Dự báo kinh tế thế giới: Thiếu một cơ sở vững chắc để duy trì đà tăng trưởng

Trong thời gian tới, khả năng duy trì tăng trưởng sẽ phụ thuộc không chỉ vào diễn biến địa chính trị và thị trường năng lượng, mà còn vào năng lực điều hành chính sách, quản trị nợ và mức độ hợp tác kinh tế quốc tế.

Cảng hàng hóa ở Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

IMF đã nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 lên 3,1%, từ mức 3% đưa ra hồi tháng 7/2026, nhờ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) bù đắp tác động từ cú sốc năng lượng do xung đột tại Trung Đông. Trong khi đó, UNCTAD thận trọng hơn khi dự báo kinh tế thế giới chỉ tăng trưởng 2,6% năm 2026, giảm so với mức 2,9% năm 2026, trong bối cảnh cú sốc năng lượng, bất ổn tài chính và những rào cản thương mại mới gây sức ép lên triển vọng kinh tế.

Theo báo cáo của IMF, triển vọng tăng trưởng của kinh tế toàn cầu được cải thiện nhẹ chủ yếu nhờ đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI tiếp tục tăng mạnh, giúp nâng dự báo tăng trưởng của một số nền kinh tế phát triển và các quốc gia cung cấp phần cứng AI. Nhờ động lực từ AI, IMF dự báo kinh tế Mỹ tăng trưởng 2,3% trong năm 2026 và nâng dự báo của Khu vực sử dụng đồng euro từ 0,9% lên 1,1%.

Tuy nhiên, Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cảnh báo kinh tế thế giới vẫn đang đối mặt với nhiều sóng gió nghiêm trọng đến từ các cú sốc nguồn cung năng lượng, biến động địa chính trị và áp lực lạm phát ngắn hạn do làn sóng đầu tư vào AI. Bà cũng nhấn mạnh gánh nặng nợ công kỷ lục đang làm suy giảm nghiêm trọng khả năng ứng phó của các quốc gia trước các rủi ro mới. Người đứng đầu IMF đồng thời hối thúc các chính phủ khẩn cấp tái thiết những đệm đỡ tài chính và kiểm soát nợ công.

Trong khi đó, bà Silvana Tenreyro, nhà kinh tế trưởng mới của IMF, nhận định kinh tế toàn cầu đã cho thấy khả năng chống chịu, nhưng các rủi ro đối với tăng trưởng nghiêng về chiều hướng tiêu cực. Bà cảnh báo xung đột kéo dài tại Trung Đông có thể làm gia tăng áp lực lạm phát và kìm hãm tăng trưởng. Triển vọng cũng có thể xấu đi nếu tình hình tài khóa suy yếu, các nhà đầu tư đánh giá lại khả năng sinh lời của AI.

IMF cũng ghi nhận khoảng cách ngày càng lớn giữa các quốc gia hưởng lợi từ AI và những nước bị bỏ lại phía sau. Hiện chỉ có 32 quốc gia đóng góp tới 95% tăng trưởng toàn cầu, so với 54 quốc gia hồi tháng 4/2026. Kể từ thời điểm đó, IMF đã hạ dự báo tăng trưởng của 47% số nền kinh tế, trong đó có các quốc gia nhập khẩu năng lượng nằm ngoài chuỗi giá trị AI.

Đồng thời, IMF cảnh báo rủi ro suy giảm tăng trưởng đang gia tăng khi nhiều quốc gia ngày càng dễ tổn thương trước gánh nặng nợ lớn. Nợ công ở mức cao, đặc biệt tại các nền kinh tế phát triển, làm gia tăng nguy cơ chi phí vay vốn tăng mạnh và gây sức ép lên tăng trưởng.

Nợ công toàn cầu đang ở mức cao nhất kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai và được dự báo sớm vượt 100% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu. Theo IMF, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm bình quân của Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) đã tăng hơn 110 điểm cơ bản từ tháng 2 đến tháng 9/2026, lên mức cao nhất trong gần hai thập kỷ.

Theo Phó Giám đốc bộ phận nghiên cứu của IMF, Petya Koeva Brooks, các quốc gia và doanh nghiệp đã ứng phó với cú sốc giá dầu bằng cách sử dụng nguồn dự trữ, chuyển sang các nhà cung cấp và nguồn năng lượng khác, đồng thời cắt giảm nhu cầu dầu mỏ. Nếu không có những biện pháp này, tăng trưởng toàn cầu năm nay có thể chỉ đạt 2,5%. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp ứng phó đang suy giảm khi chiến sự kéo dài.

Dự báo của IMF dựa trên giả định eo biển Hormuz mở cửa trở lại vào tháng 3/2027 và hoạt động vận tải biển nhìn chung trở về trạng thái trước xung đột vào tháng 10/2027. Định chế này dự báo giá dầu bình quân đạt 96 USD/thùng trong năm 2026 và 87 USD/thùng trong năm 2027. Tuy nhiên, trong kịch bản bất lợi, nếu chiến sự leo thang khiến giá dầu tăng lên 130 USD/thùng và duy trì đến hết quý I/2027, tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm 0,2 điểm phần trăm trong năm 2026 và 0,5 điểm phần trăm trong năm 2027.

Trong khi đó, UNCTAD cảnh báo tăng trưởng thương mại liên quan đến AI không đồng nghĩa với lợi ích phát triển được phân bổ rộng rãi. Giá trị gia tăng và lợi nhuận từ những lĩnh vực công nghệ có giá trị cao vẫn tập trung đáng kể ở một số nền kinh tế và doanh nghiệp, trong khi nhiều quốc gia đang phát triển gặp khó khăn trong việc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị sản xuất trong nước.

Báo cáo cũng cảnh báo cú sốc năng lượng và tình trạng bất ổn tài chính đang thử thách khả năng chống chịu của kinh tế toàn cầu. Xung đột tại Trung Đông đẩy giá dầu tăng mạnh, làm gia tăng chi phí nhập khẩu năng lượng, gây thêm áp lực lên các nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, đồng thời làm trầm trọng thêm gánh nặng chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình thu nhập thấp.

Theo UNCTAD, đa dạng hóa nguồn cung năng lượng là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro. Cơ quan này cho rằng việc tháo gỡ các điểm nghẽn về năng lượng và nguồn cung sẽ hiệu quả hơn trong ứng phó với lạm phát do chi phí đẩy so với việc thắt chặt chính sách tiền tệ và tài khóa trên diện rộng.

UNCTAD đồng thời kêu gọi các nước đang phát triển phối hợp chính sách công nghiệp, tài chính và công nghệ, tăng cường liên kết giữa đầu tư nước ngoài với các nhà cung ứng trong nước, qua đó nâng cao giá trị gia tăng nội địa và khả năng chống chịu trước những biến động của kinh tế thế giới.