Dòng tiền vào 'tầm ngắm': Ngành Thuế kết nối và quản lý 250 triệu tài khoản ngân hàng

Thuế thời dữ liệu lớn: Giao dịch bất thường có thể bị rà soát ngay.

Theo thông tin mới nhất được ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế chia sẻ, đến nay cơ quan thuế đã thu thập và quản lý dữ liệu khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng. Đây được xem là bước tiến lớn trong quá trình chuyển đổi số ngành Thuế, đồng thời phản ánh xu hướng quản lý thuế dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo.

Thông tin này lập tức thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của dư luận, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động kinh doanh online, livestream bán hàng, quảng cáo trên nền tảng số hay giao dịch thương mại điện tử phát triển bùng nổ nhưng vẫn tồn tại không ít khoảng trống về nghĩa vụ thuế.

Dữ liệu lớn cánh tay nối dài của cơ quan thuế

Việc ngành Thuế có khả năng kết nối dữ liệu tài khoản ngân hàng không đồng nghĩa mọi giao dịch cá nhân đều bị “soi xét”, nhưng đây là công cụ giúp cơ quan chức năng tăng hiệu quả sàng lọc rủi ro, đối chiếu doanh thu và phát hiện dấu hiệu bất thường.

Trong nhiều năm qua, bài toán thất thu thuế trong lĩnh vực thương mại điện tử, kinh doanh nền tảng số hay cá nhân có thu nhập lớn từ mạng xã hội vẫn là thách thức không nhỏ. Không ít trường hợp doanh thu hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng nhưng kê khai thuế rất thấp hoặc không kê khai.

Khi dữ liệu tài khoản ngân hàng được kết nối đồng bộ với dữ liệu hóa đơn điện tử, sàn thương mại điện tử, mã số thuế cá nhân và cơ sở dữ liệu dân cư, cơ quan thuế có thể xây dựng “bản đồ dòng tiền” để phát hiện chênh lệch giữa doanh thu thực tế và doanh thu kê khai.

Đáng chú ý, theo đại diện ngành Thuế, các giao dịch có dấu hiệu bất thường, giao dịch đáng ngờ hoặc nghi vấn trốn thuế có thể được rà soát nhanh hơn đáng kể nhờ ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu.

Trong bối cảnh nền kinh tế số tăng trưởng mạnh, giới chuyên gia cho rằng đây là xu hướng tất yếu. Nhiều quốc gia trên thế giới từ lâu đã sử dụng dữ liệu ngân hàng như một công cụ quan trọng để chống thất thu thuế, rửa tiền và gian lận tài chính.

Kinh doanh online sẽ khó “ẩn mình”

Một trong những nhóm chịu tác động lớn nhất từ việc quản lý dữ liệu tài khoản ngân hàng là hộ kinh doanh online, KOLs, TikToker, streamer, người bán hàng qua mạng xã hội và các cá nhân nhận thu nhập từ nền tảng xuyên biên giới.

Trước đây, việc kiểm soát doanh thu của nhóm này gặp nhiều khó khăn do thanh toán phân tán qua nhiều tài khoản cá nhân, ví điện tử hoặc nhận tiền trực tiếp. Tuy nhiên, khi dữ liệu dòng tiền được liên thông, cơ quan quản lý có thể dễ dàng phát hiện những tài khoản có doanh số lớn bất thường nhưng chưa kê khai thuế tương ứng.

Thực tế thời gian qua, ngành Thuế đã liên tục truy thu nhiều trường hợp kinh doanh online có doanh thu lớn nhưng “quên” nghĩa vụ thuế. Một số cá nhân bị truy thu hàng tỷ đồng, thậm chí bị xử lý hình sự nếu có dấu hiệu trốn thuế nghiêm trọng.

Điều này cho thấy quản lý thuế trong nền kinh tế số đang bước sang giai đoạn quyết liệt hơn, thay vì chủ yếu dựa vào kê khai tự nguyện như trước.

Minh bạch hóa nền kinh tế số nhưng cần bảo đảm quyền riêng tư

Dù vậy, việc cơ quan thuế nắm dữ liệu số lượng lớn tài khoản ngân hàng cũng làm dấy lên nhiều tranh luận về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu cá nhân.

Giới chuyên gia cho rằng ranh giới giữa quản lý thuế hiệu quả và bảo vệ dữ liệu công dân cần được xác lập rõ ràng. Việc khai thác dữ liệu phải tuân thủ quy định pháp luật, đúng mục đích và có cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm tránh lạm dụng hoặc rò rỉ thông tin.

Ở góc độ tích cực, việc quản lý dòng tiền minh bạch hơn có thể tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng giữa kinh doanh truyền thống và kinh doanh trên nền tảng số. Những cá nhân, doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế sẽ không còn chịu bất lợi trước các trường hợp “né thuế”, “giấu doanh thu”.

Đồng thời, dữ liệu lớn cũng giúp cơ quan quản lý giảm phụ thuộc vào thanh tra thủ công, hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ thuế và người nộp thuế - một yếu tố được kỳ vọng góp phần giảm phiền hà hành chính.

Trong dài hạn để có một nền kinh tế số hiệu quả, đây có thể là nền tảng để Việt Nam xây dựng hệ sinh thái quản lý thuế thông minh, nơi dữ liệu ngân hàng, hóa đơn điện tử, thương mại điện tử và định danh số được liên thông đồng bộ.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ số hóa mạnh mẽ, yêu cầu về hành lang pháp lý, chuẩn bảo mật dữ liệu và trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý cũng sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.