Du xuân Chùa Thầy đầu năm Bính Ngọ: Tìm về miền linh thiêng xứ Đoài
Mỗi độ Tết đến, xuân về, dòng người lại nô nức tìm về Chùa Thầy - ngôi cổ tự gần nghìn năm tuổi dưới chân núi Sài Sơn (huyện Quốc Oai, Hà Nội) để du xuân, lễ Phật và hòa mình trong không gian văn hóa đậm sắc màu xứ Đoài. Đầu xuân Bính Ngọ, nơi đây tiếp tục là điểm hẹn tâm linh thu hút đông đảo du khách.
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km, Chùa Thầy còn có tên chữ là Thiên Phúc Tự, được xây dựng từ thời vua Lý Nhân Tông. Ngôi chùa gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Thiền sư Từ Đạo Hạnh, vị thiền sư nổi tiếng thời Lý có công truyền bá và tạo dựng không gian văn hóa mang màu sắc Mật Giáo cho vùng Quốc Oai, Hà Tây xưa.
Theo nhiều nghiên cứu, chùa được khởi dựng khoảng những năm 1107-1108 thời Lý, ban đầu chỉ là một thảo am do người dân địa phương dựng lên để thờ Phật. Từ khi Thiền sư Từ Đạo Hạnh đến tu luyện cho đến thế kỷ XVII, chùa trở nên nổi tiếng, linh thiêng và được mở rộng quy mô.
Chùa Thầy là một kiến trúc Phật giáo có vị trí nổi bật trong quần thể danh lam thắng cảnh quanh núi Sài Sơn, gồm 16 ngọn núi cùng hệ thống chùa chiền, hang động nổi tiếng lâu đời. Nhờ địa thế đắc địa và nghệ thuật kiến trúc độc đáo, nơi đây từng được xếp vào loại “Đệ nhất thiên hạ”.
Chùa Thầy còn được biết đến qua nhiều tên gọi như Am Hương Hải - nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh tu hành, Bồ Đề Viện - nơi ngài giảng kinh dưới núi, Phật Tích gắn với huyền tích trút xác để lại dấu chân, hay Thiên Phúc Tự mang ý nghĩa “phúc trời ban”. Cuối cùng, tên gọi “Chùa Thầy” thể hiện sự tôn kính và mối quan hệ khăng khít giữa nhân dân với vị thiền sư.
Ngôi chùa nổi bật với kiến trúc “tiền Phật hậu Thánh” - phía trước thờ Phật, phía sau thờ Thánh, thể hiện rõ sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo trong đời sống tinh thần của người Việt.
Hai cây cầu cong Nhật Tiên Kiều và Nguyệt Tiên Kiều với kết cấu “Thượng gia hạ kiều” nối chùa với đền Tam Phủ và hệ thống chùa trên núi, không chỉ tạo nên vẻ đẹp bề thế soi bóng bên hồ mà còn biểu trưng cho trời - trăng, âm - dương hòa hợp. Trong tiết trời đầu xuân trong trẻo, du khách bước qua cầu cong soi bóng xuống hồ Long Trì, lắng nghe tiếng chuông chùa ngân vang giữa mái ngói rêu phong, cảm nhận không khí thanh tịnh lan tỏa trong không gian linh thiêng, trầm mặc.
Trải qua nhiều lần trùng tu từ thời Lý - Trần đến thế kỷ XIX, chùa vẫn lưu giữ được nhiều thành phần kiến trúc cổ, kết hợp phong thủy với điêu khắc, trang trí và hệ thống đồ thờ theo màu sắc huyền bí của Mật Giáo. Trong đó, Chùa Thầy thành công trong việc tận dụng thế núi non - sông hồ tự nhiên, đưa kiến trúc điểm xuyết hài hòa vào cảnh quan để hoàn thiện hình tượng linh thiêng của Phật giáo, gắn với biểu tượng con rồng trong nghệ thuật kiến trúc truyền thống.
Nhà Thủy đình giữa hồ Long Trì được xem là một trong những cái nôi của nghệ thuật múa rối nước truyền thống. Tương truyền, chính Thiền sư Từ Đạo Hạnh là người có công truyền dạy trò rối nước cho dân làng.
Khu chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng được bố trí theo thế “tựa sơn hướng thủy”. Đặc biệt, chùa Thượng - nơi thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh luôn nghi ngút khói hương, thu hút đông đảo người dân thành tâm dâng lễ cầu bình an, may mắn và hanh thông.
Những ngày đầu xuân Bính Ngọ, khu vực sân chùa và hồ Long Trì đông đúc khách tham quan. Nhiều gia đình chọn nơi đây làm điểm du xuân, vừa lễ Phật cầu an, vừa thưởng ngoạn cảnh sắc núi Sài Sơn hùng vĩ. Tiếng cười nói, tiếng trẻ nhỏ nô đùa hòa cùng nhịp trống hội tạo nên bức tranh xuân sinh động.
Từ chân núi, du khách có thể leo lên hang Cắc Cớ – địa danh gắn với nhiều huyền tích dân gian hoặc tiếp tục hành trình lên Đền Thượng, Đền Hạ để phóng tầm mắt ngắm toàn cảnh vùng bán sơn địa Quốc Oai.
Lễ hội Chùa Thầy thường diễn ra từ mùng 5 đến mùng 7 tháng 3 Âm lịch hằng năm, song ngay từ những ngày đầu năm mới, lượng khách đổ về đã tăng cao. Công tác đảm bảo an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy và vệ sinh môi trường được chính quyền địa phương và Ban quản lý di tích chú trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và du khách.
Du xuân Chùa Thầy đầu xuân Bính Ngọ không chỉ là hành trình lễ Phật, cầu an mà còn là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn văn hóa, lắng lại giữa nhịp sống hiện đại. Giữa không gian non nước hữu tình, những giá trị lịch sử, kiến trúc và tâm linh của ngôi cổ tự nghìn năm vẫn được gìn giữ, tiếp nối qua bao thế hệ.
Trong dòng chảy hối hả của đời sống hôm nay, Chùa Thầy lặng lẽ như một chứng nhân của thời gian, mời gọi mỗi người ghé thăm để cảm nhận sự giao hòa giữa đất trời và lòng người trong những ngày đầu xuân mới.
