Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Ngày 26-5, tại Hải Phòng, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì, phối hợp cùng Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương, Thành ủy Hải Phòng và các đơn vị tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, nhằm cung cấp luận cứ khoa học, thực tiễn cho việc hoàn thiện Đề án trình Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”. Ảnh: ĐT

Cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển đất nước

Phát biểu tại Hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, khẳng định qua 40 năm thực hiện công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn.

Từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, khép kín, Việt Nam đã từng bước hình thành nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, mở cửa và hội nhập quốc tế sâu rộng, đồng thời giữ vững ổn định chính trị - xã hội.

Từ một nước nghèo nàn, lạc hậu, thu nhập bình quân đầu người thấp, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế năng động, phát triển nhanh với quy mô GDP tăng trưởng vượt bậc và thu nhập bình quân đầu người tăng đáng kể.

"Quy mô GDP của Việt Nam năm 2025 đứng thứ 32 thế giới và nằm trong nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới” – ông Nguyễn Thanh Nghị nói.

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: ĐT

Tuy nhiên, theo Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, bước sang giai đoạn phát triển mới, mô hình phát triển hiện hành đang bộc lộ những giới hạn và thách thức mới.

Hiện nay, cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng dựa vào năng lực đổi mới sáng tạo, trình độ công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực. Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đã vượt ra khỏi phạm vi động lực kinh tế thuần túy để trở thành công cụ cốt lõi trong cạnh tranh chiến lược, định hình trật tự thế giới.

“Trong bối cảnh đó, đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu khách quan, mà là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với tương lai phát triển của đất nước” - Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương khẳng định.

Ông Nguyễn Thanh Nghị mong muốn thông qua các bài tham luận được trình bày và phiên tọa đàm, Hội thảo sẽ làm rõ được những vấn đề lý luận về mô hình phát triển đất nước trong thời kỳ mới; những thành tựu, hạn chế và các điểm nghẽn của mô hình phát triển hiện nay.

Cùng với đó là các xu hướng phát triển mới của thế giới và yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam; những quan điểm, định hướng và giải pháp lớn để đổi mới các trụ cột của mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Chủ trì hội thảo gồm Tiến sĩ Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương và ông Lê Ngọc Châu, Bí thư Thành ủy Hải Phòng. Ảnh: ĐT

Hiến kế từ chuyên gia

Trong phiên tham luận, hội thảo đã lắng nghe 5 tham luận của các chuyên gia, luận bàn về đổi mới mô hình phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới; xây dựng năng lực sản xuất quốc gia dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; giải pháp để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững 20 năm (2026-2045), trở thành nước giàu mạnh, phát triển bền vững, người dân hạnh phúc trong thế kỷ XXI…

Trong đó, GS Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, cho rằng nguy cơ lớn nhất với phát triển của Việt Nam trong thế kỉ 21 là phát triển không bền vững về con người.

Theo ông Nguyễn Thiện Nhân, điểm nghẽn lớn nhất để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP là thiếu lao động chuyên nghiệp làm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dẫn tới nằm ở bẫy thu nhập trung bình.

Ông Nhân đưa ra các giải pháp như xây dựng đề án tăng lao động nghiên cứu, quyết liệt thực hiện nguyên tắc “Phát triển bền vững về con người là nền tảng quan trọng nhất để phát triển nhanh và bền vững”, đảm bảo mức sinh thay thế từ 2030; xây dựng đề án tăng tuổi hưu lên 65 tuổi sau năm 2035 để bảo đảm lực lượng lao động…

Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện Thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam. Ảnh: ĐT

Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện Thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, cho rằng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính cơ cấu cần sớm giải quyết để duy trì đà tăng trưởng dài hạn. Trong đó, thiếu hụt các doanh nghiệp quy mô trung bình có khả năng trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng.

Theo bà Francesca Nardini, các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cần được hỗ trợ mạnh mẽ hơn trong ứng dụng công nghệ và kết nối vào chuỗi cung ứng. Các tập đoàn lớn sẽ đóng vai trò tiên phong, đưa công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh doanh mới vào thị trường.

Nhưng để những công nghệ này thực sự tạo tác động rộng lớn, các doanh nghiệp quy mô nhỏ và trung bình phải có khả năng hấp thụ, ứng dụng và khuếch tán chúng trong toàn nền kinh tế.

Đáng chú ý, phiên thảo luận tại hội thảo cũng đã nhận được nhiều ý kiến góp ý với sự tham gia của các nhà quản lý, nhà khoa học và tổ chức quốc tế, phân tích sâu sắc về bài toán quản trị quốc gia hiện đại.

Một số đại biểu các tỉnh, thành cũng đưa ra bài học, kinh nghiệm thực tiễn từ địa phương trong cách phát triển, triển khai khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.