Đơn hàng lớn thưa dần, doanh nghiệp xoay xở mùa cuối năm

Nhiều ngành gặp khó về đơn hàng và thị trường

Bước vào mùa sản xuất cuối năm, Công ty Việt Thắng Jean phải tính toán lại cách tổ chức sản xuất khi các đơn hàng lớn theo mùa không còn nhiều. Thay vào đó là những đơn hàng nhỏ hoặc được triển khai từng phần, khiến doanh nghiệp phải chia nhỏ sản xuất và chịu thêm chi phí.

Ông Phạm Văn Việt, Tổng Giám đốc công ty, cho biết giá nguyên liệu, nhân công và logistics cùng đi lên, khiến tổng chi phí sản xuất của đơn vị tăng hơn 20%, trong khi giá bán chưa tăng. Đến tháng 8, doanh nghiệp mới xuất khẩu khoảng 14-15 triệu sản phẩm, trong khi sản lượng xuất khẩu hằng năm trước đây ở mức 40-50 triệu sản phẩm.

Để ứng phó, doanh nghiệp đang đàm phán lại phương thức giao hàng, tìm kiếm thêm thị trường và chủ động gom các đơn hàng có triển vọng để sản xuất tập trung. Qua đó, đơn vị kỳ vọng nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí và duy trì sức cạnh tranh.

Tại Công ty TNHH may mặc Dony, đơn hàng cho tháng 10 đã đầy, nhưng tình hình sau Tết vẫn khó dự đoán. Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc công ty, ví những khó khăn của ngành dệt may từ sau dịch Covid-19 đến nhanh như “một cơn bão”.

Để duy trì đà tăng trưởng, Dony điều chỉnh mẫu mã theo hướng tối giản, hạ giá thành nhưng vẫn bảo đảm chất lượng. Nhà máy còn nhận cả những đơn gia công có biên lợi nhuận rất thấp để duy trì việc làm ổn định cho công nhân.

Một số ngành truyền thống như dệt may, da giày gặp khó khăn về đơn hàng và thị trường. Ảnh: Thu Hà

Theo ông Phạm Quang Anh, doanh nghiệp chủ động dồn lực khai thác thị trường nội địa và Đông Nam Á, giảm phụ thuộc vào các thị trường xa có nhiều rủi ro. Đồng thời, đơn vị trả hết các khoản vay ngân hàng, bỏ những đơn hàng có công nợ quá dài để bảo toàn dòng tiền. Doanh nghiệp cũng chọn thuê xưởng, máy móc thay vì mua đứt, nhằm tránh chôn vốn lớn khi thị trường biến động.

Những khó khăn về đơn hàng và chi phí diễn ra trong lúc các doanh nghiệp bước vào cao điểm sản xuất phục vụ Tết Đinh Mùi 2027. Theo ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TPHCM, cuối năm là thời điểm doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất, xuất khẩu và gia tăng doanh thu. Tuy nhiên, nhiều đơn vị đang cùng lúc chịu áp lực từ thị trường quốc tế và những khó khăn nội tại.

Thiếu hụt nhân lực sản xuất, trong khi chi phí tuyển dụng và đãi ngộ tăng cao, là một trong những vấn đề khiến doanh nghiệp phải tính toán. Bất ổn địa chính trị toàn cầu cũng gây trở ngại cho vận tải biển, khiến việc tìm tàu và tuyến vận chuyển phù hợp trở nên khó khăn. Chi phí logistics tăng, cùng xu hướng thắt chặt chi tiêu của người tiêu dùng quốc tế, tiếp tục gây sức ép lên biên lợi nhuận.

Sản xuất tăng trưởng nhưng phân hóa giữa các ngành

Theo báo cáo của Sở Công Thương TPHCM, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của thành phố trong 8 tháng đầu năm tăng gần 10,8% so với cùng kỳ. Sở dự kiến IIP 9 tháng tăng 11,1% và cả năm có thể đạt khoảng 12,2%.

