Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi): Tăng cường quản lý hoạt động bưu chính dựa trên cơ sở dữ liệu định danh

Đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường

Tại buổi họp báo, đại diện Vụ Bưu chính Lê Văn Chung cho biết, trong những năm qua, quy mô và phương thức hoạt động của thị trường bưu chính đã phát triển vượt bậc so với thời điểm ban đầu. Nếu như năm 2010, toàn thị trường chỉ có 40 doanh nghiệp bưu chính thì đến nay con số này đã tăng lên 710 đơn vị (tăng gần 18 lần). Cùng với đó, sản lượng bưu gửi cũng bùng nổ từ 310 triệu bưu gửi lên hơn 5 tỷ bưu gửi (tăng hơn 15 lần). Quy mô thị trường mở rộng cùng sự thay đổi căn bản trong cách thức tổ chức, phương thức cung ứng dịch vụ đã khiến khuôn khổ pháp lý ban hành của Luật Bưu chính năm 2010 bộc lộ nhiều điểm không còn phù hợp.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới toàn diện phương thức quản lý nhà nước về bưu chính. Sau các vòng tổng kết thực tiễn thi hành, lấy ý kiến rộng rãi và qua các khâu thẩm định, thẩm tra, cơ quan soạn thảo đã hoàn thiện dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội Khóa XVI gồm 8 chương, 52 điều. Bên cạnh kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật Bưu chính năm 2010, dự thảo đã hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để phát triển hạ tầng bưu chính, đáp ứng nhu cầu gửi nhận hàng hóa ngày càng tăng, thúc đẩy thương mại điện tử, chuyển đổi số và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính.

Theo đại diện Vụ Bưu chính, dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi đưa ra nhiều nhóm chính sách mới. Trong đó, điểm đột phá tạo thuận lợi cho môi trường kinh doanh là chuyển từ cấp giấy phép bưu chính bản giấy sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính điện tử, qua đó đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường. Cơ quan nhà nước chủ yếu kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đăng ký và việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động.

“Dự thảo giảm từ 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục đăng ký. Qua đó, giúp giảm thời gian, chi phí gia nhập thị trường của cộng đồng doanh nghiệp, cũng như bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về bưu chính thông qua công tác hậu kiểm”, ông Chung cho biết.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng làm rõ khái niệm dịch vụ bưu chính và các đặc trưng để phân định dịch vụ bưu chính với hoạt động vận tải, kho bãi, logistics. Theo đó, dịch vụ bưu chính được tổ chức, vận hành trên mạng bưu chính, bao gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và có thể gồm các công đoạn khác liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Dịch vụ bưu chính được nhận diện thông qua việc bưu gửi được xử lý riêng lẻ, có định danh và bảo đảm khả năng theo dõi, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định; bưu gửi được phát đến người nhận theo địa chỉ hoặc địa điểm nhận theo thỏa thuận. Hoạt động vận tải hàng hóa, kho bãi, logistics độc lập và các dịch vụ không có những đặc trưng nêu trên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính.

Đại diện Vụ Bưu chính Lê Văn Chung trao đổi tại buổi họp báo. Ảnh: Hải Dương

Bảo đảm người dân cả nước được tiếp cận mức thu thống nhất

Với hàng tỷ bưu gửi mỗi năm, hiện nay, phương thức kiểm tra thủ công đồng loạt đã không còn khả thi, do đó, việc dự thảo bổ sung các quy định về dữ liệu bưu chính, định danh, truy vết và quản lý rủi ro sẽ giúp nâng cao khả năng theo dõi bưu gửi. Đồng thời, hỗ trợ phòng ngừa, phát hiện việc lợi dụng mạng bưu chính để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật như lợi dụng mạng bưu chính để gửi hàng lậu, hàng cấm, vũ khí, vật liệu nổ… Theo dự thảo, mỗi bưu gửi sẽ phải được gắn mã nhận dạng để theo dõi quá trình cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp có trách nhiệm thu thập thông tin hợp lệ của người gửi, phân loại bưu gửi theo mức độ rủi ro và áp dụng biện pháp kiểm soát tương ứng, trong phạm vi cần thiết. Dự thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu thượng tôn pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng trong toàn bộ quá trình thu thập, xử lý thông tin người dùng.

Một chính sách nhân văn và bắt nhịp hơi thở đời sống trong dự thảo là việc mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang gói, kiện hàng hóa để đáp ứng nhu cầu gửi, nhận của người dân trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển. Chính sách này nhằm bảo đảm người dân cả nước được tiếp cận dịch vụ phổ cập với một mức thu thống nhất, không cao hơn giá cước bình quân của dịch vụ thương mại tương đương. Nhờ đó, người dân tại vùng biên giới, hải đảo xa xôi được hưởng mức cước chuyển phát bưu kiện tương đương với người dân thành thị, không còn phải gánh chịu mức phí đắt đỏ do chi phí vận hành cao hay sản lượng gửi thấp.

Toàn cảnh buổi họp báo. Ảnh: Hải Dương

Bên cạnh đó, dự thảo cũng xác định, mạng bưu chính là hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số, đồng thời có vai trò duy trì lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp và các trường hợp cần thiết khác.

Đại diện Vụ Bưu chính Lê Văn Chung cho rằng, vai trò này đặc biệt quan trọng khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp, khi cần duy trì lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu để phục vụ người dân. Theo đó, dự thảo cũng đề xuất phân loại doanh nghiệp dựa trên năng lực vận hành mạng lưới thực tế, làm cơ sở huy động nguồn lực khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh hoặc tình huống khẩn cấp, đi kèm cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh, đồng thời khuyến khích các đơn vị mở rộng quy mô, năng lực kết nối hạ tầng trên phạm vi toàn quốc.

Ngoài ra, dự thảo cũng xác định rõ trách nhiệm trong chuỗi cung cấp dịch vụ: doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng dịch vụ chịu trách nhiệm đối với người sử dụng dịch vụ về việc cung cấp dịch vụ và bồi thường thiệt hại, kể cả khi doanh nghiệp thuê, hợp tác hoặc sử dụng mạng bưu chính của chủ thể khác. Qua đó, người sử dụng dịch vụ có một đầu mối rõ ràng để yêu cầu giải quyết khi phát sinh vấn đề.