Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi): Phân quyền nhưng 'không thể thả nổi'

Các đại biểu tham gia thảo luận tại Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh An Giang và Quảng Trị) chiều 8/4

Bảo đảm thể chế phát triển đặc thù, vượt trội để giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô

Thảo luận tại Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh: An Giang và Quảng Trị) về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) chiều 8/4, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 theo Tờ trình của Chính phủ và nội dung báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Theo ĐBQH Nguyễn Việt Thắng (An Giang), việc sửa đổi Luật Thủ đô là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc thù, vượt trội, ổn định lâu dài, đủ thẩm quyền và năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô; thực sự đột phá về pháp lý cho Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tuy nhiên, đại biểu tỏ ý băn khoăn với quy định về thí điểm cơ chế, chính sách. Theo khoản 1, Điều 9 dự thảo Luật thì “Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng tại thành phố Hà Nội”.

ĐBQH Nguyễn Việt Thắng (An Giang) phát biểu

Đại biểu đề nghị cân nhắc thêm quy định này. Bởi lẽ theo quy định tại Điều 69 của Hiến pháp năm 2013 thì Quốc hội là cơ quan có quyền lập hiến và lập pháp. Đồng thời, theo quy định tại điểm a, khoản 2 Điều 10 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Quốc hội ban hành nghị quyết để quy định thực hiện thí điểm một số chính sách mới thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội và khác với quy định của luật hiện hành.

Theo quy định tại điểm c Khoản 2 Điều 15 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Chính phủ ban hành nghị quyết để quy định thực hiện thí điểm một số chính sách chưa có pháp luật điều chỉnh thuộc thẩm quyền của Chính phủ hoặc khác với nghị định, nghị quyết của Chính phủ.

Từ phân tích trên, đại biểu Nguyễn Việt Thắng cho rằng, kể cả văn bản của Chính phủ cũng chỉ được thí điểm những chính sách thuộc thẩm quyền quyết định của Chính phủ, khác với quy định của nghị quyết do Chính phủ ban hành.

“Việc cho phép ban hành quy định khác với văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên là tác động đến nguyên tắc thứ bậc và tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Điều này cũng dẫn đến việc áp dụng pháp luật không theo một trật tự nào, dẫn đến áp dụng tùy nghi gây xáo trộn trong quản lý nhà nước”.

Để phân quyền, phân cấp mạnh mẽ và bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu Nguyễn Việt Thắng đề nghị cơ quan soạn thảo lựa chọn những nội dung, những chính sách cần thí điểm quy định hẳn trong Luật Thủ đô (sửa đổi). Nếu phân quyền cho chính quyền địa phương thì phải làm rõ phạm vi, lĩnh vực thử nghiệm và xác định rõ nguyên tắc, điều kiện, quy trình ban hành các văn bản này.

ĐBQH Nguyễn Tiến Hải (An Giang) phát biểu

Chia sẻ ý kiến trên, ĐBQH Nguyễn Tiến Hải, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Tổ trưởng Tổ 13 cho rằng, Hà Nội là đô thị rất đặc biệt của đất nước, tuy nhiên “không thể phân quyền theo kiểu thả nổi”. Đại biểu e ngại không có phạm vi chặt chẽ sẽ rất dễ vi phạm nguyên tắc trong xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật.

"Nguyên tắc áp dụng pháp luật là đối với một nội dung được pháp luật ban hành thì được thực hiện theo văn bản pháp luật của cơ quan có thẩm quyền cao; nếu nội dung pháp luật được ban hành bởi cùng một cơ quan có thẩm quyền thì phải thực hiện theo văn bản ban hành sau", đại biểu Nguyễn Tiến Hải lưu ý.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) bổ sung, tại Điều 4 về nguyên tắc phân quyền và thực hiện nhiệm vụ được phân quyền, khoản 2 dự thảo Luật có nêu: phân quyền tối đa, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND thành phố;…”.

Các ĐBQH Quảng Trị tham gia phiên thảo luận Tổ chiều 8/4

Đại biểu tỏ ý băn khoăn với cụm từ “phân quyền tối đa, toàn diện”. Đây là khái niệm mang tính định tính, chưa có tiêu chí pháp lý cụ thể, dễ dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Do đó, để tránh dẫn đến nguy cơ “phân quyền vượt kiểm soát”, khó xác định trách nhiệm khi xảy ra sai sót, đại biểu đề nghị cần xem xét lại cụm từ này và cần làm rõ tiêu chí phân quyền (theo lĩnh vực, mức độ rủi ro, năng lực thực thi) sẽ thiết thực hơn.

