Đưa du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới được coi là dấu mốc lịch sử, mở đường cho ngành du lịch nước nhà bứt phá trong thời gian tới. Trong giai đoạn mới, tăng trưởng cần chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu và “mũi nhọn” không chỉ là lượng khách đến mà đo bằng giá trị.

Tăng trưởng đột phá, khẳng định vị thế

Sau gần 10 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/1/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nhờ các cơ chế, chính sách thuận lợi, ngành du lịch đã có bước tăng trưởng đột phá; Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm đến có tốc độ tăng trưởng hàng đầu thế giới. Giai đoạn 2017-2019, trước khi dịch Covid-19 bùng phát, lượng khách quốc tế tăng từ 12,9 triệu lượt lên 18 triệu lượt, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 18,1%/ năm; khách nội địa tăng từ 73,2 triệu lên 85 triệu lượt. Tổng thu từ du lịch tăng từ 541 nghìn tỷ đồng lên 755 nghìn tỷ đồng, năm 2019 đóng góp GDP đạt 9,2%.

Sau giai đoạn khó khăn do đại dịch, du lịch Việt Nam phục hồi mạnh mẽ từ năm 2023. Đến năm 2025, ngành du lịch đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 137 triệu lượt khách nội địa; tổng thu từ khách du lịch vượt mốc 1 triệu tỷ đồng, đóng góp trực tiếp khoảng 8,8% GDP. Năm 2026, ngành đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế và 150 triệu lượt khách nội địa…

Nét hồn hậu của trẻ miền sơn cước. (Ảnh VIỆT NGA)

Theo Báo cáo xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Việt Nam tăng 12 bậc, từ vị trí 75/141 nền kinh tế về Chỉ số Năng lực phát triển du lịch (TTDI) năm 2015 lên vị trí 63/140 vào năm 2019. Năm 2026, Việt Nam vươn lên vị trí 52/110, tăng 7 bậc so với năm 2024. Đồng thời liên tục được vinh danh tại các giải thưởng du lịch quốc tế uy tín như: Tổ chức Giải thưởng Du lịch thế giới (World Travel Awards - WTA) 5 lần vinh danh Việt Nam là “Điểm đến Di sản hàng đầu thế giới”, 6 lần vinh danh là “Điểm đến hàng đầu châu Á”; cùng nhiều giải thưởng cho các địa phương, doanh nghiệp...

Với những thành tựu đạt được, du lịch đã trở thành điểm sáng, khẳng định vị thế đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Sự tăng trưởng của du lịch đã tác động, lan tỏa đến nhiều ngành, lĩnh vực; góp phần xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống, cải thiện diện mạo đô thị và nông thôn; bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.

Bên cạnh những kết quả nổi bật, du lịch nước nhà tồn tại những điểm nghẽn cần tháo gỡ: Hạ tầng giao thông và du lịch chưa đồng bộ; chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị điểm đến chưa cao; sản phẩm du lịch còn trùng lặp, thiếu sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế; liên kết vùng và giữa các ngành còn hạn chế; khả năng thu hút, giữ chân dòng khách chi tiêu cao còn thấp; áp lực môi trường và quá tải tại một số điểm đến…

“Mũi nhọn” cần đo bằng giá trị

Bước vào thời kỳ mới với những yêu cầu và mục tiêu mới, cách nhìn về tăng trưởng du lịch cần thay đổi. Số lượng khách vẫn quan trọng nhưng không phải là duy nhất. Một thị trường có lượng khách lớn nhưng thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu thấp và tạo áp lực lớn lên hạ tầng, môi trường sẽ không thể bằng một thị trường tạo ra giá trị cao, việc làm tốt, thúc đẩy tiêu dùng địa phương và bảo tồn được tài nguyên. Vì vậy, tăng trưởng cần chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu. Không gian tăng trưởng mới nằm ở khả năng tạo ra những trải nghiệm khác biệt và có giá trị cao hơn, như: Du lịch chất lượng cao; du lịch văn hóa; du lịch đêm; kinh tế sự kiện và trải nghiệm…

Cuộc sống đời thường ở vùng cao (Ảnh VIỆT NGA)

Tại Hà Nội, không chỉ tuyến phố đi bộ, nhiều sản phẩm du lịch đêm đã tạo thành thương hiệu riêng cho du lịch Thủ đô, như các tour “Đêm thiêng liêng” tại Nhà tù Hỏa Lò; “Đêm Hoàng cung Thăng Long - Một cảm nhận độc đáo” tại Hoàng thành Thăng Long; “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám… Sau một thời gian dài trùng lặp các sản phẩm, nhiều nhà vườn, khu du lịch sinh thái ở Đồng bằng sông Cửu Long đã tự đầu tư, làm mới mình bằng những loại hình trải nghiệm mới để hấp dẫn du khách; ngành du lịch miền tây cũng đang hướng đến những giải pháp thu hút, giữ chân khách trong bối cảnh mới của các địa phương sau sáp nhập như tổ chức các hoạt động kinh tế đêm; các sự kiện, show diễn lớn về lịch sử, văn hóa, con người…

