận đối với dòng cà phê vốn thường được biết đến bởi hương vị mạnh mẽ.
Điểm thú vị hơn nằm ở những bộ sưu tập được phát triển từ sự giao thoa giữa cà phê và thế giới hương vị nhiệt đới. Bên cạnh những thức uống đã trở nên quen thuộc trong văn hóa thưởng thức cà phê của người Việt như cà phê kem trứng, cà phê muối hay cà phê sữa dừa, doanh nghiệp còn đưa cacao, chanh và thậm chí cả sầu riêng vào danh mục sản phẩm.
Những hương vị vốn hiện diện riêng biệt trong đời sống ẩm thực được kết hợp theo cách mới, mở rộng trải nghiệm thưởng thức cà phê. Trong đó, các bộ sưu tập không chỉ khác nhau về màu sắc hay thiết kế mà còn mang đến những lựa chọn riêng về khẩu vị.

Nếu hình ảnh tà áo dài, chiếc nón lá hay những địa danh giúp người tiêu dùng nhận diện nguồn gốc văn hóa bằng thị giác, thì hương vị lại là một phương thức khác để khám phá bản sắc ẩm thực Việt Nam.
Tuy nhiên, sự phong phú của nguyên liệu và sức hấp dẫn của câu chuyện văn hóa không thay thế được yêu cầu về chất lượng sản phẩm. Đây cũng là vấn đề được ông Nguyễn Văn Tuấn đặc biệt nhấn mạnh khi chia sẻ về triết lý tiếp thị của những người sáng lập. "Trong bối cảnh doanh nghiệp có nhiều công cụ để tiếp cận khách hàng, từ hợp tác với người có sức ảnh hưởng đến các hoạt động quảng cáo, truyền thông trả phí, phương thức marketing mà chúng tôi đánh giá cao nhất vẫn bắt nguồn từ chính sản phẩm".
Đó là khi những người sáng lập tin tưởng sử dụng sản phẩm của mình, khách hàng cảm thấy hài lòng sau khi trải nghiệm và chủ động giới thiệu sản phẩm cho bạn bè, người thân. Với quan điểm ấy, doanh nghiệp xác định hai phương diện tạo nên sự khác biệt: chất lượng sản phẩm và câu chuyện văn hóa được xây dựng xung quanh sản phẩm đó.
Đối với những thương hiệu lấy di sản làm nền tảng định vị, quá trình sáng tạo còn gắn với việc nghiên cứu, chọn lọc tư liệu và duy trì sự nhất quán trong cách diễn giải văn hóa qua từng sản phẩm, từng hoạt động truyền thông. Đó cũng là lý do một số thương hiệu mỹ phẩm Việt lựa chọn hợp tác với các tổ chức nghệ thuật truyền thống, phát triển chuyên mục riêng về di sản hoặc kết nối với những cộng đồng yêu văn hóa Việt, thay vì chỉ khai thác hình ảnh truyền thống trong các chiến dịch ra mắt sản phẩm.
TỪ BẢN SẮC ĐỊA PHƯƠNG ĐẾN GIÁ TRỊ THƯƠNG MẠI
Trong câu chuyện mở rộng thị trường quốc tế, ông Nguyễn Văn Tuấn cho rằng cơ hội đối với doanh nghiệp Việt còn nằm ở việc nâng cao giá trị của những mặt hàng vốn có thế mạnh về nguồn nguyên liệu thông qua chế biến và xây dựng thương hiệu riêng.
Chiến lược được doanh nghiệp xác định trong thời gian tới là tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, nghiên cứu thêm những hương vị đặc trưng, đa dạng hóa danh mục và mở rộng các kênh bán hàng ở cả thị trường trong nước lẫn nước ngoài.
Với một quốc gia có thế mạnh về xuất khẩu nông sản như Việt Nam, việc phát triển sản phẩm chế biến mang thương hiệu riêng còn mở rộng phạm vi sáng tạo của doanh nghiệp sang những lĩnh vực như thiết kế công nghiệp, nghiên cứu thị hiếu, phát triển trải nghiệm tiêu dùng và truyền thông văn hóa.

Nhiều thương hiệu đang khai thác tốt chất di sản để làm nên sức hút cho sản phẩm
Nếu trước đây, một du khách nước ngoài có thể lựa chọn chiếc nón lá như một món quà lưu niệm sau chuyến đi đến Việt Nam, thì ngày nay, hình ảnh ấy còn xuất hiện dưới những hình thức hoàn toàn khác. Một chiếc nón thu nhỏ nằm trong lòng bàn tay, bên trong chứa cà phê được chế biến từ những hạt Robusta của vùng đất Tây Nguyên, là một ví dụ về cách những chất liệu tưởng chừng rất đỗi bình dị được các doanh nghiệp Việt đưa vào đời sống tiêu dùng hiện đại.
Câu chuyện đưa văn hóa Việt ra thế giới vì thế không nhất thiết phải bắt đầu từ những hoạt động quảng bá quy mô lớn. Đôi khi, hành trình ấy bắt đầu ngay trên một kệ hàng ở nước ngoài, nơi người tiêu dùng lần đầu biết đến một vùng đất qua hình ảnh trên bao bì, khám phá một nét văn hóa qua hương vị và ghi nhớ Việt Nam thông qua tên gọi của một thương hiệu do chính người Việt tạo dựng.

