Đổi mới khuyến công, thúc đẩy công nghiệp nông thôn

Dây chuyền sản xuất giày thể thao của Công ty Giầy Vĩnh Yên, Phú Thọ. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Mặc dù không gắn với chỉ tiêu sản xuất công nghiệp riêng, tuy nhiên hoạt động khuyến công vẫn đóng góp quan trọng vào tăng trưởng công nghiệp thông qua nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và huy động nguồn lực xã hội. Vì vậy, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng công nghiệp 2 con số, khuyến công cần được đặt trong tổng thể các giải pháp, chính sách phát triển công nghiệp tại địa phương.

Năm 2026 là năm đầu triển khai Chương trình khuyến công quốc gia giai đoạn 2026-2030 theo Quyết định số 2646/QĐ-BCT của Bộ trưởng Công thương, đồng thời thực hiện trong hành lang pháp lý mới theo Nghị định số 235/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Thiếu vắng mô hình liên kết

Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công thương), khu vực phía bắc hiện còn 15 tỉnh, thành phố sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Việc mở rộng không gian phát triển và tập trung nguồn lực được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hình thành các chuỗi giá trị sản xuất quy mô lớn, tăng cường liên kết vùng và nâng cao hiệu quả nguồn lực khuyến công.

Trong 9 tháng năm 2026, hơn 10 tỷ đồng từ nguồn khuyến công đã được giải ngân để hỗ trợ 57 cơ sở công nghiệp nông thôn đầu tư máy móc hiện đại. Qua đó, các cơ sở từng bước tự động hóa sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và sử dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu, năng lượng. Cũng trong kế hoạch năm 2026, khu vực phía bắc dự kiến hỗ trợ 75 cơ sở công nghiệp nông thôn tham gia khoảng 426 gian hàng tiêu chuẩn tại hội chợ trong nước và 50 cơ sở tham gia 50 gian hàng tại triển lãm nước ngoài.

Đánh giá về hạn chế, Cục Công nghiệp chỉ rõ tiến độ thực hiện và giải ngân ở một số phần việc còn chậm; chất lượng khảo sát, xây dựng kế hoạch và đề án tại một số địa phương chưa đồng đều, thiếu vắng các mô hình điểm quy mô lớn tạo đột phá và lan tỏa thế mạnh vùng miền.

Thực tế, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cùng tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đã phần nào gây biến động, tác động đến tiến độ công việc. Điển hình tại 14 đơn vị sự nghiệp khuyến công khu vực phía bắc hiện có tổng cộng 499 cán bộ, viên chức, người lao động, giảm 72 người so năm 2025, trong đó lực lượng trực tiếp tham gia triển khai các nhiệm vụ, đề án khuyến công chỉ có 73 người.

Tương tự tại khu vực miền trung-Tây Nguyên, chính sách khuyến nông đã phát huy tốt vai trò trợ lực cho các doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới thiết bị, làm chủ công nghệ, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh sản phẩm. Tuy nhiên, tiến độ thực hiện nhiều nội dung cũng chưa đạt yêu cầu.

Đáng lưu ý, các hoạt động khuyến công thời gian qua chủ yếu thực hiện quy mô đơn lẻ, thiếu vắng các mô hình liên kết theo chuỗi giá trị, liên kết ngành và liên vùng để hình thành chuỗi giá trị và giải quyết bài toán đầu ra bền vững cho sản phẩm công nghiệp nông thôn.

Hình thành chuỗi giá trị

Những tháng cuối năm 2026, hoạt động khuyến công hướng tới hoàn thành 100% các đề án quốc gia và địa phương được giao, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng các đề án điểm, đề án nhóm.

Cục Công nghiệp khuyến nghị các địa phương cần bám sát Nghị định số 45/2012/NĐ-CP, Nghị định số 235/2025/NĐ-CP và Chương trình khuyến công quốc gia giai đoạn 2026-2030 để triển khai công việc đúng đối tượng, nội dung và tiến độ đề ra.

Nhiệm vụ then chốt là đẩy nhanh tiến độ các đề án khuyến công quốc gia đã giao vốn, bảo đảm triển khai đúng quy định và tăng cường khâu giám sát. Cùng với đó, công tác khuyến công cần chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức hỗ trợ đơn lẻ sang khuyến khích liên kết vùng, liên kết ngành nhằm hình thành các chuỗi giá trị thực chất cho công nghiệp nông thôn; ưu tiên các đề án liên kết chuỗi-kết nối đồng bộ từ nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ cho nhiều cơ sở, doanh nghiệp; đồng thời, gắn với chuyển đổi số, tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải.

Về nguồn lực, Sở Công thương các địa phương cần chủ động tham mưu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ưu tiên ngân sách đối ứng, tạo thế cân đối nhịp nhàng giữa vốn Trung ương và địa phương; tích cực lồng ghép với các chương trình mục tiêu để hấp dẫn dòng vốn xã hội hóa từ chính doanh nghiệp.

Mặt khác, trong bối cảnh bộ máy vừa hoàn thành sắp xếp, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải nhanh chóng kiện toàn bộ máy và chuẩn hóa, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ khuyến công cơ sở.

Nhấn mạnh về định hướng thời gian tới, Cục trưởng Công nghiệp Trần Việt Hòa khẳng định, nguồn lực khuyến công phải được phân bổ đúng trọng tâm để dẫn dắt dòng vốn đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh cho các cơ sở công nghiệp nông thôn.

Tinh thần cốt lõi là chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “phân bổ nguồn lực hỗ trợ” sang “kiến tạo năng lực tăng trưởng”. Trong đó, ngân sách nhà nước giữ vai trò vốn mồi dẫn dắt, công nghệ và năng suất là động lực then chốt, còn doanh nghiệp cùng các cơ sở công nghiệp nông thôn chính là chủ thể trung tâm.

Với việc ban hành Nghị định số 235/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 45/2012/NĐ-CP của Chính phủ về khuyến công, lần đầu các mục tiêu về sản xuất-tiêu dùng bền vững và chuyển đổi số đã được chính thức thể chế hóa trong khung pháp lý khuyến công.

Nhận định về tác động chính sách mới, chuyên gia ESG (bộ 3 tiêu chuẩn môi trường-xã hội-quản trị doanh nghiệp) Trần Xuân Quỳnh chỉ rõ 3 thách thức cốt lõi của các cơ sở công nghiệp nông thôn hiện nay trong hành trình thực hành ESG và xanh hóa. Đó là: Hạn chế về nguồn vốn cho công nghệ giảm phát thải; thiếu hụt năng lực quản trị dữ liệu và hạn chế về nhân lực kỹ thuật cao.

Nghị định số 235/2025/NĐ-CP chính là lời giải cho các gói hỗ trợ toàn diện từ vốn đầu tư hạ tầng và công nghệ xử lý môi trường, thúc đẩy chuyển đổi số minh bạch chuỗi cung ứng, cho đến cấp ngân sách bồi dưỡng nguồn nhân lực gắn với chuyển giao công nghệ mới.