Đồng Nai: Chuyển hóa các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng xanh, sinh thái
Thay vì chỉ phát triển các khu công nghiệp mới theo tiêu chí xanh, TP. Đồng Nai đang đặt ra lộ trình chuyển hóa những khu công nghiệp đã hình thành sang mô hình xanh, sinh thái. Từ sản xuất sạch hơn, cộng sinh công nghiệp đến sử dụng năng lượng hiệu quả và kiểm kê khí nhà kính, quá trình này đang được cụ thể hóa bằng một loạt kế hoạch trong năm 2026.
TP. Đồng Nai đang đặt ra lộ trình chuyển hóa những khu công nghiệp đã hình thành sang mô hình xanh, sinh thái. Trong ảnh: KCN Long Khánh với nhiều mảng xanh thiên nhiên. Ảnh: Kim Anh
Kế hoạch số 76/KH-UBND về thực hiện chuyển hóa các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái trên địa bàn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được UBND tỉnh Đồng Nai (nay là TP. Đồng Nai) ban hành đầu tháng 2/2026. Đây là nền tảng chính sách quan trọng để Đồng Nai chuyển từ việc phát triển khu công nghiệp theo hướng truyền thống sang tổ chức lại hoạt động sản xuất, hạ tầng và quan hệ giữa các doanh nghiệp trong khu công nghiệp theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và tăng hiệu quả sử dụng năng lượng.
CHUYỂN ĐỔI TỪ NHỮNG KHU CÔNG NGHIỆP ĐANG VẬN HÀNH
Kế hoạch đặt mục tiêu thúc đẩy hình thành các khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Các chủ đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp trong khu công nghiệp được giao trách nhiệm tham gia vào lộ trình này, trong đó có yêu cầu thực hiện ít nhất một hoạt động cộng sinh công nghiệp, áp dụng các giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sạch hơn và giảm phát thải.
Mục tiêu được lượng hóa đến năm 2030 gồm tối thiểu hai khu công nghiệp được chứng nhận khu công nghiệp sinh thái; tối thiểu 10% doanh nghiệp trong các khu công nghiệp áp dụng giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn; 90% khu công nghiệp được tiếp cận và áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.
Trọng tâm của chương trình không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm những khu công nghiệp mới có hạ tầng xanh, mà còn đặt vào quá trình chuyển đổi những khu công nghiệp đã vận hành. Đây là một bài toán khác về quy mô và cách thức triển khai, bởi các khu công nghiệp hiện hữu có hệ thống hạ tầng, doanh nghiệp, nhà máy và quy trình sản xuất đã được hình thành trong nhiều năm.
Để cụ thể hóa Kế hoạch 76, ngày 19/3/2026, Ban quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai ban hành Kế hoạch số 37/KH-KCNKKT. Kế hoạch tập trung cụ thể hóa các nhiệm vụ chuyển hóa hệ thống khu công nghiệp theo lộ trình đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050.
Tháng 8/2026, quá trình triển khai tiếp tục được đẩy xuống cấp thực hiện. Cụ thể, Kế hoạch số 32/KH-KCNKKT ngày 04/8/2026 của Ban Quản lý các Khu công nghiệp- Khu kinh tế thành phố Đồng Nai yêu cầu làm việc với các chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp nhằm thúc đẩy hình thành khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái trên địa bàn.
Các nội dung được đặt ra gồm sản xuất sạch hơn, cộng sinh công nghiệp, kinh tế tuần hoàn, kiểm toán năng lượng, kiểm kê khí nhà kính và sử dụng điện năng lượng tái tạo theo quy định. Đồng thời, các địa phương nơi có khu công nghiệp được yêu cầu theo dõi, đề xuất các mô hình, doanh nghiệp và cá nhân có kết quả tốt trong xây dựng, vận hành khu công nghiệp sinh thái.
TỪ SẢN XUẤT SẠCH HƠN ĐẾN CỘNG SINH CÔNG NGHIỆP
Một điểm khác trong cách tiếp cận của Đồng Nai là chuyển đổi xanh không dừng ở xử lý chất thải hoặc bổ sung các hạng mục cây xanh trong khu công nghiệp.
Theo Kế hoạch, doanh nghiệp được định hướng thực hiện các giải pháp sử dụng hiệu quả nguyên liệu, vật liệu, nước, năng lượng và hóa chất; giảm chất thải, phế liệu và phát thải ra môi trường. Cùng với đó là áp dụng hệ thống quản lý sản xuất và môi trường phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, thực hiện báo cáo ESG theo định hướng của địa phương.
Trong mô hình khu công nghiệp sinh thái, các doanh nghiệp không chỉ hoạt động song song mà còn có thể hình thành các quan hệ cộng sinh, trong đó sản phẩm phụ, chất thải hoặc nguồn tài nguyên chưa được sử dụng hết của doanh nghiệp này có thể trở thành đầu vào của doanh nghiệp khác.
