Đổi mới tuyển sinh trường chuyên: Cần cân nhắc thấu đáo

Giảm áp lực luyện thi chuyên sâu

Theo dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), thay cho việc tổ chức lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay, trường chuyên sẽ tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên: khối Khoa học tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học); khối Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) và khối Ngoại ngữ.

Thí sinh dự thi vào lớp 10 tại Hà Nội năm học 2026-2027. Ảnh: Lê Khánh

Việc tuyển sinh cũng được thực hiện theo ba khối thay vì thi tuyển riêng từng môn chuyên. Cụ thể, học sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.

Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học, nhằm hạn chế tình trạng luyện thi.

Theo dự thảo, các bài thi nâng cao và bài thi Ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu 2; các bài thi còn lại tính hệ số 1. Đáng chú ý, mỗi khối áp dụng một phương thức tuyển sinh và điểm chuẩn chung, không phân bổ chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên.

Theo đại diện Bộ GDĐT, định hướng này nhằm tuyển chọn học sinh có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên; không đặt nặng việc học sinh phải ghi nhớ hoặc luyện trước kiến thức chuyên sâu của từng môn. Qua đó góp phần giảm áp lực ôn luyện, tạo cơ hội phát hiện những năng lực khác nhau của học sinh.

Học sinh tăng áp lực?

Trước đề xuất thay đổi cách tuyển sinh vào trường chuyên, không ít phụ huynh lo ngại học sinh sẽ khó thích ứng khi kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 chỉ còn cách vài tháng.

Chị Nguyễn Hải Minh, phụ huynh có con dự kiến thi chuyên Ngữ văn, cho biết nếu phương thức thi thay đổi như đề xuất của Bộ GDĐT, con chị sẽ phải cấp tốc bổ sung kiến thức để làm bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Trong khi đó, thời gian chuẩn bị không còn nhiều, khiến học sinh không chỉ chịu thêm áp lực về kiến thức mà còn dễ bị ảnh hưởng tâm lý.

Vì vậy, nhiều phụ huynh kiến nghị Bộ GDĐT giữ nguyên phương thức thi, xét tuyển theo từng môn chuyên trong kỳ tuyển sinh năm 2027, tránh xáo trộn kế hoạch ôn tập mà học sinh đã chuẩn bị từ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Ở góc độ giáo viên, nhiều ý kiến cho rằng việc chuyển sang mô hình tuyển sinh theo khối cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp. Bộ GDĐT cần sớm công bố cấu trúc đề thi, đề minh họa và hướng dẫn ôn tập cụ thể để học sinh, giáo viên có thời gian chuẩn bị. Một giáo viên trường chuyên tại Nghệ An cũng cho rằng, đề xuất thay đổi cần được cân nhắc thấu đáo, tránh tạo thêm áp lực cho thầy và trò khi đang bước vào chặng nước rút của năm học.

Trước ý kiến trái chiều về thay đổi tuyển sinh và đào tạo trường chuyên, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp, Bộ GDĐT cho rằng, đổi mới mô hình trường chuyên xuất phát từ yêu cầu đào tạo nhân tài cho đất nước. Trường chuyên không chỉ là nơi đào tạo học sinh đi săn huy chương, giải thưởng hay tạo lợi thế tuyển thẳng vào đại học, mà cần được nhìn nhận là một mắt xích trong chuỗi đào tạo nhân tài, trong đó bậc phổ thông chuyên chỉ là giai đoạn khởi đầu.

Với định hướng đó, những thay đổi trong tuyển sinh và đào tạo theo dự thảo có thể mang lại lợi ích cho cả học sinh và xã hội.

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, đối với học sinh, mô hình mới hướng tới mở rộng cơ hội phát hiện năng lực, giảm áp lực chuyên môn hóa quá sớm và tình trạng luyện thi kiểu "gà nòi", đồng thời tạo điều kiện để các em lựa chọn hướng học tập phù hợp, phát triển năng lực nghiên cứu và sáng tạo. Đối với xã hội, trường chuyên được kỳ vọng góp phần phát hiện, đào tạo nguồn nhân lực tài năng phục vụ sự phát triển khoa học, công nghệ và đất nước.

Tuy nhiên, TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, đổi mới mô hình tuyển chọn và đặt ra những trách nhiệm mới cũng đồng nghĩa với việc các trường chuyên phải đối mặt với không ít thách thức. Tài năng không chỉ thể hiện ở khả năng giải những bài toán khó, xử lý những vấn đề phức tạp hay ghi nhớ kiến thức, thành thạo kỹ năng giải bài. Vì vậy, đội ngũ giáo viên và công tác quản trị nhà trường cũng phải thay đổi.

Đặc biệt, nhà trường phải có năng lực tổ chức cho học sinh lựa chọn môn học chuyên sâu theo nguyện vọng, đồng thời giải quyết minh bạch những trường hợp nhu cầu đăng ký vượt quá khả năng đáp ứng. Đổi mới tổ chức lớp học phải đi đôi với đổi mới quản trị và phát triển đội ngũ giáo viên.