Dự trữ nhiên liệu suy giảm, Trung Quốc khó 'tiếp sức' cho châu Á

Theo Seatrade Maritime, trong nửa đầu tháng 10, Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Anh ghi nhận 18 vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại tại khu vực eo biển Hormuz, nhiều hơn tổng số vụ trong cả tháng 9. Dữ liệu của Kpler cho thấy lưu lượng dầu thô qua khu vực này giảm xuống trung bình 8,5 triệu thùng/ngày trong tuần gần nhất, so với 20 triệu thùng/ngày của tuần trước đó.

Là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, Trung Quốc lẽ ra phải chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, việc tích trữ dầu trước khủng hoảng và giảm nhập khẩu sau khi xung đột bùng phát đã giúp nước này hấp thụ một phần cú sốc trên thị trường dầu mỏ, qua đó giảm áp lực cho các nước châu Á.

Năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu kỷ lục 11,6 triệu thùng dầu/ngày, tận dụng thời điểm giá dầu ở mức thấp nhất kể từ năm 2020 để bổ sung dự trữ. Khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, nước này giảm mạnh hoạt động mua dầu. Nhập khẩu trong quý II giảm 32%, xuống 8,1 triệu thùng/ngày; đến tháng 9, lượng nhập khẩu thấp hơn 21,5% so với cùng kỳ năm trước.

Trong tháng 9, lượng dầu tồn kho trên đất liền của Trung Quốc giảm khoảng 47,5-57 triệu thùng, mức sụt giảm hàng tháng sâu nhất theo dữ liệu của Kpler và Vortexa.

Một cảng nhập khẩu dầu khí của Trung Quốc. (Ảnh: RT)

Việc Trung Quốc giảm mua dầu đã mang lại ba ảnh hưởng chính cho thị trường khu vực. Thứ nhất, hạn chế đà tăng giá dầu toàn cầu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), nhu cầu nhập khẩu dầu thấp hơn từ Trung Quốc đã góp phần giảm áp lực lên giá dầu trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn. Société Générale đánh giá đây là một trong những yếu tố bù đắp lớn nhất cho cú sốc nguồn cung, chỉ đứng sau việc Ả Rập Xê-út chuyển hướng xuất khẩu dầu. J.P. Morgan ước tính Trung Quốc chiếm khoảng 74% mức sụt giảm nhập khẩu dầu thô toàn cầu. Giá dầu Brent ở mức 110 USD/thùng vẫn gây sức ép lớn, nhưng có thể còn cao hơn nếu Trung Quốc tiếp tục mua dầu với tốc độ trước khủng hoảng.

Thứ hai, giúp các nước châu Á tiếp cận dầu Trung Đông dễ dàng hơn. Ả Rập Xê-út và UAE đã tăng cường vận chuyển khoảng 3,7 triệu thùng dầu/ngày qua cảng Yanbu và Fujairah. Đường ống Habshan-Fujairah cũng hoạt động hết công suất kể từ khi xung đột bắt đầu. Trong bối cảnh Trung Quốc giảm mua dầu, Saudi Aramco hạ giá bán chính thức dầu Arab Light cho thị trường châu Á thêm 4 USD/thùng, theo Kpler. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các nước có khả năng dự phòng nguồn cung hạn chế.

Philippines, quốc gia nhập khẩu hơn 90% lượng dầu từ Trung Đông, đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia từ tháng 3 sau khi giá nhiên liệu tại các trạm bán lẻ vượt 100 peso/lít. Từ Manila đến Karachi, các nước nhập khẩu dầu châu Á có thêm cơ hội mua dầu từ vùng Vịnh do phải cạnh tranh với ít đối thủ hơn. Ả Rập Xê-út và UAE duy trì dòng chảy dầu, trong khi Trung Quốc giảm áp lực cạnh tranh trên thị trường.

Thứ ba, Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng khác. Trong tháng 9, nhập khẩu hàng hóa của nước này tăng 31%, lên 313,65 tỷ USD, nhờ nhu cầu công nghệ toàn cầu; xuất khẩu tăng 36,3%. Dù mua ít dầu thô hơn, Trung Quốc vẫn tiếp tục nhập khẩu hàng hóa, tạo đầu ra cho các nhà cung cấp chip và linh kiện tại châu Á trong lúc nhiều thị trường khác thận trọng hơn.