Đây cũng là nội dung được đưa vào các hoạt động triển khai trong năm 2026. Trong khuôn khổ Chương trình Khu công nghiệp sinh thái toàn cầu, tháng 6/2026, Ban quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế Đồng Nai phối hợp với Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO) tổ chức hội thảo về thúc đẩy khu công nghiệp sinh thái. Hội thảo tập trung vào các chính sách và giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon, năng lượng tái tạo, ESG và tài chính xanh.
Các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp cũng được triển khai theo hướng cụ thể hơn. Tháng 7/2026, Ban quản lý ban hành thông báo về chương trình đào tạo và chứng nhận chuyên gia năng suất chất lượng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trên nền tảng khoa học công nghệ, đồng thời hiện thực hóa lộ trình chuyển hóa khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp xanh, sinh thái.
Tại một hội thảo khác điễn ra tháng 8/2026 cũng tập trung vào sử dụng năng lượng tiết kiệm, giảm phát thải, công nghệ xử lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, quản trị năng lượng và tối ưu hóa hệ thống làm lạnh trong nhà máy. Phương pháp hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn được giới thiệu để doanh nghiệp giảm chi phí vận hành và hạn chế tác động đến môi trường.
Những hoạt động này cho thấy lộ trình xanh hóa đang được triển khai trên nhiều lớp: từ quy hoạch và hạ tầng khu công nghiệp đến công nghệ sản xuất, quản trị năng lượng và sự liên kết giữa các doanh nghiệp.
AMATA VÀ BƯỚC CHUYỂN CỦA KHU CÔNG NGHIỆP HIỆN HỮU
Trong số các khu công nghiệp đang được thúc đẩy chuyển đổi, Amata được TP. Đồng Nai xác định là trường hợp được tập trung hỗ trợ để hướng tới trở thành khu công nghiệp sinh thái.
Ban quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế Đồng Nai đã triển khai các hoạt động hỗ trợ khu công nghiệp Amata trong quá trình chuyển đổi, trong đó có khảo sát, thu thập thông tin và hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện các giải pháp về sử dụng hiệu quả năng lượng, quản lý tài nguyên, giảm phát thải và cộng sinh công nghiệp.
Tại hội thảo “Tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và sản xuất sạch hơn” tổ chức tháng 6/2026, Công ty cổ phần Đô thị Amata Biên Hòa giới thiệu định hướng chuyển đổi khu công nghiệp Amata thành khu công nghiệp sinh thái; đồng thời kêu gọi doanh nghiệp trong khu cùng tham gia các giải pháp sử dụng hiệu quả năng lượng, quản lý tài nguyên, giảm phát thải và cộng sinh công nghiệp.
KCN AMATA Biên Hòa, mô hình KCN sinh thái tiêu biểu của Đồng Nai. Ảnh: Amata City Biên Hòa
Việc lựa chọn một khu công nghiệp đang vận hành để triển khai mô hình chuyển đổi có ý nghĩa thực tiễn đối với lộ trình chung của Đồng Nai. Khu công nghiệp Amata đã hình thành hệ thống doanh nghiệp sản xuất trong nhiều lĩnh vực; trong đó có những dự án đầu tư quy mô lớn tiếp tục mở rộng hoạt động.
Tháng 8/2026, nhà máy Nestlé Trị An tại khu công nghiệp Amata đưa vào vận hành dây chuyền đóng gói cà phê hòa tan trong hũ thủy tinh sau dự án mở rộng trị giá 75 triệu USD. Ban quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế Đồng Nai cho biết tổng vốn đầu tư của Nestlé Việt Nam tại thành phố Đồng Nai hiện đạt trên 900 triệu USD, trong đó riêng Nhà máy Nestlé Trị An có tổng vốn đầu tư 577 triệu USD.
Những khoản đầu tư tiếp tục được thực hiện trong các khu công nghiệp hiện hữu cho thấy quá trình xanh hóa phải diễn ra đồng thời với hoạt động sản xuất, thay vì chờ đến khi một khu công nghiệp mới được xây dựng hoàn chỉnh.
Ở cấp độ toàn hệ thống, Kế hoạch 76 cũng gắn chuyển đổi khu công nghiệp với nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Theo Ban quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế Đồng Nai, mô hình khu công nghiệp sinh thái có thể giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và tài nguyên thông qua cộng sinh công nghiệp, đồng thời tạo điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút FDI.
Định hướng này phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của các chuỗi sản xuất về tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và quản trị môi trường. Khi những yêu cầu này được đưa từ cấp doanh nghiệp lên khu công nghiệp, quá trình chuyển đổi không còn chỉ là một chương trình môi trường riêng lẻ mà trở thành một phần của cách thức tổ chức không gian sản xuất.
