Dự án Luật Phát triển đô thị: Phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát chặt chẽ, 'đa tầng'

Phân quyền mạnh, tạo hành lang pháp lý đột phá cho đô thị

Tại phiên thảo luận toàn thể về dự án Luật Phát triển đô thị sáng 11/8, các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý về phân quyền, cơ chế đặc thù đối với các đô thị, thử nghiệm có kiểm soát, quản lý tài chính - đầu tư và kiểm soát quyền lực.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra và các đơn vị liên quan nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến, hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật hướng tới tạo hành lang pháp lý ổn định, có tính đột phá nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, qua đó thúc đẩy các đô thị động lực phát triển.

Quang cảnh phiên họp Quốc hội ngày 11/8.

Dự thảo được xây dựng theo hướng chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển, thực hiện phân quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo đó, dự thảo được thiết kế là một đạo luật khung về phân quyền, chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Việc trao quyền đồng thời gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Đối với đề xuất cho phép các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt áp dụng ngay cơ chế, chính sách vượt trội, Bộ trưởng cho rằng cần thận trọng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp.

Theo dự thảo, Chính phủ quyết định việc áp dụng cơ chế đặc thù khi địa phương đáp ứng các điều kiện và có chủ trương của cấp có thẩm quyền. Việc này nhằm bảo đảm cơ chế vượt trội phù hợp với năng lực quản trị, nguồn lực của từng địa phương, đồng thời giữ tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh nguy cơ “địa phương hóa” pháp luật.

Cơ chế này cũng tạo sự linh hoạt trong điều hành, giúp Chính phủ có thể xem xét áp dụng chính sách phù hợp với những cực tăng trưởng mới mà không phải chờ sửa luật hoặc trình Quốc hội ban hành nghị quyết đặc thù riêng.

Kiểm soát đa tầng, siết trách nhiệm khi trao quyền

Nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo được thiết kế theo mô hình phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát đa tầng, theo nguyên tắc “có van, có khóa”.

Dự thảo xác lập các nguyên tắc bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia và tôn trọng quy luật thị trường. Việc phân quyền không được ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, quyền con người, quyền công dân và bản sắc văn hóa.

Toàn cảnh phiên họp

Đối với đô thị đặc biệt như TP.HCM, dù được ban hành một số quy định khác với Trung ương, địa phương vẫn phải đánh giá tác động, tham vấn ý kiến các bộ, ngành và thực hiện chế độ báo cáo trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày ban hành. Thủ tướng Chính phủ có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản nếu trái pháp luật hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia.

Với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), dự thảo đặt giới hạn thời gian tối đa 5 năm; trường hợp gia hạn cũng không quá 5 năm. Chính quyền thành phố phải dừng thí điểm nếu phát sinh tác động tiêu cực vượt quá dự báo.

Trong quản lý tài chính - đầu tư, việc huy động vốn, phát hành trái phiếu và vay nợ phải nằm trong hạn mức được phê duyệt, đồng thời bảo đảm rủi ro thuộc trách nhiệm của địa phương. Đối với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định mức bổ sung ngân sách có mục tiêu.

Với các dự án chậm triển khai, chính sách đặc biệt chỉ được áp dụng khi có kết luận thanh tra hoặc bản án có hiệu lực pháp luật. Dự thảo nghiêm cấm lợi dụng cơ chế đặc thù để hợp pháp hóa sai phạm, tham nhũng, trục lợi.

Bộ trưởng cũng khẳng định quốc phòng, an ninh là nguyên tắc nền tảng trong quá trình xây dựng Luật. Các thành phố không được ban hành văn bản hoặc thí điểm cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng

Trong lĩnh vực quy hoạch, việc lập, điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố và các quy hoạch không gian đặc thù, gồm không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao, phải lấy ý kiến và có sự thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Cùng với kiểm soát trong quá trình ban hành và thực hiện chính sách, dự thảo còn thiết lập cơ chế hậu kiểm thông qua giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Theo Bộ trưởng, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải gắn với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Cơ chế kiểm soát quyền lực vì vậy phải được thể hiện xuyên suốt trong từng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cam kết tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát, hoàn thiện dự thảo theo hướng vừa tạo không gian phát triển cho đô thị, vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương và kiểm soát quyền lực.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị các cơ quan liên quan nghiêm túc tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo Luật với chất lượng cao nhất để trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp.