Đồng bào Dao đỏ giữ nét truyền thống giữa đại ngàn Lâm Đồng

Phong tục cô dâu tự về nhà chồng

Giữa nhịp sống hiện đại, đám cưới của người Dao đỏ vẫn giữ được những nét riêng, nổi bật với những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc đỏ – màu sắc tượng trưng cho hạnh phúc và may mắn.

Trong quan niệm của đồng bào Dao đỏ, đám cưới không chỉ là ngày vui của đôi lứa, mà còn là một nghi lễ văn hóa đặc sắc, thể hiện ý nghĩa gắn kết cộng đồng cùng triết lý nhân sinh.

Cô dâu người Dao đỏ thực hiện nghi lễ ngay tại một mảnh đất trống, trên đường về nhà chồng

Lễ cưới của người Dao đỏ thường được tổ chức vào mùa khô, từ tháng 10 đến tháng Chạp âm lịch. Đây là thời điểm người dân đã thu hoạch xong mùa màng, mọi người có thể dành thời gian để chúc phúc cho đôi vợ chồng trẻ.

Một nét đặc trưng trong đám cưới của người Dao đỏ là vai trò của thầy cúng (thầy mo). Người này được xem là cầu nối giữa con người với tổ tiên và thần linh.

Trước lễ đón dâu, thầy cúng thực hiện nghi thức báo cáo tổ tiên, cầu chúc cho đôi vợ chồng trẻ nên duyên thuận hòa. Quá trình cô dâu về nhà chồng, thầy cúng thực hiện các nghi thức truyền thống chặt chẽ nhằm cầu mong cuộc sống hôn nhân êm ấm, suôn sẻ.

Bà Đặng Mùi Lai, xã Đắk Mil (tỉnh Lâm Đồng) chia sẻ: “Trên đường đưa cô dâu về nhà chồng, thầy cúng làm một số nghi lễ tại một cánh đồng, mảnh rẫy trống. Việc thực hiện nghi lễ này là để gạt bỏ xui rủi, cầu may mắn, hạnh phúc, bình an cho cô dâu và chú rể”.

Gia đình nhà gái đưa cô dâu người Dao đỏ về nhà chồng

Nghi lễ đón dâu cũng mang nhiều nét riêng. Cô dâu được che một chiếc ô đen và do nhà gái chủ động đưa sang nhà chồng.

Khi cô dâu về đến nhà trai, nghi thức đầu tiên là được mời trà, mời rượu theo phong tục truyền thống. Đây vừa là lời chào mừng, vừa thể hiện sự trân trọng và sự gắn kết giữa hai bên gia đình, trước khi các nghi lễ tiếp theo được tiến hành.

Bà Đặng Mùi Lai nói thêm: “Không khí đám cưới của người Dao đỏ luôn rộn ràng với tiếng nói cười, tiếng khèn, tiếng trống cùng những làn điệu dân ca truyền thống. Đám cưới không chỉ là niềm vui của hai gia đình, mà còn là dịp để cả bản làng sum họp, sẻ chia hạnh phúc”.

Bảo tồn văn hóa giữa nhịp sống mới

Nếu như đám cưới chứa đựng bề dày văn hóa, lịch sử và tinh thần cộng đồng bền chặt thì lễ cấp sắc của đồng bào Dao đỏ lại hàm chứa ý nghĩa nhân văn sâu sắc, là khát vọng vươn lên, chứng minh bản thân của người đàn ông Dao.

Thầy mo thực hiện nghi thức trong lễ cấp sắc của đồng bào Dao đỏ

Ông Đặng Chòi Sinh, trưởng thôn Đắk Ri, xã Krông Nô cho biết, lễ cấp sắc thường tổ chức cho con trai từ 10 tuổi trở lên. Nghi lễ này có ý nghĩa giáo dục rất lớn. Nó không chỉ công nhận sự trưởng thành của một người con trai, mà còn răn dạy người này sống tốt đẹp.

Lễ cấp sắc diễn ra trong khoảng thời gian 1-2 ngày, vào dịp cuối năm hoặc nông nhàn. Riêng lễ cấp sắc 12 đèn được diễn ra trong 4 - 5 ngày, với nhiều hình thức sinh hoạt văn hóa đặc sắc.

Cũng theo lời trưởng thôn Đặng Chòi Sinh, trước đây, để chuẩn bị lễ cấp sắc, gia đình phải nuôi lợn, sắm sửa vàng mã và nhiều thứ khác để làm lễ và cỗ mời bà con, họ hàng...

Nhờ đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đồng bào Dao đỏ đã chủ động rút gọn thời gian tổ chức lễ cấp sắc, lược bỏ những thủ tục không còn phù hợp, qua đó giảm bớt chi phí cho các gia đình.

Hiện nay tùy theo điều kiện, đồng bào Dao có thể tổ chức lễ cấp sắc phù hợp với kinh tế gia đình và độ tuổi của con cái.

Các nghi thức trong lễ cấp sắc của đồng bào Dao đỏ được tổ chức ngắn gọn, loại bỏ những thủ tục rườm rà, mê tín

Bà Đặng Mùi Viện chia sẻ: “Trước đây, mỗi khi làm lễ cấp sắc, gia đình phải chuẩn bị từ 2-3 năm. Đầu tháng chạp vừa rồi, gia đình tôi tổ chức lễ cấp sắc 3 đèn cho con trai. Qua sự vận động của trưởng thôn và thầy mo, gia đình tôi làm lễ đơn giản, gói trọn trong 1 ngày với sự tham dự của anh em trong nhà”.

Đám cưới hay lễ cấp sắc không chỉ đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời mỗi người, mà còn góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao đỏ, làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của vùng đất Lâm Đồng.

Trong thời gian qua, bên cạnh công tác bảo tồn, phát huy những nét đẹp truyền thống, chính quyền địa phương cũng đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân trong thực hiện những tín ngưỡng văn hóa.

Bên cạnh bảo tồn những nét đẹp truyền thống, đồng bào Dao đỏ đã chủ động loại bỏ những hủ tục lạc hậu trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng

Bà Trần Thị Phượng, Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Krông Nô cho hay, địa phương định hướng người dân thực hiện nếp sống văn minh, loại bỏ dần những hủ tục lạc hậu, tốn kém, không còn phù hợp với đời sống hiện nay. Nhờ vậy, nhiều nghi lễ đã được tổ chức gọn nhẹ hơn nhưng vẫn giữ được giá trị cốt lõi, vừa đảm bảo yếu tố văn hóa, vừa phù hợp điều kiện kinh tế của từng gia đình.

Dương Phong