Dư địa chính sách tiền tệ còn rất hạn hẹp trước 'vòng vây' lạm phát và tỷ giá

Giá dầu neo cao, lạm phát rình rập và tỷ giá liên tục chịu sức ép đang thử thách bản lĩnh điều hành vĩ mô của Việt Nam. Khi gánh nặng bơm vốn đè nặng lên hệ thống ngân hàng khiến dư địa tiền tệ không còn nhiều để "bung sức", lời giải cấp bách lúc này không chỉ nằm ở việc phân bổ lại dòng tín dụng có chọn lọc, mà đòi hỏi sự can thiệp thực chất, mạnh mẽ từ các gói đầu tư công và miễn giảm thuế của chính sách tài khóa nhằm tránh nguy cơ "nhập khẩu lạm phát".

Cú sốc ngoại biên và sức ép lên tỷ giá, lạm phát

Theo các chuyên gia, từ đầu năm đến nay, tình hình kinh tế - chính trị thế giới tiếp tục có những diễn biến khó lường. Căng thẳng leo thang tại khu vực Trung Đông đã đẩy giá năng lượng và dầu thô tăng vọt. Đứng trước rủi ro này, các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới, điển hình là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), đang tỏ ra hết sức thận trọng trong lộ trình cắt giảm lãi suất. Thậm chí, Ngân hàng Trung ương Úc (RBA) còn để ngỏ khả năng tăng lãi suất ngay trong tháng 3/2026 nhằm kìm hãm lạm phát.

Dư địa để điều hành chính sách tiền tệ của Việt Nam hiện nay tương đối hạn hẹp.

Theo ông Nguyễn Lê Nam, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), bức tranh toàn cầu đang tạo sức ép rất lớn lên tỷ giá và thị trường tiền tệ trong nước. Những tác động tiêu cực này dự báo sẽ ảnh hưởng trực diện đến Việt Nam, đặc biệt khi giá xăng dầu trong nước rục rịch tăng theo giá dầu thế giới, kéo theo nguy cơ lạm phát chi phí đẩy.

"Trong bối cảnh đó, kiên định mục tiêu kiểm soát lạm phát là yêu cầu sống còn. Việc này không chỉ neo giữ kỳ vọng lạm phát mà còn củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài vào một môi trường vĩ mô ổn định," ông Nam nhấn mạnh. Thực tiễn đã chứng minh, tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự bền vững khi lạm phát được kiểm soát tốt.

Đánh giá về bức tranh hiện tại, tại buổi đối thoại về triển vọng kinh tế 2026 mới đây, nhóm chuyên gia từ Ngân hàng UOB cho biết, lạm phát tháng 1/2026 của Việt Nam đã giảm còn 2,53% so với cùng kỳ, thấp hơn mức dự báo 3,1%. Dù nền tảng trong nước vẫn vững vàng, nhưng trước sức ép mất giá của VND và tình hình địa chính trị phức tạp, UOB dự báo NHNN sẽ giữ lập trường thận trọng, duy trì lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,5% và chờ đợi thêm các tín hiệu rõ ràng từ dữ liệu kinh tế.

Dù mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới đòi hỏi nguồn lực khổng lồ, dư địa để điều hành chính sách tiền tệ của Việt Nam hiện nay lại tương đối hạn hẹp.

Nguyên nhân cốt lõi, theo giải thích của Vụ Chính sách tiền tệ, là do thị trường vốn Việt Nam dù đã phát triển nhưng vẫn chưa đủ sức đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn. Hệ quả là gánh nặng cung ứng vốn tiếp tục đè nặng lên vai hệ thống tín dụng ngân hàng.

Đáng chú ý, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện đã vượt mốc 144% – mức cao nhất trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp. Việc tín dụng tăng trưởng cao trong khi huy động vốn không bắt kịp đã và đang tạo ra những áp lực nhất định lên thanh khoản và mặt bằng lãi suất.

Lạm phát hiện nay chủ yếu là lạm phát chi phí đẩy (từ phía cung) do chi phí sản xuất và giá nguyên vật liệu tăng, chứ không xuất phát từ việc dư thừa tổng cầu. Trong khi đó, chính sách tiền tệ lại là công cụ tác động chủ yếu vào tổng cầu. Nếu lạm dụng nới lỏng tiền tệ mà thiếu kiểm soát, nền kinh tế rất dễ rơi vào "vòng xoáy giá – lương – tiền": Chi phí tăng đẩy giá cả lên cao, người lao động đòi tăng lương, và quỹ lương tăng lại tiếp tục cấu thành vào chi phí đẩy giá lên một nấc thang mới.

Cần "chiến lược cân bằng động"

Để hóa giải thách thức này, GS.TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, khuyến nghị cơ quan quản lý cần thực hiện một "chiến lược cân bằng động", trong đó chính sách tiền tệ tập trung truyền thông chính sách rõ ràng.

Cơ quan điều hành cần vạch ra lộ trình minh bạch để neo giữ kỳ vọng lạm phát. Mọi sự điều chỉnh (ví dụ như lãi suất) cần thực hiện theo nguyên tắc tiệm tiến, có đo lường để tránh gây sốc tâm lý, giúp người dân và doanh nghiệp an tâm hoạch định sản xuất.

Thứ hai là giữ ổn định tỷ giá. Đây là "tấm khiên" chặn đứng nguy cơ nhập khẩu lạm phát. Tỷ giá ổn định giúp kiểm soát chi phí nhập khẩu nguyên nhiên vật liệu, đồng thời duy trì lợi thế xuất khẩu – một trong những động lực tăng trưởng chính của Việt Nam.

Thứ ba là kiểm soát tín dụng có chọn lọc. Trong thời kỳ biến động và lạm phát, dòng tiền có xu hướng chạy vào các tài sản "trú ẩn" mang tính đầu cơ như bất động sản, vàng hay chứng khoán. Do đó, việc siết chặt dòng vốn vào các kênh rủi ro này là bắt buộc, nhằm nhường dư địa tín dụng cho sản xuất kinh doanh thiết yếu và công nghiệp xuất khẩu.

Tuy nhiên, giới chuyên gia và các nhà quản lý đều đồng thuận rằng: Chính sách tiền tệ không thể đơn độc gánh vác nền kinh tế. Ông Nguyễn Lê Nam và GS.TS Nguyễn Đức Trung cùng nhấn mạnh vai trò sống còn của chính sách tài khóa trong giai đoạn này. Theo đó, chính sách tài khóa cần được mở rộng thực chất thông qua việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công (vốn có tính lan tỏa cao), đồng thời giảm thuế, phí để hạ áp lực chi phí cho doanh nghiệp và tăng cường an sinh xã hội.

Về định hướng sắp tới, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà khẳng định cơ quan quản lý sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa. NHNN sẽ sử dụng linh hoạt các công cụ để ổn định tỷ giá, đảm bảo thị trường hoạt động thông suốt. Đồng thời, cơ quan này yêu cầu các tổ chức tín dụng công khai minh bạch lãi suất, đơn giản hóa và số hóa thủ tục để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn. Mục tiêu tối thượng là hướng dòng vốn vào các động lực tăng trưởng cốt lõi, kiểm soát chặt rủi ro, qua đó đảm bảo tăng trưởng kinh tế nhanh nhưng phải đi đôi với bền vững.

Huyền Anh