Dự trữ nhiên liệu giảm, Trung Quốc khó tiếp tục hỗ trợ khu vực

Khả năng giảm nhẹ cú sốc năng lượng của Trung Quốc đang tiến gần đến giới hạn. Theo dữ liệu của GL Consulting, tồn kho xăng thương mại đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2011, còn tồn kho diesel xuống mức thấp nhất kể từ năm 2015.

Trước tình hình này, Bắc Kinh đã đình chỉ xuất khẩu dầu diesel, xăng và nhiên liệu hàng không trong tháng 10. Nếu việc giảm mua dầu thô trước đây giúp các nước láng giềng giảm áp lực chi phí, thì việc hạn chế xuất khẩu nhiên liệu thành phẩm hiện nay lại khiến một phần gánh nặng quay trở lại với khu vực.

Bản thân nền kinh tế Trung Quốc cũng đối mặt với những điểm yếu. Đầu tư bất động sản giảm 20,6% trong 9 tháng đầu năm, trong khi giá tiêu dùng tháng 9 chỉ tăng 0,9%. khai thác công nghiệp và xuất khẩu vẫn là động lực chính, nhưng tiêu dùng hộ gia đình chưa phục hồi tương xứng.

Sự mất cân đối này có thể làm gia tăng căng thẳng thương mại. Thâm hụt thương mại của châu Âu với Trung Quốc đạt mức kỷ lục 34,8 tỷ USD trong tháng 9, trong khi các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) đã họp để thảo luận về các biện pháp bảo vệ thương mại chặt chẽ hơn. Nếu Trung Quốc tiếp tục phụ thuộc nhiều hơn vào xuất khẩu trong quý IV, nước này có thể phải đối mặt với các rào cản thương mại mới trong bối cảnh giá dầu vượt 100 USD/thùng và dự trữ nhiên liệu trong nước ở mức thấp.

Để giải quyết vấn đề, Trung Quốc cần thúc đẩy tiêu dùng nội địa thông qua tăng lương hưu ở nông thôn, mở rộng bảo hiểm y tế cho lao động nhập cư tại các thành phố và giảm chi phí tín dụng đối với hàng tiêu dùng lâu bền. Những biện pháp này có thể kích thích chi tiêu trực tiếp và nhanh hơn so với việc tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng.

Dữ liệu tháng 9 cho thấy một số tín hiệu cải thiện: doanh số bán lẻ tăng 1,1%, mức cao nhất kể từ tháng 3, và tăng 3,9% nếu loại trừ ô tô; sản lượng công nghiệp tăng 5,5%. Khoảng cách giữa tốc độ tăng trưởng khai thác và tiêu dùng cho thấy Bắc Kinh vẫn cần nỗ lực đáng kể để cân bằng lại nền kinh tế.

Tuy nhiên, tăng trưởng GDP quý III đạt 4,5%, cao hơn dự báo 4,4% và mức 4,3% của quý II, có thể làm giảm áp lực tung thêm các biện pháp kích thích kinh tế ngay khi tiêu dùng bắt đầu có dấu hiệu phục hồi. Hội nghị Công tác Kinh tế Trung ương vào tháng 12 sẽ cho thấy Bắc Kinh đánh giá kết quả này như thế nào và lựa chọn hướng điều hành ra sao.

Trong thời gian tới, hai chỉ số cần theo dõi là hạn ngạch xuất khẩu nhiên liệu tháng 11 của Trung Quốc và doanh số bán lẻ tháng 10. Nếu hạn ngạch xuất khẩu tiếp tục ở mức 0 và tăng trưởng chi tiêu tiêu dùng vẫn quanh 1%, châu Á có thể đồng thời mất đi cả hai yếu tố hỗ trợ: nguồn cung dầu từ Trung Quốc và nhu cầu tiêu dùng của thị trường này.

Ngược lại, nếu Bắc Kinh nối lại xuất khẩu nhiên liệu và thúc đẩy tiêu dùng hộ gia đình tăng trưởng gần hơn với khai thác công nghiệp, khu vực có thể có thêm một lớp đệm trước các cú sốc kinh tế: không chỉ từ nguồn dự trữ dầu mỏ mà còn từ sức mua của người tiêu dùng Trung Quốc.