Dự kiến bỏ môn thi thứ ba vào lớp 10, học sinh sẽ dồn vào Toán, Văn?

Bỏ môn thứ ba, học sinh sẽ học thế nào?

Phương án dự kiến tuyển sinh lớp 10 chỉ với hai môn Toán và Ngữ văn đang nhận được sự quan tâm của dư luận, trong bối cảnh kỳ thi này vốn tạo áp lực lớn cho thí sinh.

Theo dự thảo, Sở GD&ĐT căn cứ quy mô học sinh, nhu cầu học tập, khả năng tiếp nhận, mạng lưới trường lớp và điều kiện thực tế để quyết định phương thức tuyển sinh lớp 10 đối với từng trường hoặc nhóm trường. 

Thí sinh dự kỳ thi vào lớp 10 năm 2026 tại Hà Nội.

Thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển chỉ được áp dụng khi số học sinh đăng ký vượt khả năng tiếp nhận, sau khi địa phương đã thực hiện các phương án điều phối, phân bổ nhưng vẫn không đủ chỗ học.

Nếu tổ chức thi tuyển vào THPT không chuyên, học sinh thi hai môn Toán và Ngữ văn. Thời gian làm bài môn Ngữ văn là 120 phút; môn Toán 90 hoặc 120 phút. Nội dung thi nằm trong chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS.

Với trường THPT chuyên, học sinh thi hai môn chung là Toán, Ngữ văn và một môn chuyên. Mỗi môn chuyên có đề thi riêng để tuyển chọn học sinh có năng khiếu ở môn đó.

Nếu được ban hành, đây sẽ là thay đổi đáng chú ý so với quy định hiện hành. Theo Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT, tuyển sinh lớp 10 bằng phương thức thi tuyển gồm Toán, Ngữ văn và một môn thi hoặc bài thi thứ ba do Sở GD&ĐT lựa chọn, công bố trước ngày 31/3 hằng năm. Một môn không được chọn làm môn thi thứ ba quá ba năm liên tiếp.

Phương án này có thể giúp học sinh giảm một môn phải ôn tập cho kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Tuy nhiên, khi Toán và Ngữ văn trở thành hai môn thi, học sinh có thể tập trung nhiều hơn vào hai môn này, trong khi mức độ quan tâm đến các môn còn lại có thể giảm.

Em Ngô Kim Chi, học sinh lớp 9 Trường THCS Ngô Sỹ Liên, cho rằng việc chỉ thi hai môn sẽ giúp em có thêm thời gian củng cố những phần còn yếu ở Toán và Ngữ văn. Tuy nhiên, em cũng băn khoăn về cách tổ chức học các môn khác khi kỳ thi đến gần.

Từ góc độ phụ huynh, chị Nguyễn Thị Hồng Nhung, ở số 8 Phan Bội Châu, phường Cửa Nam, Hà Nội, cho rằng giảm một môn thi có thể giúp học sinh bớt áp lực, nhưng cần tính đồng thời đến khả năng đáp ứng chỗ học khi nhu cầu vào trường công lập tăng.

"Nếu giảm môn thi mà vẫn bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh thì đây là hướng tích cực. Khi số học sinh tăng, cần tính đến quỹ đất, cơ sở vật chất để phát triển trường công lập, đồng thời giảm áp lực thi cử ở cuối cấp", chị Nhung nói.

Trong khi đó, cô Tạ Hồng Hạnh, giáo viên Trường THCS Nông Trang, phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ, cho rằng học sinh vốn có xu hướng ưu tiên các môn phục vụ kỳ thi. Vì vậy, nếu bỏ môn thi thứ ba, nhà trường cần duy trì sự quan tâm đối với các môn còn lại.

"Bỏ môn thi thứ ba sẽ giúp học sinh nhẹ áp lực hơn vì thời gian ôn tập được tập trung vào hai môn. Thực tế, học sinh vẫn có xu hướng ưu tiên các môn thi. Tuy nhiên, với tiếng Anh, phụ huynh và học sinh hiện nay khá chủ động. Dù không nằm trong danh sách môn thi, nhiều gia đình vẫn cho con học để phục vụ nhu cầu học tập và sử dụng sau này", cô Hạnh nói.

