Đồng Tháp: Gìn giữ và phát triển nghề nuôi ong - hướng đi bền vững từ giá trị truyền thống

GIÁ TRỊ KINH TẾ, SINH THÁI VÀ SỨC KHỎE TỪ NGHỀ NUÔI ONG

Trong tự nhiên, ong đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá trình thụ phấn cây trồng.

Sử dụng máy phun khói bằng điện, đuổi ong để chuẩn bị thu hoạch bánh tổ mật ong.

Nhờ hoạt động thụ phấn của ong, năng suất và sản lượng của nhiều loại cây ăn trái, cây lấy hạt được nâng cao rõ rệt, góp phần trực tiếp vào hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

Bên cạnh đó, ong còn tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị cao như: Mật ong, sữa ong chúa, phấn hoa, sáp ong… phục vụ nhu cầu dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và làm đẹp của con người.

Mật ong từ lâu được xem là thực phẩm bổ dưỡng, đồng thời là dược liệu hỗ trợ điều trị một số bệnh thông thường.

Sữa ong chúa chứa nhiều dưỡng chất quý, góp phần điều hòa quá trình trao đổi chất.

Phấn hoa giàu đạm và vi chất, giúp tăng cường thể lực, giảm mệt mỏi. Sáp ong được ứng dụng trong y học và mỹ phẩm nhờ đặc tính làm mềm, dưỡng da và hỗ trợ phục hồi tổn thương ngoài da.

Những giá trị đa dạng này cho thấy nghề nuôi ong không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn liền với chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phát triển nông nghiệp sinh thái.

ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI HÌNH THÀNH NGHỀ NUÔI ONG Ở ĐỒNG THÁP

Sau ngày đất nước thống nhất, nghề nuôi ong bắt đầu phát triển tại khu vực Đồng Tháp nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi.

Ông Dương Thế Phương, Phó Chủ tịch Hội Nuôi ong mật tỉnh kiểm tra chất lượng mật ong hoa chôm chôm.

Khí hậu ôn hòa, hệ sinh thái cây ăn trái phong phú như nhãn, xoài, chôm chôm, dừa… cùng vùng tràm rộng lớn đã tạo nguồn hoa dồi dào cho ong sinh trưởng và cho mật quanh năm.

Ban đầu, người dân chủ yếu khai thác mật ong tự nhiên bằng cách săn bắt tổ ong trong hốc cây, cành cây hoặc các vị trí tự nhiên khác. Phương thức này mang tính thủ công, sản lượng thấp và phụ thuộc nhiều vào tự nhiên.

Qua thời gian, nghề nuôi ong từng bước chuyển sang hình thức nuôi ong trong thùng gỗ có khung cầu di động, cho phép quản lý đàn ong hiệu quả hơn, đồng thời thu hoạch mật sạch bằng máy quay ly tâm.

Giai đoạn từ năm 1985 - 1995 được xem là thời kỳ phát triển mạnh của nghề nuôi ong chuyên nghiệp tại địa phương. Sự xuất hiện phổ biến của ong ngoại Apis mellifera với năng suất cao đã góp phần nâng sản lượng mật, mở rộng quy mô chăn nuôi và hình thành các vùng nuôi ong tập trung.

ĐA DẠNG CHỦNG LOÀI VÀ SỰ PHÁT TRIỂN QUY MÔ ĐÀN ONG

Bên cạnh ong ngoại, Đồng Tháp còn có các loài ong nội như Apis cerana, ong ruồi và một số loài ong đặc thù khác, tạo nên sự phong phú về nguồn gen và sản phẩm mật.

Infographic Cuộc thi Sáng tạo Thanh Thiếu niên Nhi đồng, lần thứ 19 năm 2026.

Sự đa dạng này không chỉ giúp thích ứng với điều kiện sinh thái khác nhau mà còn mở ra khả năng phát triển nhiều dòng sản phẩm đặc trưng.

Theo quá trình phát triển, quy mô đàn ong trong tỉnh tăng nhanh. Việc thành lập tổ chức hội nghề nghiệp đã giúp tập hợp người nuôi ong, hỗ trợ kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm.

Đến giai đoạn cao điểm, sản lượng mật ong đạt khoảng 1.000 tấn mỗi năm, đánh dấu bước tiến quan trọng của nghề nuôi ong trong chuỗi giá trị nông nghiệp địa phương.

THÁCH THỨC TỪ THỊ TRƯỜNG VÀ BIẾN ĐỘNG SAU ĐẠI DỊCH

Bước sang thế kỷ XXI, ngành ong Việt Nam nói chung và Đồng Tháp nói riêng phải đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật từ thị trường quốc tế, đặc biệt là các yêu cầu khắt khe về chất lượng tại châu Âu.

