Độc đáo tượng gỗ mít ở đình làng Hải Châu
Di tích lịch sử văn hóa quốc gia đình làng Hải Châu không chỉ là nơi tri ân, tưởng nhớ tiền nhân cách đây 555 năm từ Thanh Hóa di cư theo vua Lê Thánh Tông vào khai khẩn, lập ấp Hàn Giang (nay thuộc thành phố Đà Nẵng), mà còn lưu giữ nhiều di sản có giá trị và độc đáo, trong đó có các tượng gỗ mít với niên đại hàng trăm năm.

Ba pho tượng gỗ mít tượng trưng cho Tam vị Thánh Mẫu của 3 miền được thờ trong di tích đình làng Hải Châu. Ảnh: HOÀNG HIỆP
3 pho tượng thờ Thánh Mẫu 3 miền
Trong khuôn viên di tích, Kính Ái Tự là ngôi đền thờ tự chung 42 chư phái tộc cùng sinh sống trên vùng đất được đặt tên là Hải Châu. Bước vào ngôi đền, ở gian giữa là án thờ 3 pho tượng nữ màu vàng như đồng. Đây là “Tam vị Thánh Mẫu”, đại diện cho 3 miền của đất nước.
Ông Nguyễn Văn Ngọc (người dân trú ở đường Hoàng Diệu, phường Hải Châu) cho hay, các cụ truyền ngôn là pho tượng ở giữa thờ Mẫu Liễu Hạnh. Hai pho tượng có đài hoa sen ở hai bên là Thánh Mẫu Thiên Y A Na và Bà Chúa Xứ núi Sam, 2 bà mẹ xứ sở của miền Trung và miền Nam ở trên đất Phật giáo xưa của người Chiêm Thành.
Tri thức và quan niệm của dân gian qua những góc nhìn về 3 pho tượng gỗ mít này chính là trầm tích tín ngưỡng dân gian được tích qua nhiều đời, càng làm cho nơi đây thêm linh thiêng mà gần gũi với đời sống.
Ông Nguyễn Duy Minh, nghệ nhân bảo tồn và quản lý di tích đình làng xác nhận: “Việc thờ 3 vị Thánh Mẫu đại diện cho 3 miền của đất nước là cách mà các cụ ngày xưa nhắn gửi, hướng dẫn, dạy dỗ các thế hệ con cháu về “khai canh, khai cư, lập nghiệp và an dân”. Còn đối với người có hiểu biết và góc nhìn từ Phật giáo thì thông qua 3 pho tượng này, các cụ cũng dạy dỗ con cháu về “chân, thiện, mỹ” của Phật giáo. Đây chính là nét độc đáo trong ngôi đền phía tây của di tích đình làng Hải Châu.
Thêm một nét độc đáo nữa là 3 pho tượng này ngự trên tủ và án thờ được đóng lâu đời với những nét chạm khắc đầy tinh tế, khác biệt, và gắn liền với tên làng Hải Châu. Trong đó, khác với các đường diềm “lưỡng long tranh châu” hay “lưỡng long chầu nguyệt” như thường thấy, đường diềm của án thờ này là 2 bên gợn sóng biển (hải) và ở giữa có hình viên ngọc (châu)”.
Tượng ông lữ và tưởng nhớ tiên tổ
Phía sau 3 pho tượng Thánh Mẫu, có một gian thờ với một bức tượng gỗ mít nhỏ (chỉ cao khoảng 30cm, rộng khoảng 10cm) đã được khắc hàng trăm năm có hình ông lữ (người đi câu cá) đứng trên bệ, có vẻ mặt thư thái trông như một ông tiên. Đây là một pho tượng thể hiện nhiều nét đặc sắc trong tín ngưỡng tâm linh và văn hóa, con người, vùng đất Hải Châu.
Bà Nguyễn Thị Thanh Lý (trú phường Hải Châu) cho hay: “Chiêm ngưỡng pho tượng ông lữ này không chỉ liên tưởng hình ảnh của các bậc tiền hiền, hậu hiền của làng Hải Châu đến vùng đất bên sông Hàn này mưu sinh bằng nghề đánh cá, mà còn có thể liên tưởng đến các vị tiên, thánh, thủy thần hiền từ, bảo trợ cho dân làng”.
Theo nghệ nhân Nguyễn Duy Minh: “Pho tượng này có dáng dấp người Việt, để râu dài, tóc bối, nhưng mặc quần củng và áo thô của người Chăm. “Ông” mặc áo tơi lá phía sau để che nắng, mưa khi đánh bắt cá như người ở quê khi làm đồng. Tiếc rằng, chiếc nón và cần câu không còn nữa… nhưng cũng hình dung được trang phục đời thường của người dân Hải Châu xưa. Tượng này vừa có giá trị nghệ thuật, văn hóa, tâm linh cao, vừa phản ánh đời thực trong cuộc sống của cha ông ta ngày xưa khi đến vùng đất bên sông Hàn”.
Trân trọng, kế thừa văn hóa, tín ngưỡng
Trong di tích đình làng Hải Châu còn có những di sản vật thể và phi vật thể thể hiện sự trân trọng của người làng Hải Châu với văn hóa, tâm linh của người Chăm.
Nổi bật là trên vì kèo của ngôi đền thờ chính của đình làng, một cụm linga và yoni trong văn hóa của người Chăm được điêu khắc cách điệu và đặt trung tâm của vì kèo…
Ở phía đông đền thờ tiền hiền và hậu hiền, có một ngôi miếu nhỏ thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na. Người Hải Châu xưa đã kế tục hương khói cho Thánh Mẫu từ khi mới di cư đến và duy trì đến ngày nay.
Đình làng Hải Châu được xem là một trong những nơi thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na có niên đại gần như xưa nhất ở trung tâm thành phố Đà Nẵng, sau khi miếu thờ Thánh Mẫu ở khu vực chợ Cồn được hạ giải cách đây hơn 40 năm…
Nguồn Đà Nẵng: https://baodanang.vn/doc-dao-tuong-go-mit-o-dinh-lang-hai-chau-3336912.html










