Đổi mới sáng tạo, công nghệ chiến lược và con đường tự chủ của doanh nghiệp Việt

Đổi mới sáng tạo là năng lực cốt lõi

Viettel đi đầu về nghiên cứu, sản xuất thiết bị 5G đưa lên mạng lưới. Ảnh: Mạnh Hưng

- Ở Viettel, đổi mới sáng tạo được thực hiện như thế nào, thưa ông?

- Trong triết lý của Viettel, đó là yêu cầu phải có sự khác biệt. Sản phẩm phải khác biệt, cái sau phải khác cái trước - chất lượng tốt hơn, ưu việt hơn, công nghệ mới hơn. Tóm lại, sự khác biệt đó phải mang ý nghĩa tích cực.

Sự khác biệt với Viettel gần như là một chiến lược cho cả hành trình phát triển. Người ta làm 2G thì chúng tôi đi thẳng vào 4G. Kể cả tại Việt Nam, chiến lược khác biệt đó cũng là một yếu tố giúp chúng tôi thành công.

- Mỗi sự thay đổi đều đi kèm rủi ro! Viettel chấp nhận và quản trị rủi ro trong đổi mới như thế nào?

- Mỗi thay đổi chắc chắn có rủi ro. Trước hết là phải thay đổi nhận thức; thứ hai là phải tự tin nhờ khoa học công nghệ. Vì vậy, phải chấp nhận rủi ro và phải có cách quản trị rủi ro. Nguyên tắc là, khi đã thử một việc gì đó, dù nhỏ, mà nó đi ra ngoài tầm kiểm soát thì phải điều chỉnh hoặc dừng lại. Trong vận hành - khai thác của Viettel, cái gì mới chúng tôi đều làm ở quy mô thử nghiệm. Ví dụ thử nghiệm kinh doanh trên một địa bàn xã, hay thử tắt 3G ở một xã để xem phản hồi; nếu kết quả tốt thì mới mở rộng.

Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Viettel báo cáo về triển khai nhiệm đề tài nghiên cứu khoa học công nghệ lĩnh vực đường sắt. Ảnh: Viettel

- Nhưng doanh nghiệp lớn thường ngại thay đổi vì một quyết định sai có thể tạo rủi ro trên toàn hệ thống?

- Hiện Viettel được tổ chức thành năm khối, gồm: Khối viễn thông (gồm cả viễn thông trong nước và nước ngoài); khối công nghiệp công nghệ cao (cả lưỡng dụng quân sự và dân sự); khối công nghệ số và chuyển đổi số; khối thương mại điện tử, bưu chính, công trình; khối công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Trong mỗi khối lại chia nhỏ tiếp, ví dụ khối số có giải pháp cho doanh nghiệp, có nội dung…

Mỗi đơn vị tự nó là một “tập đoàn con” trong tập đoàn lớn, và đổi mới được tạo ra ngay trong từng đơn vị đó. Mỗi nơi tự đổi mới, tự tạo ra sản phẩm tốt hơn, doanh thu cao hơn. Đây là cách Viettel đang vận hành trên thực tế.

Công nghệ chiến lược: Mục tiêu ở sản phẩm cụ thể

- Viettel tham gia vào các nhóm công nghệ chiến lược, sản phẩm chiến lược quốc gia như thế nào?

Viettel giới thiệu một số sản phẩm chip 5G tại Triển lãm ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam 2025-SEMIEXPO 2025 tại Hà Nội. Ảnh: T.H

- Theo định hướng về danh mục công nghệ chiến lược và công nghệ chiến lược quốc gia, Viettel đăng ký tham gia, gồm: Bán dẫn (thiết kế chip), 5G/6G, AI, UAV, vật liệu, công nghệ lượng tử (máy tính lượng tử, mật mã lượng tử, truyền thông lượng tử)…

Viettel xác định lộ trình rõ ràng và tự đi bằng chính năng lực của mình. Điều đó có nghĩa là chúng tôi vừa làm vừa phối hợp. Như với 5G, chúng tôi đi tuần tự từ điện tử, viễn thông, 4G rồi đến 5G; thiết bị mạng đã đưa sang thị trường nước ngoài và thử nghiệm trên quy mô vài triệu dân. Quan điểm là tập đoàn không thay thế viện nghiên cứu hay nhà trường, mà phải phối hợp chặt với họ để làm chủ công nghệ.

Kinh nghiệm của Viettel là đi từ nhỏ đến lớn, bắt đầu từ mô hình mô phỏng, mẫu nhỏ, rồi từng bước làm chủ. Phần nào tự làm được thì làm; phần nào chưa làm được thì hợp tác, trao đổi. Và phải xác định mục tiêu rất rõ ràng, là gắn nhóm công nghệ chiến lược với sản phẩm chiến lược. Một sản phẩm có thể cần nhiều công nghệ, nhưng đặt mục tiêu ở sản phẩm cụ thể (ví dụ một thiết bị 5G, một thiết bị 6G) sẽ giúp hình dung và triển khai dễ dàng hơn.

- Với lĩnh vực chip bán dẫn, đầu năm nay Viettel đã khởi công xây dựng nhà máy, vậy ông có thể chia sẻ về những giá trị của Viettel ở khâu sản xuất này?

