GS.TS Lê Anh Vinh: Đổi mới trường chuyên, học sâu không nhất thiết phải học hẹp

Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, trong đó đề xuất thay đổi mô hình tổ chức lớp học và phương thức đào tạo.

Thay vì tuyển sinh theo từng môn chuyên như hiện nay, dự thảo đề xuất chia trường chuyên thành 3 khối: khoa học tự nhiên (toán, vật lí, hóa học, sinh học, tin học); khoa học xã hội (ngữ văn, lịch sử, địa lí) và ngoại ngữ.

Đề xuất đã nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận với các ý kiến trái chiều. Nhiều phụ huynh lo ngại đề xuất sẽ xóa bỏ chuyên sâu theo môn học, làm giảm cơ hội phát triển năng khiếu chuyên biệt của học sinh.

GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. Ảnh: Mai Loan.

Xung quanh vấn đề này, GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ GD&ĐT) đã có những chia sẻ cùng Tri thức và Cuộc sống.

GS Lê Anh Vinh chia sẻ, mấy ngày hôm nay, khi đọc những tranh luận về dự thảo Thông tư mới về trường chuyên, ông lại nhớ đến một câu hỏi ông đã từng đặt ra với nhiều phụ huynh: Vì sao anh/ chị muốn con học trường chuyên?

Câu trả lời khá đa dạng. Có người mong con được học trong môi trường tốt, với thầy cô giỏi, bạn bè xuất sắc. Có người muốn con được tự do khám phá, phát triển năng lực và theo đuổi những điều mình yêu thích. Thú vị là không nhiều người nói muốn con vào trường chuyên để thi đội tuyển hay giành huy chương Olympic.

Theo ông Vinh, hãy thử làm một phép tính, với khoảng 70 trường chuyên, mỗi trường tuyển chừng 35–40 học sinh chuyên Toán một năm, chúng ta có khoảng 2.500–2.800 học sinh mỗi khóa. Vậy có bao nhiêu em trong số đó sau này tiếp tục theo đuổi Toán học chuyên sâu? Ông không có con số chính xác, nhưng cho rằng, chắc chắn con đường tương lai của các em rất đa dạng.

Học sinh tham dự vào kỳ thi vào lớp 10, Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên (ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội). Ảnh: HUS.

Nhìn lại bạn bè chuyên Toán của mình, ông cho biết nhiều người hiện làm việc trong các ngành nghề khác nhau và rất thành công. Điều quý giá ông và các bạn nhận được từ trường chuyên không chỉ có kiến thức môn học, mà còn là tư duy, niềm say mê học hỏi, những người thầy tâm huyết và những tình bạn tuyệt vời.

"Nếu giá trị của trường chuyên rộng lớn như vậy, tại sao chúng ta lại phải định hình con đường học tập của các em quá sớm, quá hẹp vào một môn chuyên? Tại sao không để các em vừa được học sâu lĩnh vực mình yêu thích, vừa có cơ hội khám phá khoa học, công nghệ, văn hóa, nghệ thuật, được nghiên cứu, sáng tạo và trải nghiệm nhiều hơn?", GS Lê Anh Vinh đặt câu hỏi.

GS Lê Anh Vinh chia sẻ, ông thấy có nhiều thầy cô lo lắng về phong trào thi học sinh giỏi. Là người đã có hơn 10 năm phụ trách đội tuyển Olympic Toán Việt Nam, ông luôn trân trọng những giải thưởng quốc gia, những tấm huy chương quốc tế. Ông hiểu những nỗ lực phi thường của học sinh và thầy cô phía sau mỗi thành tích. Những học sinh đặc biệt xuất sắc, thực sự say mê một môn học vẫn cần được học sâu hơn nữa, được thử thách ở mức độ cao nhất.

Nhưng đào tạo học sinh tài năng và luyện thi Olympic, theo ông là hai việc có liên quan, chứ không phải là một. Huy chương là thành tích đáng tự hào, nhưng không phải mục đích cuối cùng của giáo dục tài năng.

Chúng ta không nên lấy nhu cầu luyện thi của một nhóm nhỏ để quyết định cách tổ chức chương trình học cho tất cả học sinh trường chuyên. Cũng không nên mặc định rằng thay đổi cách đào tạo sẽ khiến thành tích Olympic đi xuống.

Đó là lý do ông ủng hộ định hướng đổi mới mô hình trường chuyên được đặt ra trong dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên.

"Tôi ủng hộ việc phát triển trường chuyên theo hướng giáo dục tài năng trên một nền tảng rộng hơn, kết hợp giữa kiến thức chuyên sâu và liên ngành. Tôi ủng hộ việc cho học sinh thêm thời gian trải nghiệm, khám phá sở trường trước khi lựa chọn hướng chuyên sâu phù hợp. Và tôi tin rằng học rộng không có nghĩa là học nông, cũng như học sâu không nhất thiết phải học hẹp", ông bày tỏ quan điểm

GS Lê Anh Vinh cho hay, ông ủng hộ định hướng đổi mới không có nghĩa là đồng tình với tất cả giải pháp cụ thể trong dự thảo vì đó mới chỉ là bước đầu. Không thể chỉ thay đổi cách tuyển sinh, cách chia lớp hay tên gọi các lớp chuyên mà kỳ vọng có được một mô hình giáo dục mới.

"Điều quan trọng hơn là phải đổi mới chương trình, phương pháp dạy học, cách đánh giá và môi trường học tập. Nếu những điều ấy vẫn như cũ, trải nghiệm học tập của học sinh khó có thể thay đổi thực sự", ông nhấn mạnh.

Vì vậy, ông mong những thảo luận lần này không chỉ dừng ở chuyện thi môn gì, tuyển theo khối hay theo môn, hoặc liệu chúng ta có còn giành được nhiều huy chương. Câu hỏi quan trọng hơn là chúng ta muốn trường chuyên đào tạo những học sinh như thế nào, và phải thay đổi điều gì để làm được việc ấy.

"Mỗi lần nghĩ về trường chuyên, tôi vẫn thấy trong mình một sự gắn bó rất tự nhiên, vừa biết ơn, vừa yêu mến, vừa tự hào. Tôi tin nhiều người trong chúng ta cũng có chung tình cảm ấy", ông chia sẻ.

GS Lê Anh Vinh cho hay, chính vì yêu quý những giá trị mà trường chuyên đã mang lại, ông càng mong mô hình này tiếp tục đổi mới. Không phải để từ bỏ những điều tốt đẹp đã có, mà để những giá trị ấy tiếp tục được phát huy; để trường chuyên không chỉ là nơi phát hiện và bồi dưỡng những học sinh xuất sắc trong một môn học, mà còn là môi trường nuôi dưỡng tài năng, khơi dậy niềm đam mê học hỏi và mở ra những con đường tương lai rộng lớn hơn cho các thế hệ học sinh.

Chia sẻ thêm ông cho biết, góp ý cụ thể cho một Thông tư không thể gói gọn trong một bài viết. Ông đã dành nhiều tâm huyết nghiên cứu chủ đề này và chia sẻ trong hai cuốn sách Mở khóa tài năng – Hành trình từ công xưởng huy chương đến hệ sinh thái sáng tạo (NXB Kim Đồng) và Mô hình giáo dục tài năng cho Việt Nam (NXB Giáo dục).

GS Lê Anh Vinh là cựu học sinh chuyên toán Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên (Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội). Ông giành Huy chương Bạc Olympic toán quốc tế (IMO) năm 2001, bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Đại học Harvard khi mới 23 tuổi.