Giảm một môn thi chưa chắc giảm áp lực

Từ thực tế quản lý nhà trường, ThS Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường THPT Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội), cho rằng cần phân biệt giữa giảm số môn thi và giảm áp lực thi.

ThS Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường THPT Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội), cho rằng giảm số môn thi chưa chắc đồng nghĩa với giảm áp lực tuyển sinh lớp 10.

"Nếu số học sinh đăng ký vào các trường THPT công lập vẫn vượt đáng kể khả năng tiếp nhận thì tính cạnh tranh vẫn còn. Khi chỉ còn Toán và Ngữ văn, học sinh giảm một môn ôn thi nhưng sự tập trung có thể dồn nhiều hơn vào hai môn này. Vì vậy, chưa thể khẳng định giảm từ ba xuống hai môn thì áp lực sẽ giảm tương ứng", ông Kiên nói.

Theo ông Kiên, kỳ thi còn tác động đến cách học của học sinh trong cả năm lớp 9. Nếu chỉ Toán và Ngữ văn được sử dụng để tuyển sinh, dễ hình thành tâm lý phân biệt "môn thi" và "môn không thi", khiến học sinh giảm sự quan tâm đến Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý, Tin học cùng các môn khác.

"Điều này không phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn diện, phát triển phẩm chất và năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông", ông nhận định.

Ông Kiên cũng cho rằng cần đánh giá kỹ tác động đối với việc học tiếng Anh trong bối cảnh đang có định hướng từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

"Không nên để học sinh học tiếng Anh chỉ vì phải thi. Tuy nhiên, thi cử vẫn ảnh hưởng khá lớn đến cách học sinh và phụ huynh phân bổ thời gian. Nếu kỳ thi chuyển cấp chỉ còn Toán và Ngữ văn, cần đánh giá kỹ tác động đến động lực học ngoại ngữ", ông nói.

Về khả năng phân loại, ông Kiên cho rằng Toán và Ngữ văn đều là những môn nền tảng, có thể xây dựng đề thi có độ phân hóa. Tuy nhiên, cần xem xét liệu hai môn có phản ánh đầy đủ năng lực của học sinh sau khi hoàn thành THCS hay không.

"Nếu kỳ thi chỉ còn hai môn, có thể nghiên cứu thêm các giải pháp đánh giá bổ trợ, nhưng phải bảo đảm khách quan, minh bạch, thống nhất và không tạo thêm bất công giữa học sinh ở những điều kiện giáo dục khác nhau", ông nói.

Theo ông Kiên, muốn giảm áp lực tuyển sinh lớp 10 không nên chỉ tập trung vào việc giảm một môn thi, mà cần nhìn vào mức độ cạnh tranh giữa số học sinh có nhu cầu và khả năng tiếp nhận của hệ thống trường công lập, cùng cách ra đề, đánh giá và vấn đề dạy thêm, học thêm.

"Nếu kỳ thi vẫn có tính cạnh tranh cao, tâm lý học thêm vì sợ thua thiệt có thể còn tồn tại dù thi hai hay ba môn", ông nhận định.

Về cách hạn chế học lệch, ông Kiên cho rằng trách nhiệm của nhà trường càng lớn nếu phương án hai môn được áp dụng.

"Nhà trường phải bảo đảm yêu cầu học tập đối với tất cả môn, không để hình thành quan niệm môn không thi là môn phụ. Nếu lựa chọn phương án thi hai môn, cần có giải pháp để cả năm lớp 9 không chỉ xoay quanh Toán và Ngữ văn, giảm áp lực nhưng không làm nghèo đi việc học của học sinh", ông Kiên nói.

Không chỉ là chuyện thêm hay bớt một môn thi

Ở góc độ chuyên môn, việc lựa chọn số lượng môn thi cần được đặt trong mối quan hệ giữa mục tiêu tuyển sinh và yêu cầu bảo đảm chất lượng giáo dục toàn diện.

TS Nguyễn Tùng Lâm cho rằng giảm môn thi chưa giải quyết căn cơ bài toán đánh giá chất lượng học sinh.

