Giá nhiên liệu tăng và xu thế xanh hóa giao thông ở Việt Nam

Những cú sốc giá nhiên liệu tác động đến thị trường

Trong khoảng 20 năm trở lại đây, Việt Nam đã trải qua một số giai đoạn giá xăng dầu tăng cao mang tính bước ngoặt, gắn với biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Đợt tăng giá đáng chú ý đầu tiên diễn ra vào năm 2008, khi khủng hoảng năng lượng toàn cầu đẩy giá dầu thế giới lên mức kỷ lục. Giá xăng trong nước khi đó lần đầu tiên vượt mốc 18.000 đồng/lít – con số được xem là rất cao so với mức thu nhập của người dân thời điểm đó.

Cú sốc này khiến người tiêu dùng bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới mức tiêu hao nhiên liệu của phương tiện. Trước đây, yếu tố kiểu dáng hoặc thương hiệu thường được đặt lên hàng đầu khi mua xe, nhưng từ giai đoạn này, “xe tiết kiệm xăng” trở thành tiêu chí quan trọng. Các dòng xe máy sử dụng công nghệ phun xăng điện tử dần dần được ưa chuộng hơn, mở đầu cho xu hướng tối ưu hóa mức tiêu thụ nhiên liệu.

Giai đoạn thứ hai diễn ra vào năm 2011, khi giá xăng tại Việt Nam tăng lên hơn 21.000 đồng/lít, lập kỷ lục mới vào thời điểm đó. Người tiêu dùng bắt đầu chuyển hướng sang các mẫu xe có dung tích động cơ nhỏ và mức tiêu hao nhiên liệu thấp. Thị trường ô tô chứng kiến sự gia tăng của các dòng xe cỡ nhỏ với động cơ từ 1.0 đến 1.5 lít. Đây cũng là giai đoạn các hãng xe bắt đầu đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tiết kiệm nhiên liệu, từ hệ thống phun xăng điện tử đến các giải pháp tối ưu hóa động cơ.

Cảnh xếp hàng mua xăng lúc nửa đêm tại một cây xăng ở Hà Nội trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng vọt

Sau đó, giai đoạn 2018–2019 tiếp tục chứng kiến giá xăng dầu tăng trở lại, có thời điểm vượt 20.000 đồng/lít. Dù mức tăng không gây cú sốc mạnh như trước, nhưng trong bối cảnh công nghệ xe điện và xe hybrid bắt đầu phát triển trên thế giới, thị trường Việt Nam đã có những dấu hiệu thay đổi về nhận thức.

Người tiêu dùng bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới các giải pháp giao thông thân thiện môi trường, đặc biệt là các mẫu xe hybrid – dòng xe kết hợp động cơ xăng và động cơ điện nhằm giảm mức tiêu thụ nhiên liệu.

Tuy nhiên, cú sốc lớn nhất phải kể đến giai đoạn năm 2022, khi giá xăng tại Việt Nam có lúc tiến sát mốc 30.000 đồng/lít, mức cao nhất trong lịch sử. Đợt tăng giá này diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh sau đại dịch và căng thẳng địa chính trị.

Đối với người tiêu dùng Việt Nam, đây là thời điểm mà chi phí nhiên liệu trở thành mối quan tâm hàng đầu. Nhiều người bắt đầu tính toán kỹ hơn về chi phí vận hành của phương tiện, đặc biệt là khi giá xăng liên tục tăng trong thời gian ngắn.

Tiêu dùng thay đổi và doanh nghiệp thay đổi

Một trong những thay đổi rõ rệt nhất là việc người tiêu dùng ngày càng chú trọng tới tổng chi phí sử dụng phương tiện trong dài hạn, thay vì chỉ quan tâm đến giá mua ban đầu.

Trước đây, khi giá nhiên liệu ổn định ở mức thấp, mức tiêu hao xăng thường không phải yếu tố quyết định trong lựa chọn xe. Nhưng khi chi phí nhiên liệu tăng cao, người dùng bắt đầu cân nhắc kỹ lưỡng hơn về mức tiêu thụ xăng, chi phí bảo dưỡng và các khoản chi vận hành khác.

Sự thay đổi này dẫn tới việc các dòng xe tiết kiệm nhiên liệu được ưu tiên hơn. Xe có động cơ nhỏ, công nghệ phun xăng điện tử hoặc công nghệ hybrid trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Ở phân khúc xe máy, nhiều người chuyển sang sử dụng các dòng xe có mức tiêu hao nhiên liệu thấp. Trong khi đó, ở thị trường ô tô, người tiêu dùng bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới các mẫu xe hybrid và xe điện.

