Dự án du lịch sinh thái chậm tiến độ tại Huế: Lãng phí tài nguyên từ “khoảng trống” thẩm định đất đai

Nhiều năm chưa thể về đích

Ngày 13/8, Thanh tra TP. Huế công bố kết luận thanh tra đối với dự án Khu du lịch sinh thái Đá Bạc và Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng thiên nhiên Thác Trượt là các dự án được đầu tư trên địa bàn các huyện Phú Lộc và Nam Đông cũ. Đây đều là những dự án được kỳ vọng góp phần khai thác tiềm năng du lịch sinh thái ở khu vực phía Nam và miền núi của thành phố.

Tuy nhiên, quá trình triển khai kéo dài với nhiều vướng mắc. Theo kết luận thanh tra, các nhà đầu tư đã phối hợp với cơ quan chức năng thực hiện một số thủ tục sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhưng việc triển khai chưa tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về đầu tư và đất đai.

Đáng chú ý, dự án Khu du lịch sinh thái Đá Bạc tại xã Lộc An được chấp thuận chủ trương đầu tư năm 2017, sau đó điều chỉnh vào năm 2020, với tổng vốn đầu tư 60 tỷ đồng. Thế nhưng, đến nay dự án vẫn chưa thể triển khai như kỳ vọng.

Vị trí khu đất quy hoạch dự án Khu du lịch sinh thái Đá Bạc tại xã Lộc An.

Tại dự án Thác Trượt, chủ trương đầu tư được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây chấp thuận từ tháng 7/2017. Sau nhiều năm, dự án vẫn tồn tại những vướng mắc liên quan đến đất đai, thủ tục đầu tư và tiến độ thực hiện.

Việc các dự án du lịch sinh thái kéo dài nhiều năm không chỉ làm chậm khả năng hình thành sản phẩm du lịch mới mà còn khiến nguồn lực đất đai, cảnh quan và cơ hội phát triển kinh tế địa phương chưa được phát huy hiệu quả.

Bất cập ngay từ khâu tham mưu

Một trong những vấn đề được Thanh tra TP. Huế chỉ ra là những thiếu sót xuất hiện ngay từ quá trình tham mưu chấp thuận chủ trương đầu tư.

Đối với dự án Đá Bạc, cơ quan thanh tra xác định hồ sơ chưa được lấy ý kiến đầy đủ của các cơ quan chuyên môn theo quy định trước khi tham mưu chấp thuận chủ trương đầu tư. Đáng chú ý, cơ quan chuyên môn về tài nguyên và môi trường chưa được lấy ý kiến đầy đủ về nhu cầu sử dụng đất cũng như các điều kiện liên quan đến giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận không đơn thuần dưới góc độ thủ tục hành chính. Với các dự án du lịch sinh thái, đất đai thường gắn trực tiếp với rừng, nguồn nước, cảnh quan và hệ sinh thái tự nhiên. Nếu việc đánh giá điều kiện sử dụng đất chưa được thực hiện đầy đủ ngay từ đầu, những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai là điều khó tránh khỏi.

Thanh tra cũng chỉ ra việc các bên thực hiện thỏa thuận nhận chuyển nhượng đất tại dự án Đá Bạc nhưng không lập hợp đồng theo quy định. Trong khi đó, cơ quan quản lý tài nguyên và môi trường chưa kịp thời đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét lại quyết định chủ trương đầu tư khi dự án xuất hiện những vấn đề liên quan đến đất đai.

Đất đai trở thành “nút thắt” của dự án sinh thái

Thực tế tại Đá Bạc và Thác Trượt cho thấy đất đai đang là một trong những điểm nghẽn lớn đối với các dự án du lịch sinh thái.

Khác với những dự án phát triển trên các khu đất thương mại, đô thị đã được chuẩn bị tương đối rõ về pháp lý, dự án sinh thái thường nằm tại những khu vực có địa hình phức tạp, liên quan đến nhiều loại đất và nhiều chủ thể sử dụng đất. Vì vậy, việc xác định hiện trạng, nguồn gốc, nhu cầu sử dụng, hình thức tiếp cận đất và sự phù hợp với quy hoạch cần được làm kỹ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Nếu những nội dung này chưa được làm rõ trước khi quyết định chủ trương đầu tư, dự án có thể rơi vào vòng luẩn quẩn: được chấp thuận nhưng khó tiếp cận đất; đã có chủ trương nhưng chưa thể triển khai; kéo dài tiến độ rồi tiếp tục điều chỉnh.