Đà tăng được kỳ vọng tiếp tục trong quý IV, khi doanh nghiệp tập trung sản xuất hàng hóa phục vụ cuối năm và Tết Nguyên đán 2027. Tuy vậy, triển vọng giữa các nhóm ngành có sự phân hóa rõ nét.

Nhóm chế biến lương thực, thực phẩm và đồ uống còn dư địa tăng sản lượng nhờ nhu cầu dự trữ hàng hóa phục vụ mua sắm cuối năm và Tết. Các ngành cơ khí, sản xuất thiết bị điện, máy móc và phương tiện vận tải được hỗ trợ bởi tiến độ giải ngân đầu tư công, cùng nhu cầu thiết bị cho các dự án hạ tầng, năng lượng. Nhóm hóa dược - cao su - nhựa được kỳ vọng cải thiện khi nhu cầu trong nước và xuất khẩu phục hồi.

Trong khi đó, các ngành truyền thống như dệt may, da giày vẫn gặp khó về đơn hàng và thị trường. Trong 8 tháng, sản xuất trang phục chỉ tăng 2,26%; sản xuất da và các sản phẩm liên quan tăng 1,95%. Sản lượng quần áo các loại tăng 1,23%, còn giày dép thể thao giảm 2,09% và sợi xe từ các loại sợi tự nhiên giảm tới 27,33%.

Ngành điện tử cũng chỉ tăng 0,82%, chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu được kỳ vọng ở các lĩnh vực AI, trung tâm dữ liệu, thiết bị điện tử thông minh và bán dẫn.

Một số ngành, sản phẩm khác ghi nhận mức giảm. Sản xuất kim loại giảm 8,62%, trong đó sắt, thép các loại giảm 8,68%. Bê tông trộn sẵn giảm 9,41%; bao bì và túi bằng giấy giảm 15,40%; xe đạp giảm 21,93%; máy thu hình giảm 4,65% và sản xuất xe có động cơ giảm 0,61%.

Theo Sở Công Thương, nguyên nhân chủ yếu là giá nguyên, nhiên, vật liệu nhập khẩu tăng, áp lực cạnh tranh từ sản phẩm cùng loại nhập khẩu và sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài.

Tìm thêm thị trường, giảm sức ép chi phí

Bên cạnh bài toán chi phí và đơn hàng, doanh nghiệp xuất khẩu còn phải đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu từ thị trường.

Sở Công Thương TPHCM cho biết các yêu cầu về xuất xứ, môi trường, phát thải carbon, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), áp dụng trong giai đoạn 2026-2027, đang tạo áp lực lớn đối với các ngành cao su - nhựa, chế biến gỗ, dệt may và da giày, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Biến động địa chính trị tại Trung Đông cũng tác động đến nhiều ngành như hóa chất và sản phẩm từ dầu mỏ, điện - điện tử, may mặc, thủy hải sản, cùng các ngành có thị trường tiêu thụ hoặc nguồn nguyên liệu chủ yếu liên quan đến Trung Đông và EU.

Trước những khó khăn này, ông Phạm Văn Xô kiến nghị Nhà nước có thêm chính sách tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu, giảm chi phí vốn và tiếp tục các chính sách hỗ trợ thuế. Ông cũng đề xuất đẩy nhanh số hóa thủ tục hải quan, kết nối cung - cầu lao động, nhất là với các ngành sử dụng nhiều nhân lực trong mùa cao điểm cuối năm.

Sở Công Thương TPHCM cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu và tăng liên kết giữa doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp FDI với công nghiệp hỗ trợ trong nước. Hoạt động xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường và tận dụng các hiệp định thương mại tự do cũng sẽ được đẩy mạnh để tìm thêm đơn hàng.

Sở dự kiến phối hợp với các đơn vị liên quan cải thiện hạ tầng, nâng cao năng lực kho bãi, trung tâm phân phối và dịch vụ hỗ trợ, từng bước giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.