Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng:Bảo vệ môi trường - nguồn lực chiến lược để phát triển bền vững
Quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu là những vấn đề toàn cầu, đồng thời là yêu cầu sống còn đối với phát triển bền vững của mỗi quốc gia.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, cạn kiệt tài nguyên, suy thoái môi trường và yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều điểm mới, bổ sung, phát triển quan trọng về tư duy, quan điểm, mục tiêu và giải pháp đối với lĩnh vực tài nguyên, môi trường và khí hậu.
Thành phố Hà Nội ban hành quy định phân loại rác tại nguồn, bảo đảm vệ sinh môi trường. Ảnh ST
Quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và chủ động thích ứng biến đổi khí hậu
Trong tiến trình phát triển của nhân loại, khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên luôn là cơ sở vật chất quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, mô hình phát triển dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, tiêu hao năng lượng và gây ô nhiễm môi trường đã bộc lộ những giới hạn nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp sự phát triển bền vững của các quốc gia và toàn cầu. Biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, cạn kiệt tài nguyên đã trở thành những thách thức an ninh phi truyền thống lớn nhất của thế kỷ XXI.
Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu - vấn đề quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và chủ động thích ứng biến đổi khí hậu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, gắn trực tiếp với sinh kế của hàng chục triệu người dân và sự phát triển lâu dài của đất nước.
Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên là yêu cầu xuyên suốt của phát triển bền vững. Trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn gần 40 năm đổi mới, đặc biệt là thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã có nhiều điểm mới, sự bổ sung, phát triển quan trọng về tư duy và giải pháp trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường và biến đổi khí hậu, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Khái quát sự phát triển quan điểm của Đảng về tài nguyên, môi trường và biến đổi khí hậu
Từ Đại hội VI (1986), cùng với đổi mới kinh tế, Đảng ta từng bước nhận thức rõ hơn mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Các Đại hội VII, VIII bắt đầu đề cập đến yêu cầu khai thác hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường sinh thái trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Đến Đại hội IX, X, vấn đề môi trường được đặt ra rõ hơn như một trong những nội dung quan trọng của phát triển bền vững. Đại hội XI và XII nhấn mạnh yêu cầu quản lý chặt chẽ tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu; coi đây là nhiệm vụ cấp bách, lâu dài. Đại hội XIII đã phát triển tư duy khi gắn bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chủ động thích ứng biến đổi khí hậu.
Trên nền tảng đó, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục nâng tầm tư duy phát triển, coi quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu là trụ cột quan trọng của phát triển bền vững, gắn chặt với bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh con người và chất lượng sống của nhân dân.
Điểm mới, sự bổ sung, phát triển về quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên
Một là,phát triển nhận thức về tài nguyên như nguồn lực chiến lược của quốc gia:Điểm mới nổi bật trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là nhấn mạnh tài nguyên thiên nhiên không chỉ là yếu tố đầu vào của sản xuất, mà là nguồn lực chiến lược cần được quản lý thống nhất, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Dự thảo đề cao yêu cầu khai thác hợp lý, gắn sử dụng tài nguyên với tái tạo, phục hồi và bảo tồn.
So với các Văn kiện trước, tư duy này thể hiện bước phát triển quan trọng, chuyển từ khai thác theo chiều rộng sang quản lý tổng hợp, dài hạn, lấy hiệu quả và bền vững làm thước đo chủ yếu.
Hai là,bổ sung tư duy quản lý tổng hợp, liên ngành đối với tài nguyên:Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh quản lý tài nguyên theo hướng tổng hợp, liên ngành, liên vùng, đặc biệt đối với các loại tài nguyên có tính liên kết cao như đất đai, nước, rừng, tài nguyên biển và khoáng sản. Quản lý tài nguyên không chỉ là nhiệm vụ của một ngành, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị.
Điểm mới này góp phần khắc phục tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo, kém hiệu quả; đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo vệ hệ sinh thái.
Ba là,phát triển tư duy sử dụng tài nguyên gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng:Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV bổ sung rõ nét yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, tuần hoàn, ít phát thải. Tài nguyên được sử dụng tiết kiệm, tái chế, tái sử dụng tối đa; hạn chế khai thác thô, xuất khẩu tài nguyên giá rẻ.
Đây là bước phát triển quan trọng, thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa chính sách tài nguyên với chiến lược phát triển kinh tế bền vững.
Điểm mới, bổ sung, phát triển về bảo vệ môi trường
Một là,nâng cao vị thế của bảo vệ môi trường trong chiến lược phát triển: Điểm phát triển nổi bật trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là đặt bảo vệ môi trường ngang tầm với phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội. Môi trường không “đánh đổi” cho tăng trưởng, mà trở thành điều kiện, tiêu chí và mục tiêu của phát triển bền vững.
Điều này thể hiện bước tiến lớn về tư duy, phù hợp xu thế chung của thế giới và yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.
Hai là,bổ sung tư duy phòng ngừa ô nhiễm và phục hồi môi trường:Dự thảo nhấn mạnh chuyển mạnh từ xử lý, khắc phục ô nhiễm sang phòng ngừa, kiểm soát từ sớm, từ xa, đồng thời chú trọng phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái. Đây là điểm mới quan trọng, phản ánh cách tiếp cận chủ động, dài hạn trong bảo vệ môi trường.
Ba là,phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với bảo vệ môi trường:Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV phát triển sâu sắc hơn nội dung phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn như giải pháp căn cơ để giảm thiểu ô nhiễm, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường. Đây là sự bổ sung quan trọng, gắn bảo vệ môi trường với động lực tăng trưởng mới.
Điểm mới, bổ sung, phát triển về chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu
Một là,chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động thích ứng:Điểm mới có ý nghĩa chiến lược là Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh chủ động thích ứng biến đổi khí hậu, thay vì chỉ ứng phó khi xảy ra thiên tai, rủi ro. Thích ứng được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển, gắn với quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng và sinh kế bền vững.
Hai là,gắn thích ứng biến đổi khí hậu với bảo đảm an ninh con người:Dự thảo bổ sung tư duy coi biến đổi khí hậu là thách thức trực tiếp đối với an ninh con người, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và ổn định xã hội. Việc chủ động thích ứng không chỉ nhằm giảm thiệt hại kinh tế, mà còn bảo vệ đời sống, sinh kế và chất lượng sống của nhân dân.
Ba là,phát triển tư duy kết hợp giữa thích ứng biến đổi khí hậu với giảm phát thải: Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh kết hợp hài hòa giữa thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp xu thế phát triển bền vững toàn cầu và cam kết quốc tế của Việt Nam.
Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của những điểm mới, bổ sung, phát triển
Về lý luận, những điểm mới trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã làm sâu sắc hơn tư duy của Đảng về phát triển bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường; khẳng định rõ mối quan hệ biện chứng giữa con người - kinh tế - tài nguyên - môi trường.
Về thực tiễn, các quan điểm mới tạo cơ sở chính trị - tư tưởng quan trọng để hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu; góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm phát triển lâu dài và nâng cao đời sống Nhân dân.
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện bước phát triển mới, toàn diện và sâu sắc trong tư duy và đường lối về quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên; bảo vệ môi trường; chủ động thích ứng biến đổi khí hậu. Những điểm mới, sự bổ sung và phát triển này không chỉ có giá trị lý luận quan trọng, mà còn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, hài hòa với thiên nhiên và vì hạnh phúc của nhân dân trong giai đoạn mới.
