Đối phó cú sốc nguồn cung

Dù vẫn có báo cáo về các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran cho xung đột tại Trung Đông hiện nay, các tàu chở dầu vẫn gặp khó khăn để đi qua eo biển Hormuz. Kết quả, theo giới quan sát, thị trường toàn cầu mất khoảng 11 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày, chiếm hơn 10% nguồn cung toàn cầu.

Thoạt nhìn, sự gián đoạn 10% có vẻ chưa phải là thảm họa. Nhưng trên thị trường dầu mỏ, sự mất cân bằng 10% giữa cung và cầu có thể gây ra những tác động rất lớn. Trước đây, trong thời điểm phong tỏa toàn cầu do đại dịch Covid-19, nhu cầu dầu mỏ đã giảm khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày, song đã gây ra những ký ức buồn về sự “vắng lặng đáng sợ” mà chắc không quốc gia nào muốn trải qua thêm lần nào nữa.

Đại dịch Covid-19 đã gây ra một trong những cú sốc về nhu cầu năng lượng lớn nhất trong lịch sử. Tình hình hiện nay thì ngược lại. Thay vì sụp đổ về nhu cầu, thế giới đang trải qua khó khăn lớn về nguồn cung. Tuy vậy, những tác động đến đời sống hằng ngày vẫn có nhiều điểm tương đồng, từ đi lại giảm, chi phí vận chuyển cao hơn, hoạt động kinh tế chậm lại và áp lực tăng cao lên ngân sách hộ gia đình.

Giới chuyên gia và lãnh đạo các nước đã liên tục cảnh báo về hệ lụy của xung đột Trung Đông hiện nay. Tổng thống Nga Vladimir Putin mới đây nhận định, hậu quả của xung đột có thể nghiêm trọng như đại dịch Covid-19, khi gây thiệt hại đáng kể cho chuỗi cung ứng, sản xuất và hậu cần quốc tế. Trong khi đó, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) cảnh báo, hệ thống thương mại toàn cầu đang trải qua “những xáo trộn tồi tệ nhất trong 80 năm qua”.

Những quan ngại không phải không có cơ sở. Eo biển Hormuz từ lâu đã được xem là “van điều tiết” của hệ thống năng lượng toàn cầu. Khi dòng chảy qua khu vực này bị đe dọa, hệ quả rõ ràng không dừng lại ở giá xăng tăng, mà kéo theo một chuỗi phản ứng dây chuyền khác. Điều đáng nói là, nếu eo biển Hormuz vẫn tắc nghẽn trong thời gian dài, hoặc nếu xung đột leo thang hơn nữa, tổn thất xuất khẩu không chỉ dừng lại con số 11 triệu thùng dầu mỗi ngày mà kinh tế-xã hội có thể bị tác động rất nghiêm trọng.

Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay thậm chí còn đáng lo ngại hơn cả Covid-19, bởi đại dịch làm tê liệt nhu cầu nhưng các chính phủ vẫn có thể tung ra các gói kích cầu lớn mà không lo lạm phát ngay lập tức; trong khi đó, khủng hoảng năng lượng hiện nay lại bóp nghẹt nguồn cung, vốn là một yếu tố cốt lõi của hoạt động sản xuất. Khi nguồn cung giảm, trong lúc nhu cầu vẫn có, giá cả tăng vọt là điều khó có thể tránh khỏi.

Trong bối cảnh đó, dư địa chính sách của các chính phủ trở nên hạn chế hơn nhiều. Các ngân hàng trung ương không thể dễ dàng hạ lãi suất khi lạm phát đang tăng cao. Chính phủ cũng khó mở rộng chi tiêu mà không làm trầm trọng thêm thâm hụt ngân sách. Nói cách khác, những “công cụ cứu trợ” từng phát huy hiệu quả trong đại dịch, thì giờ đây phải cân nhắc kỹ lưỡng.

Tác động của khủng hoảng hiện nay cũng không phân bổ đồng đều. Việc giải phóng lượng dầu dự trữ khẩn cấp đang giúp giảm thiểu tác động ban đầu, nhất là ở các nền kinh tế phát triển. Trong khi đó, nhiều quốc gia ở châu Á, châu Phi và Nam Mỹ chỉ dự trữ rất ít nguồn cung thương mại, khiến dễ bị tổn thương hơn. Đáng chú ý, châu Á, động lực tăng trưởng của kinh tế thế giới, lại chính là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất, khi phần lớn dầu mỏ đi qua eo biển Hormuz hướng về các nền kinh tế châu Á. Nếu nguồn cung bị gián đoạn kéo dài, không chỉ tăng trưởng khu vực bị ảnh hưởng, mà toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu cũng sẽ bị xáo trộn.

Thế giới từng có được nhiều bài học từ Covid-19 về khả năng chống chịu nhưng khủng hoảng eo biển Hormuz lại đặt ra câu hỏi khác về mức độ linh hoạt của hệ thống kinh tế toàn cầu nhằm đối phó cú sốc nguồn cung như hiện nay. Thị trường đang dựa vào việc giải phóng khẩn cấp nguồn dự trữ năng lượng và hy vọng xung đột giảm leo thang, nhưng nếu điểm nghẽn không sớm tìm được lối thoát, nền kinh tế thế giới có thể phải đối mặt một cú sốc với những hậu quả khó lường hơn.

THẾ TRẦN