Khi đó, không chỉ doanh nghiệp chịu chi phí cơ hội mà địa phương cũng mất đi một nguồn lực phát triển kinh tế, trong khi tài nguyên đất đai chưa được khai thác hiệu quả.

Không thể chỉ nhìn vào trách nhiệm của nhà đầu tư

Một điểm đáng chú ý từ kết luận thanh tra là nguyên nhân chậm tiến độ không chỉ xuất phát từ phía doanh nghiệp.

Đối với các dự án tồn đọng, việc xác định trách nhiệm của nhà đầu tư là cần thiết, nhất là khi doanh nghiệp thiếu nguồn lực, không chủ động hoàn thiện thủ tục hoặc không thực hiện đúng cam kết. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân còn nằm ở quy hoạch, đất đai, thủ tục hành chính hoặc sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan thì việc xử lý cũng cần được nhìn nhận một cách toàn diện.

Trước đó, TP. Huế đã đưa 17 dự án khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài vào diện thanh tra chuyên đề. Danh sách này có các dự án thuộc nhiều lĩnh vực, trong đó có Đá Bạc và Thác Trượt. Mục tiêu là làm rõ việc chấp hành pháp luật, nguyên nhân trì trệ và trách nhiệm của các bên liên quan.

Khu vực Thác Trượt tại huyện Nam Đông cũ.

Điều này cho thấy vấn đề của hai dự án du lịch sinh thái không phải trường hợp cá biệt, mà nằm trong bài toán lớn hơn về xử lý các dự án tồn đọng, khơi thông nguồn lực đất đai và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư tại địa phương.

Phát triển du lịch sinh thái phải đi cùng bảo vệ tài nguyên

Huế đang định hướng phát triển các cụm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với vùng miền núi, suối thác, văn hóa bản địa; đồng thời phát triển các sản phẩm gắn với hệ sinh thái đầm phá, nông nghiệp và làng quê. Định hướng này đặt yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý tài nguyên và môi trường.

Du lịch sinh thái, xét cho cùng, không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng cơ sở lưu trú, doanh thu hay lượng khách. Giá trị cốt lõi của loại hình này nằm ở khả năng khai thác cảnh quan và hệ sinh thái nhưng vẫn duy trì được sức chịu tải của môi trường, bảo tồn tài nguyên và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Do đó, mỗi dự án trước khi được triển khai cần được xem xét đồng thời trên các phương diện: quy hoạch, đất đai, tài nguyên nước, môi trường, cảnh quan, hạ tầng và khả năng thực hiện thực tế của nhà đầu tư.

Cần bịt “khoảng trống” từ khâu cấp chủ trương

Từ câu chuyện Đá Bạc và Thác Trượt, bài học đặt ra là cần nâng chất lượng thẩm định ngay trước khi chấp thuận chủ trương đầu tư.

Thay vì chỉ xem xét dự án có phù hợp định hướng phát triển du lịch hay không, cơ quan quản lý cần đánh giá đầy đủ khả năng tiếp cận đất, tính pháp lý của quỹ đất, sự phù hợp với quy hoạch, yêu cầu bảo vệ môi trường và năng lực thực hiện của nhà đầu tư.

Sau khi dự án được chấp thuận, cơ chế giám sát cũng cần chuyển từ “theo dõi thủ tục” sang “theo dõi kết quả”. Những dự án không đáp ứng cam kết về tiến độ cần được cảnh báo sớm, xác định rõ nguyên nhân khách quan và chủ quan để có phương án tháo gỡ hoặc xử lý.

Đối với các dự án còn khả năng triển khai, việc rà soát để tháo gỡ vướng mắc là cần thiết. Nhưng tháo gỡ không đồng nghĩa với hợp thức hóa những thiếu sót đã xảy ra. Mọi cơ chế hỗ trợ cần đặt trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm hiệu quả sử dụng đất và lợi ích lâu dài của cộng đồng.