Hoạt động trong lĩnh vực du lịch và tổ chức sự kiện, Công ty cổ phần GBest Việt Nam lấy MICE là định hướng phát triển trọng tâm. Khác với việc chỉ cung cấp tour và dịch vụ đơn lẻ, GBest định hướng phát triển MICE theo hướng thiết kế chương trình gắn với mục tiêu của từng doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Huyền, Tổng Giám đốc công ty, du lịch MICE có thể đóng vai trò là một trong những phân khúc tạo giá trị cao cho ngành du lịch, bởi mỗi đoàn khách doanh nghiệp không chỉ tạo doanh thu cho mảng lữ hành mà còn có nhu cầu về hàng không, vận chuyển, lưu trú, tổ chức hội nghị, ẩm thực, mua sắm và các dịch vụ tại địa phương. Vì vậy, phát triển MICE cần được đặt trong một hệ sinh thái du lịch đồng bộ.

Ông Nguyễn Trung Quân, Giám đốc Công ty Du lịch Hàng không Việt Nam AVITOUR; Ủy viên Ban Chấp hành, Trưởng ban Đối ngoại và Xúc tiến Du lịch, Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội nêu quan điểm: “Chúng tôi xác định phải chủ động đổi mới sản phẩm, đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ và kiểm soát chất lượng dịch vụ. Doanh nghiệp lữ hành không chỉ đưa khách đến một địa phương mà còn phải có trách nhiệm cùng địa phương tạo ra trải nghiệm tốt, giữ gìn hình ảnh điểm đến và mang lại giá trị lâu dài cho cộng đồng. Theo tôi, thước đo cuối cùng của một ngành du lịch mũi nhọn không chỉ là số lượng khách, mà là giá trị mỗi chuyến đi tạo ra cho du khách, doanh nghiệp, người dân địa phương và nền kinh tế”.

Có thể thấy, giá trị chính là thước đo để du lịch trở thành “mũi nhọn”, tập trung vào những chỉ số ngoài lượng khách, đó là: Đóng góp của du lịch vào GDP và năng suất kinh tế. Mức chi tiêu bình quân/khách; thời gian lưu trú; tỷ lệ khách quay lại. Giá trị xuất khẩu dịch vụ du lịch; việc làm và thu nhập của người dân địa phương. Mức độ lan tỏa tới các ngành kinh tế khác. Chỉ số về môi trường và phát triển bền vững. Bài toán chính sách - tạo một hệ sinh thái du lịch cạnh tranh.

Để du lịch thật sự “vươn mình”

Du lịch Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 26-NQ/TW mở ra một tầm nhìn phát triển mới với những mục tiêu cao hơn, cách tiếp cận toàn diện hơn và các giải pháp mang tính đột phá. Quan trọng là xác định phát triển du lịch theo hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Ngày 7/9/2026, Nghị quyết số 263/NQ-CP về Chương trình hành động của Chính phủ được ban hành nhằm tổ chức thể chế hóa và triển khai đầy đủ, đồng bộ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đề ra trong Nghị quyết số 26-NQ/TW.

Mùa tam giác mạch trên cao nguyên đá. (Ảnh THANH HỒNG)

Tạo chuyển biến mạnh mẽ về tư duy và phương thức phát triển du lịch theo chiều sâu, chất lượng, hiệu quả, bền vững và tạo giá trị gia tăng cao; phát huy vai trò của du lịch là một động lực tăng trưởng gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển văn hóa, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nghị quyết số 263/NQ-CP đặt ra 8 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm: Đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức và trách nhiệm lãnh đạo phát triển du lịch. Hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo đột phá chiến lược, phát huy và khơi thông nguồn lực phát triển du lịch. Phát triển hạ tầng, hình thành các trung tâm du lịch có sức cạnh tranh cao. Phát triển thị trường, sản phẩm du lịch giá trị cao, nâng cao hiệu quả kinh tế du lịch. Tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác quảng bá, xúc tiến du lịch, nâng tầm thương hiệu du lịch Việt Nam. Phát triển nguồn nhân lực, doanh nghiệp và cộng đồng du lịch đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển du lịch thông minh. Đổi mới phương thức quản trị du lịch, nâng cao chất lượng điểm đến du lịch xanh, thông minh, an toàn, bền vững.

Theo Cục trưởng Du lịch quốc gia Nguyễn Trùng Khánh, dù đà tăng trưởng cao, song việc hiện thực hóa các mục tiêu đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 160 triệu lượt khách nội địa và đóng góp khoảng 14% GDP vào năm 2030 vẫn là thách thức rất lớn trong bối cảnh du lịch Việt Nam vừa bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch Covid-19 làm kéo lùi tăng trưởng chậm lại khoảng 5 năm. Để đạt được các mục tiêu này cần có những giải pháp mang tính đột phá, sáng tạo và sự tập trung nguồn lực ở mức cao nhất.

Theo đó, nhiều vấn đề cần được tháo gỡ đồng bộ như chính sách thị thực, đầu tư hạ tầng, phát triển sản phẩm, xúc tiến quảng bá và chuyển đổi số. Đặc biệt, trước yêu cầu ngày càng cao về hiệu quả kinh tế của ngành, không chỉ cần tăng trưởng về lượng khách mà còn phải gia tăng giá trị thực chất mà nền kinh tế Việt Nam thu được từ du lịch.