Dự thảo Luật Kiến trúc: Bổ sung quy định nhận diện bản sắc văn hóa dân tộc

Nhà hát Đó (Phường Bắc Nha Trang) có kiến trúc độc đáo là nơi tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật, văn hóa và giải trí đặc sắc dành cho du khách khi đến Khánh Hòa. (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Chiều 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, đại biểu Quốc hội thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Nhiều ý kiến cho rằng việc xác định bản sắc kiến trúc cần được cụ thể hóa bằng các tiêu chí rõ ràng, phù hợp đặc điểm văn hóa, lịch sử và không gian của từng địa phương; đồng thời gắn với chất lượng cảnh quan, không gian công cộng và lợi ích cộng đồng; tránh việc xác định mang tính cảm tính, thiếu thống nhất trong quá trình triển khai.

Lồng ghép văn hóa trong quy hoạch kiến trúc

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An cho rằng Dự thảo luật đã có những bước tiến quan trọng như: đưa “bản sắc văn hóa dân tộc” vào nội dung quản lý kiến trúc; công trình kiến trúc có giá trị, bổ sung cơ sở dữ liệu hoạt động kiến trúc và chuyển đổi số, mô hình thông tin công trình - BIM; chuyển dần từ tiền kiểm sang quản lý bằng cơ sở dữ liệu và chú trọng phát triển kiến trúc xanh, kiến trúc thông minh, tiết kiệm năng lượng…

Bản sắc kiến trúc không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở cấu trúc không gian sống. (Ảnh: Kha Phạm/TTXVN)

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cho rằng bản sắc kiến trúc không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở cấu trúc không gian sống, quan hệ giữa công trình – cộng đồng sinh kế – ký ức đô thị. Nếu chỉ nhấn mạnh hình thức, vật liệu, màu sắc thì dễ dẫn đến sao chép họa tiết, màu sắc truyền thống một cách cơ học.

Do đó, đại biểu kiến nghị nên nghiên cứu bổ sung thêm các yếu tố nhận diện bản sắc văn hóa dân tộc gồm: Không gian công cộng (quảng trường, chợ, đình, chùa, nhà thờ, công trình tôn giáo-tín ngưỡng); Di sản kiến trúc hiện đại, kiến trúc cộng đồng truyền thống (nhà sàn…); Không gian ký ức đô thị và các công trình có giá trị nhưng chưa được xếp hạng di tích; Di sản văn hóa phi vật thể như phong tục tập quán, tri thức dân gian vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Cùng quan điểm đó, đại biểu Phạm Nam Tiến, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh sự cần thiết phải lồng ghép các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể vào quy hoạch, đồng thời tăng cường sự giám sát của cộng đồng đối với các công trình có giá trị.

Đại biểu Phạm Nam Tiến, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng. (Ảnh: quochoi.vn)

Cụ thể, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về bảo vệ cảnh quan văn hóa lịch sử trong kiến trúc nông thôn. Trọng tâm là giữ gìn các không gian văn hóa cộng đồng đặc trưng như đình chùa, nhà rông, nhà sàn truyền thống. Chính phủ cần có quy định chi tiết đối với các công trình xây dựng trong những khu vực nhạy cảm về văn hóa này.

Về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc (Điều 5), đại biểu cho rằng không chỉ dừng lại ở vật liệu hay màu sắc, kiến trúc truyền thống còn gắn liền với các giá trị phi vật thể. Đại biểu kiến nghị bổ sung các yếu tố như phong tục tập quán, tín ngưỡng và tri thức dân gian (về hướng nhà, cách bố trí không gian) làm cơ sở để nhận diện bản sắc kiến trúc của mỗi dân tộc.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

Bày tỏ quan điểm ủng hộ việc phân cấp, phân quyền cho cấp xã phê duyệt kiến trúc trong dự thảo luật, song đại biểu Nguyễn Văn Quảng, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng lưu ý cần xác định rõ phạm vi phân cấp, phân quyền vì năng lực nhân sự cấp cơ sở còn hạn chế. Không phải công trình nào cũng phân về cho cấp xã, trước mắt có thể chỉ phân về cấp xã những công trình nhỏ, còn công trình lớn vẫn để ở cấp tỉnh thực hiện phê duyệt kiến trúc.

Về cơ chế kiểm soát, đại biểu đề nghị, cần kết hợp chặt chẽ giữa tiền kiểm và hậu kiểm. Việc chỉ dựa vào hậu kiểm khi công trình đã hoàn thành mới xử phạt, tháo dỡ sẽ gây lãng phí nguồn lực xã hội và xung đột pháp luật.

Nhà hát Lớn Hà Nội, một trong những biểu tượng kiến trúc của Thủ đô, đại diện cho những lớp di sản văn hóa và không gian lịch sử được gìn giữ trong quá trình phát triển đô thị. (Ảnh: Tuyết Mai/TTXVN)

Cũng bàn về dự án này, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng dự thảo Luật giao chính quyền địa phương thực hiện nhiệm vụ này nhưng chưa quy định rõ phương thức xác định.

Theo đại biểu, nếu không có tiêu chí và quy trình cụ thể, việc xác định bản sắc kiến trúc có thể mang tính cảm tính, thiếu thống nhất trong quá trình triển khai. Do đó, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị bổ sung quy định việc xác định bản sắc kiến trúc phải dựa trên cơ sở khảo sát thực tế; lấy ý kiến cộng đồng dân cư, chuyên gia và tổ chức nghề nghiệp; đồng thời công khai tiêu chí, hình ảnh và phạm vi khu vực áp dụng.

Đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ số trong thiết kế và lập hồ sơ thiết kế kiến trúc, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cho rằng nội dung này phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và tinh thần Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị.

Đối với các công trình lớn như bệnh viện, nhà ga hoặc công trình có yêu cầu kỹ thuật phức tạp, việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp nâng cao chất lượng thiết kế, tạo thuận lợi trong quá trình triển khai và sớm phát hiện những hạn chế để kịp thời khắc phục.

Livestream giới thiệu các sản phẩm du lịch văn hóa gắn với di sản, văn hóa kiến trúc trên địa bàn phường Cửa Nam (Hà Nội). (Ảnh: Nguyễn Cúc/TTXVN)

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng không nên áp dụng bắt buộc đối với mọi loại công trình. Đối với hộ gia đình, yêu cầu bắt buộc lập hồ sơ thiết kế bằng công nghệ số có thể làm tăng chi phí và gây khó khăn cho người dân. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chuyên môn về công nghệ số tại một số địa phương, nhất là khu vực còn khó khăn, hiện chưa đáp ứng yêu cầu.

Từ đó, đại biểu đề nghị sửa quy định theo hướng việc ứng dụng công nghệ số phải căn cứ vào quy mô, tính chất công trình và được thực hiện theo lộ trình do Chính phủ quy định.

Theo đó, công trình lớn, công trình có yêu cầu kỹ thuật phức tạp phải bắt buộc ứng dụng công nghệ số; các công trình còn lại được khuyến khích thực hiện. Riêng công trình nhỏ, công trình sửa chữa, cải tạo nhỏ chỉ nên khuyến khích, không bắt buộc./.