Dữ liệu phân mảnh làm chậm quá trình xanh hóa giao thông Việt

Trong bối cảnh Chính phủ cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng ‘0’ (Net-zero) vào năm 2050, việc xanh hóa mọi ngành, lĩnh vực sản xuất – kinh doanh và hoạt động trong đời sống hàng ngày trở thành yêu cầu bắt buộc.

Ở cấp vùng và địa phương, chính quyền thành phố Hà Nội xác định tình trạng suy giảm chất lượng không khí tại thành phố xuất phát từ sự gia tăng phương tiện giao thông, phát thải công nghiệp, hoạt động xây dựng và đốt phế phẩm nông nghiệp.

Một trong những giải pháp được thành phố đưa ra để giải quyết vấn đề là ưu tiên phát triển hệ thống giao thông công cộng xanh gắn với mô hình TOD, các tuyến đường sắt đô thị xuyên tâm - vành đai và xây dựng lộ trình chuyển đổi phương tiện từ nhiên liệu hóa thạch sang điện.

Ở cấp ngành/lĩnh vực, áp lực từ các tiêu chuẩn ESG thúc đẩy các doanh nghiệp logistics Việt Nam đi nhanh hơn trên lộ trình chuyển đổi xanh. Tổng giám đốc OPL Logistics Trần Ngọc Khánh thừa nhận chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Do đó, doanh nghiệp chọn chuyển sang vận hành hệ thống kho bãi được trang bị điện mặt trời áp mái và từng bước đầu tư phương tiện vận tải tiêu chuẩn xanh như xe LNG, xe điện để thích ứng.

Lộ trình xanh hóa phương tiện giao thông chưa có bước tiến đột phá do sự phân mảnh dữ liệu. Ảnh minh họa: Thắng Hoàng.

Từ góc nhìn chuyên gia, ông Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (IPSS), cho rằng vai trò của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ lớn hơn trong thời gian tới khi một số địa phương thực hiện lộ trình chuyển từ xe sử dụng năng lượng hóa thạch sang xe sử dụng điện. Bởi mạng lưới trạm sạc, trung tâm bảo dưỡng, quản lý pin và hệ thống gọi xe trên nền tảng số đều có thể vận hành nhờ công nghệ này.

Với riêng lĩnh vực logisitcs, báo cáo logistics Việt Nam 2025 thấy một số doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh cao như Tân Cảng Sài Gòn, Viettel Post, Vietnam Airlines đều đầu tư cho đổi mới sáng tạo và ứng dụng AI.

Trước viễn cảnh trên, đại diện IPSS đánh giá việc ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực giao thông và logistics không đơn thuần là đưa công nghệ vào sản xuất – kinh doanh và cuộc sống, mà bao hàm mục tiêu phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống toàn xã hội.

“Di chuyển hiệu quả giúp cải thiện kết nối người sản xuất đến thị trường, gia tăng tiếp cận cơ hội kinh tế và dịch vụ công cho người dân”, ông Dương nhấn mạnh tại sự kiện “Di chuyển, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Xã hội: Củng cố tương lai lĩnh vực giao thông vận tải tại Việt Nam” ngày 21-5.

Thế nhưng, tình trạng phân mảnh và thiếu chuẩn kết nối dữ liệu khiến nhiều đơn vị chưa có khả năng liên thông dữ liệu để nâng cao hiệu quả vận hành. Ngoài ra, sự chênh lệch về năng lực triển khai giữa Hà Nội, TPHCM và các địa phương khác cũng dẫn tới tình trạng ứng dụng công nghệ thiếu đồng bộ.

Để tháo gỡ khó khăn, ông Dương cho rằng các ngành quản lý cần tập trung vào một số phần việc. Cụ thể, xây dựng nền tảng dữ liệu di chuyển tích hợp một cách có hệ thống phục vụ phát triển đô thị thông minh, hỗ trợ các đô thị nhỏ hơn và các địa phương khác ứng dụng AI vào quản lý giao thông thông minh, thiết lập các hành lang logistics dựa trên nền tảng AI.

Đồng quan điểm, ông Trần Ngọc Khánh cho rằng cần thiết lập một tiêu chuẩn kỹ thuật số cơ bản dựa trên các chương trình Chính phủ số để các đơn vị kết nối dữ liệu hiệu quả hơn. Điều này góp phần giảm thủ tục hành chính và giải quyết tình trạng thiếu đồng bộ giữa các nền tảng khác nhau.