Trước tình hình đó, các doanh nghiệp đã chủ động tìm kiếm thị trường mới, trong đó Hoa Kỳ trở thành điểm đến quan trọng của mật ong Việt Nam.

Tuy nhiên, sau đại dịch Covid-19, sự cạnh tranh gay gắt cùng các rào cản thương mại đã khiến nhiều cơ sở xuất khẩu gặp khó khăn, số lượng đàn ong giảm mạnh, không ít hộ nuôi ong phải chuyển đổi nghề nghiệp hoặc thu hẹp quy mô sản xuất.

Đây là giai đoạn thử thách lớn, buộc nghề nuôi ong phải tìm hướng đi mới phù hợp hơn với bối cảnh thị trường.

CHUYỂN HƯỚNG PHÁT TRIỂN: ĐA DẠNG SẢN PHẨM VÀ GẮN VỚI DU LỊCH

Trước những biến động đó, người nuôi ong tại Đồng Tháp đã linh hoạt thay đổi phương thức sản xuất.

Nhiều mô hình mới được hình thành như: Sản xuất mật ong bánh tổ, khai thác mật ong dú, nuôi ong sinh vật cảnh kết hợp tham quan trải nghiệm…

Những mô hình này không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn góp phần quảng bá hình ảnh nông nghiệp sinh thái của địa phương.

Việc gắn nghề nuôi ong với du lịch nông nghiệp mở ra hướng phát triển giàu tiềm năng.

Du khách có thể tham quan vườn ong, tìm hiểu quy trình khai thác mật, trải nghiệm sản phẩm tại chỗ và khám phá hệ sinh thái bản địa. Đây là xu hướng phù hợp với nhu cầu du lịch xanh, du lịch trải nghiệm đang ngày càng được ưa chuộng.

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN TRONG GIAI ĐOẠN MỚI

Trong giai đoạn hiện nay, mục tiêu của ngành ong Đồng Tháp là duy trì ổn định đàn ong ngoại để bảo đảm sản lượng mật cung cấp cho thị trường, đồng thời phát triển nuôi ong nội theo quy mô hộ gia đình nhằm phục vụ tiêu dùng tại chỗ, tạo cảnh quan sinh thái và hỗ trợ hoạt động du lịch.

Song song đó, việc nghiên cứu lai tạo giữa các dòng ong nội nhằm chọn lọc những đặc tính ưu việt như khả năng chống bệnh, hạn chế bay đàn, thích nghi môi trường và nâng cao năng suất được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp bền vững, dựa trên bảo tồn nguồn gen bản địa kết hợp tiến bộ khoa học kỹ thuật.

TRIỂN VỌNG NGHỀ NUÔI ONG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN

Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm sản xuất lâu năm và sự chủ động thích ứng của người nuôi ong, nghề nuôi ong Đồng Tháp vẫn còn nhiều dư địa phát triển.

Khi được tổ chức theo chuỗi giá trị gắn với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch trải nghiệm, nghề nuôi ong có thể trở thành một trong những ngành sinh kế bền vững của khu vực nông thôn.

Không chỉ tạo thu nhập, nghề nuôi ong còn góp phần bảo vệ đa dạng sinh học, duy trì cân bằng hệ sinh thái và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp xanh.

Đây là những yếu tố quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh mà Đồng Tháp đang hướng tới.

HƯỚNG TỚI TƯƠNG LAI BỀN VỮNG

Bước vào năm 2026, ngành ong Đồng Tháp xác định phương châm phát triển theo hướng vừa củng cố nghề nuôi ong chuyên nghiệp, vừa mở rộng nuôi ong nội phục vụ du lịch và sinh vật cảnh, qua đó đa dạng hóa sinh kế và nâng cao giá trị kinh tế.

Sự kết hợp giữa truyền thống và đổi mới, giữa sản xuất nông nghiệp và dịch vụ trải nghiệm, đang tạo nên diện mạo mới cho nghề nuôi ong địa phương.

Nếu tiếp tục được quan tâm hỗ trợ về kỹ thuật, thị trường và xây dựng thương hiệu, nghề nuôi ong Đồng Tháp hoàn toàn có thể phát triển mạnh mẽ hơn, đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân nông thôn.

Được biết, Hội Nuôi ong mật là thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp.

Thời gian tới, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp chủ động phối hợp với Hội Nuôi ong mật trong tuyên truyền phổ biến kiến thức cho người nuôi ong, góp phần giữ gìn và phát triển nghề nuôi ong truyền thống.

THẾ PHƯƠNG