Thí điểm Hà Nội là trung tâm tài chính chiến lược cấp quốc gia

Cho rằng phân cấp, phân quyền là vấn đề cốt lõi nhất, ĐBQH Trình Lam Sinh (An Giang) nêu rõ, chỉ khi phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và kiểm soát quyền lực mới bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, đủ nguồn lực, công cụ để chủ động quyết định sự phát triển vượt trội.

ĐBQH Trình Lam Sinh (An Giang) phát biểu

Tuy nhiên, theo đại biểu, nhiệm vụ giao cho Hà Nội rất nhiều nhưng nguồn lực lại chưa tương xứng. “Nếu so sánh về mặt nguồn lực, tôi thấy Hà Nội không có ưu thế gì so với TP. Hồ Chí Minh, vậy làm sao có thể trở thành trung tâm của khu vực và quốc tế?”.

Đặt vấn đề như vậy, đại biểu Trình Lam Sinh đề xuất “đã thí điểm thì phải thí điểm cho tới”. Và bởi thế, nên thí điểm Hà Nội như một trung tâm tài chính chiến lược cấp quốc gia.

Cũng theo đại biểu, hiện nay, Hà Nội có nguồn lực thuế, phí cực lớn. Bởi Hà Nội là thủ đô có diện tích lớn hàng đầu châu Á, có tài sản đất cũng như tài sản trên đất rất lớn nhưng lại thiếu rất nhiều loại thuế, phí.

Do đó, đại biểu đề xuất cần trao quyền ban hành một số sắc thuế, phí, lệ phí đặc thù, đặc trưng của một đô thị quy mô lớn, vượt qua khung pháp lý chung để tạo nguồn lực phát triển cho thành phố. Cùng với đó, Hà Nội cần được hưởng phần lớn giá trị gia tăng từ đất đai do đầu tư hạ tầng mang lại, coi đó là nguồn lực cho phát triển.

Bên cạnh đó, cần cho phép Hà Nội quyền phát hành trái phiếu quốc tế có kiểm soát để huy động nguồn lực cho phát triển dài hạn. Đồng thời, cho phép Thủ đô xây dựng một trung tâm tài chính mang tầm vóc khu vực với cơ chế thử nghiệm vượt trội về tài chính, công nghệ, quản trị.

Cũng theo đại biểu Trình Lam Sinh, cần quan tâm tới liên kết vùng Thủ đô. Hiện, các địa phương quanh Hà Nội như Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng, Phú Thọ rất năng động. Nếu Hà Nội không kết nối được, không có chính sách để phát triển liên kết vùng sẽ bị các địa phương này vượt qua.

"Cần thúc đẩy liên kết vùng Thủ đô theo hướng Hà Nội thiết kế nhưng Thủ tướng chủ trì để tạo sự phát triển đồng bộ, hài hòa, không tạo ra sự cạnh tranh với các địa phương trong vùng", đại biểu nêu ý kiến.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề xuất thêm, dự thảo Luật cần nghiên cứu, bổ sung một số quy định mới.

Theo đó, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung điều khoản mới quy định “Thành phố thông minh”. Cụ thể: UBND thành phố có trách nhiệm xây dựng chiến lược chuyển đổi số, phát triển cơ sở dữ liệu mở và ứng dụng internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý đô thị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch thông tin; tăng tương tác giữa chính quyền và người dân; giảm tham nhũng thông qua công khai dữ liệu.

Dự thảo cũng cần nghiên cứu củng cố cơ chế ưu tiên phát triển giao thông công cộng trong luật.

Chẳng hạn: bổ sung quy định “Hà Nội đặt mục tiêu tối thiểu 30% nhu cầu đi lại bằng phương tiện công cộng (bằng xe buýt xanh, đường sắt đô thị…) vào năm 2030, và tăng lên 35% vào năm 2035”. Đồng thời, quy định UBND thành phố được áp dụng phí hạn chế xe cá nhân vào khu trung tâm hoặc các biện pháp quản lý phương tiện công suất cao (ví dụ thu phí vào giờ cao điểm) nhằm giảm phương tiện cá nhân.

Các ĐBQH An Giang tham gia thảo luận Tổ chiều 8/4

“Một số nội dung về hạn chế xe cá nhân và công nghệ giao thông đã có trong khoản 2, Điều 13 dự thảo Luật, nhưng cần bổ sung mục tiêu cụ thể, khung tiến độ cũng như các hình thức ưu tiên”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm nêu.

Ngoài ra, theo đại biểu, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung chương/nội dung về quản lý môi trường đô thị trong luật, như: xác định trách nhiệm cụ thể cho Hà Nội trong kiểm soát ô nhiễm không khí và tiếng ồn, chẳng hạn lập Đề án cải thiện chất lượng không khí, giảm thiểu khu vực “điểm nóng”.