- Về bán dẫn, đây là lĩnh vực công nghệ chiến lược quốc gia nên có những phần tôi xin phép chưa chia sẻ chi tiết. Nhưng về tổng thể, chuỗi sản xuất chip gồm ba khâu: Thiết kế, chế tạo (đúc wafer) và đóng gói - kiểm thử. Việt Nam hiện chủ yếu tham gia khâu thiết kế và khâu đóng gói – kiểm thử. Khâu thiết kế đang được nhiều bên làm, trong đó có cả Viettel, đội ngũ kỹ sư người Việt tại Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh…

Giá trị cốt lõi mà người Việt đóng góp chính là ở khâu thiết kế chip theo nhu cầu sử dụng, chip cho máy chủ, cho IoT, chip xử lý biên, chip nguồn…

Khâu chế tạo ở giữa rất khó tự chủ ngay; muốn đúc chip phải xếp hàng và cần thời gian. Vì vậy nhà máy của Viettel trước hết góp phần phát triển năng lực thiết kế, nơi thể hiện rõ nhất trí tuệ Việt Nam.

- Ông cũng vừa thông tin Viettel tham gia trong lĩnh vực lượng tử, vậy ông có thể chia sẻ rõ hơn về công nghệ mới này…

Ổng Tào Đức Thắng tham luận tại Diễn đàn phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam, tháng 12-2025. Ảnh: T.H

- Về lượng tử, công nghệ này có cả nguy cơ và lợi ích. Lợi ích lớn nhất là khả năng tính toán cực nhanh, giải được những bài toán mà máy tính thông thường rất khó, ví dụ phân tích gen, phát hiện sớm tế bào ung thư khi mới chỉ có một vài tế bào lạ, giúp điều trị kịp thời. Công nghệ Viettel hướng tới chính là năng lực tính toán này.

Nguy cơ rõ nhất của lượng tử với an ninh mạng là khả năng giải mã. Hiện nay dữ liệu trên đường truyền được bảo vệ bằng các thuật toán mã hóa như RSA, vốn dựa trên một “luật chơi” toán học mà máy tính thông thường phải mất rất nhiều thời gian mới phá được. Với máy tính lượng tử, việc giải mã đó có thể trở nên rất nhanh.

Đáng lo hơn, tin tặc có thể thu thập, gom dữ liệu mã hóa ngay từ bây giờ để chờ giải mã về sau. Để đối phó, hướng đi là mật mã kháng lượng tử (hậu lượng tử) – PQC (Post-Quantum Cryptography). Đây chính là cơ hội rất lớn cho các doanh nghiệp an ninh mạng Việt Nam, trong đó có Viettel, để nghiên cứu và đưa ra các giải pháp bảo mật mới, song song với việc phát triển năng lực AI.

- Hình thành những tập đoàn, đơn vị công nghệ chủ lực để đi đầu đang được định hình rõ. Viettel thấy cơ hội của mình như thế nào?

- Tôi cho rằng cần phải có những ngành, những doanh nghiệp chủ lực kéo theo cả hệ sinh thái. Ví dụ muốn phát triển bán dẫn thì phải có vật liệu đi kèm; muốn tăng giá trị gia tăng nội địa thì phải làm chủ được nhiều khâu trong chuỗi, thay vì chỉ nhập về và đóng gói ở công đoạn cuối, vốn là phần tạo ra giá trị thấp nhất.

Vì giá trị thực sự nằm ở việc làm chủ được chuỗi giá trị, cả theo chiều dọc lẫn chiều ngang. Nếu chỉ tham gia một công đoạn nhỏ thì phần đóng góp vào GDP rất hạn chế. Vì vậy cần hình thành các ngành công nghiệp nền tảng - vật liệu, hóa chất… và doanh nghiệp chủ lực dẫn dắt, để tối đa hóa giá trị ở từng khâu.

Phối cảnh nhà máy chip bán dẫn Viettel tại Khu CNC Hòa Lạc, khởi công xây dựng tháng 1-2026. Ảnh: Viettel

Tôi cũng đánh giá cao những chuyển động tích cực gần đây khi các bộ, ngành đã chủ động mời doanh nghiệp tham gia định hướng công nghệ. Ví dụ trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, Viettel có thể tham gia phần thông tin, điều khiển, phủ sóng 5G trên các tuyến cao tốc.

Có rất nhiều công nghệ chiến lược, sản phẩm chiến lược để doanh nghiệp triển khai. Cùng với việc giao nhiệm vụ, Đảng, Nhà nước cũng đưa ra các chính sách, cơ chế rất nổi bật, đặc biệt là cơ chế đánh giá. Đây mới là động lực lớn cho doanh nghiệp công nghệ số nghiên cứu.

Viettel tiếp tục tinh thần “chủ động” - cùng nhau đề xuất nghiên cứu; “thần tốc” là tinh thần làm việc khẩn trương, liên tục; “táo bạo” không có nghĩa là liều lĩnh, vẫn phải bảo đảm hiệu quả.

- Trân trọng cảm ơn ông.