Trao đổi về vấn đề này, TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý Giáo dục Việt Nam cho rằng, phương án chỉ thi Toán và Ngữ văn vào lớp 10 mới giải quyết một phần bài toán tuyển sinh. Điều quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế đánh giá đủ tin cậy để phản ánh đúng chất lượng học sinh.

Thi vào lớp 10 về bản chất nhằm lựa chọn học sinh trong điều kiện số chỗ học có hạn. Với những địa phương đủ trường, đủ lớp, việc thi tuyển không còn nhiều ý nghĩa. Ngược lại, tại các đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, dân số cơ học tăng nhanh khiến nhu cầu trường lớp thường xuyên vượt khả năng đáp ứng, từ đó phát sinh áp lực thi tuyển.

"Về lâu dài, có thể tính đến việc không tổ chức thi tuyển lớp 10, để học sinh lựa chọn trường phù hợp với năng lực, sở trường và điều kiện của mình, không phân biệt trường công hay tư. Khi đó, vấn đề cốt lõi là phải có cơ chế đánh giá chất lượng đủ tin cậy", ông nói.

Theo ông Lâm, không thi tuyển không đồng nghĩa với buông đánh giá. Học sinh vẫn cần được kiểm tra, đánh giá định kỳ theo những chuẩn chung, dưới sự quản lý của địa phương. Kết quả phải phản ánh đúng chất lượng, tránh tình trạng trường học tùy tiện cho điểm để tạo lợi thế cho học sinh.

Ông cho rằng điểm yếu hiện nay là việc đánh giá học sinh còn nặng về điểm số và các kỳ thi, trong khi quá trình rèn luyện, sự tiến bộ, phẩm chất và năng lực chưa được kiểm soát đầy đủ.

"Giáo dục không chỉ là kiểm tra kiến thức. Học sinh nào chưa đạt yêu cầu thì phải được hỗ trợ để đạt yêu cầu, chứ không phải tìm cách loại học sinh. Mục tiêu của giáo dục là giúp chất lượng đến với học sinh một cách đồng đều", ông Lâm nhấn mạnh.

Với đề xuất chỉ thi Toán và Ngữ văn, ông cho rằng không nên hiểu đây là hai môn quan trọng hơn các môn học khác. Việc tập trung vào hai môn này chủ yếu xuất phát từ nhu cầu sử dụng kỳ thi để kiểm soát, phân loại trong tuyển sinh, trong khi chưa có cơ chế đánh giá toàn diện hơn.

"Các môn học đều phải được bảo đảm chất lượng. Nếu học sinh học tốt Toán, Văn nhưng những môn khác không đạt yêu cầu thì mục tiêu giáo dục vẫn chưa được bảo đảm", ông nói.

TS Nguyễn Tùng Lâm cũng lưu ý, giảm số môn thi không đồng nghĩa với giảm áp lực học tập cho học sinh. Muốn có chất lượng giáo dục thực chất, học sinh vẫn phải học tập nghiêm túc và có động lực để nỗ lực. Trong kỳ thi tuyển sinh, nếu cần lựa chọn học sinh trong điều kiện chỉ tiêu có hạn, đề thi vẫn phải có những câu hỏi đủ độ khó để phân hóa kết quả.

"Bỏ bớt môn thi chủ yếu giúp kỳ thi tổ chức gọn nhẹ hơn, giảm thời gian và chi phí, chứ không có nghĩa áp lực học tập của học sinh sẽ giảm tương ứng. Nếu vẫn phải cạnh tranh để vào những trường có chỉ tiêu hạn chế thì áp lực phân loại vẫn còn", ông Lâm nhấn mạnh.

Để giải quyết căn cơ, cần đồng bộ ba vấn đề: Thay đổi nhận thức về mục tiêu học tập; tổ chức dạy học có chất lượng, trước hết từ đội ngũ giáo viên; đồng thời xây dựng cơ chế bảo đảm và kiểm soát chất lượng chặt chẽ.

"Không thể để mỗi trường, mỗi giáo viên tùy ý đánh giá học sinh. Phải có những chuẩn mực chung, cơ chế kiểm tra, thanh tra và trách nhiệm rõ ràng. Quan trọng nhất, mục tiêu của giáo dục không phải là loại học sinh mà là giúp học sinh tiến bộ và đạt được chất lượng cần thiết", ông Lâm khẳng định.