Một yếu tố đáng chú ý là khi giá xăng tăng mạnh, lợi thế kinh tế của xe điện trở nên rõ ràng hơn. Nếu một chiếc xe máy xăng tiêu thụ khoảng 2–2,5 lít nhiên liệu cho mỗi 100 km, thì chi phí nhiên liệu có thể lên tới hàng chục nghìn đồng cho quãng đường này. Trong khi đó, xe máy điện chỉ tiêu tốn vài kilo watt giờ điện, chi phí thấp hơn nhiều lần.

Chính sự chênh lệch này đã khiến nhiều người tiêu dùng bắt đầu cân nhắc chuyển sang các phương tiện điện hóa.

Xăng tăng giá mạnh, các cửa hàng bán xe máy điện bỗng trở nên tấp nập

Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng cũng buộc các nhà sản xuất xe phải điều chỉnh chiến lược phát triển sản phẩm.

Nhiều hãng xe quốc tế đã đưa các dòng xe hybrid vào thị trường Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu tiết kiệm nhiên liệu ngày càng tăng. Các công nghệ như hệ thống dừng động cơ tạm thời (start-stop), động cơ tăng áp dung tích nhỏ và các giải pháp tối ưu hóa tiêu thụ nhiên liệu cũng được áp dụng rộng rãi hơn.

Bên cạnh đó, thị trường cũng chứng kiến sự nổi lên của xe điện – một xu hướng đang phát triển mạnh trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, một trong những doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong quá trình này là VinFast. Hãng xe này đã đưa ra quyết định chiến lược khi dừng phát triển xe xăng và chuyển sang sản xuất hoàn toàn xe điện.

Sự xuất hiện của các mẫu xe điện cùng hệ thống trạm sạc rộng khắp đã góp phần giảm bớt rào cản đối với người tiêu dùng, đặc biệt là nỗi lo về hạ tầng sạc.

Song song với đó, nhiều hãng xe khác cũng bắt đầu đưa các dòng xe hybrid vào thị trường Việt Nam, trong đó có Toyota, Honda và Kia. Những mẫu xe này đóng vai trò như bước chuyển trung gian, giúp người tiêu dùng tiếp cận công nghệ điện hóa mà không cần thay đổi hoàn toàn thói quen sử dụng.

Cơ hội cho thị trường xe xanh

Những cú sốc giá nhiên liệu trong quá khứ đã tạo ra các bước ngoặt quan trọng cho thị trường phương tiện tại Việt Nam. Nếu như giai đoạn 2008 thúc đẩy sự phổ biến của xe tiết kiệm xăng, thì giai đoạn sau năm 2022 có thể được xem là thời điểm khởi đầu cho quá trình điện hóa giao thông.

Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển phương tiện xanh. Trước hết là quy mô thị trường xe máy rất lớn, với hơn 70 triệu chiếc đang lưu hành. Chỉ cần một phần nhỏ trong số này chuyển sang xe điện cũng đủ tạo ra một thị trường khổng lồ.

Thứ hai là hệ thống điện lưới quốc gia đã phủ rộng khắp, giúp việc sạc xe điện tại nhà trở nên tương đối thuận tiện. Đây là lợi thế lớn so với nhiều quốc gia khác trong khu vực.

Ngoài ra, các chính sách khuyến khích từ chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng. Xe điện hiện được hưởng nhiều ưu đãi về thuế và lệ phí, giúp giảm đáng kể chi phí sở hữu so với xe sử dụng động cơ đốt trong.

Sự chuyển đổi xanh hóa phương tiện giao thông, trước hết là phương tiện giao thông công cộng không những giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu xăng dầu mà còn thúc đẩy việc cải thiện môi trường đô thị

Trong bối cảnh các thành phố lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng, việc thúc đẩy phương tiện giao thông xanh cũng trở thành một mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị bền vững.

Nhìn từ góc độ kinh tế, mỗi lần giá nhiên liệu tăng mạnh là thêm một “cú hích” thúc đẩy quá trình đổi mới công nghệ trong ngành giao thông.

Trong dài hạn, quá trình chuyển dịch sang phương tiện xanh tại Việt Nam nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng tốc mà không cần những “cú hích” ấy nữa, đặc biệt khi công nghệ pin ngày càng rẻ hơn và hạ tầng sạc được mở rộng.

Sự thay đổi đó phản ánh sự thích ứng của người tiêu dùng trước biến động kinh tế, mở ra cơ hội để Việt Nam trở thành một trong những thị trường phương tiện xanh phát triển nhanh trong khu vực Đông Nam Á./.

Gia Minh/VOV.VN