Đưa kỹ năng số đến từng bản Mường

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA - LONGFORM

Ở xã vùng cao Vân Sơn (Phú Thọ), từ hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến đến giới thiệu homestay và văn hóa Mường trên mạng xã hội, thanh niên cùng các Tổ công nghệ số cộng đồng đang góp sức đưa kỹ năng số vào đời sống. Địa phương cũng hướng tới xây dựng lực lượng “Sứ giả số”, khuyến khích người dân tự kể câu chuyện quê mình bằng công nghệ.

Khi người dân cần một người hướng dẫn

Một tài khoản VNeID được cấp chưa có nghĩa chủ tài khoản đã sử dụng thành thạo. Khi đến làm thủ tục, có người loay hoay tìm chỗ đăng nhập, có người không nhớ mật khẩu, có người cần cán bộ hướng dẫn cách gửi hồ sơ. Những vướng mắc tưởng nhỏ ấy là điều Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn Nguyễn Duy Tư nhắc tới khi trao đổi với phóng viên Thể thao và Văn hóa về việc phổ cập kỹ năng số ở một địa bàn phần lớn dân cư là đồng bào Mường.

Ông kể, thời gian đầu triển khai dịch vụ công trực tuyến, nhiều người dân còn chưa quen với thao tác trên điện thoại. Nhờ công chức tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, các Tổ công nghệ số cộng đồng và lực lượng hỗ trợ, một số bà con đã có thể tự đăng nhập tài khoản, truy cập Cổng Dịch vụ công. “Tôi nghĩ công việc này phải làm từng bước và cần có thời gian để bà con làm quen. Điều quan trọng là người dân hiểu được lợi ích, đồng thuận rồi tự mình thực hiện”, ông Tư nói.

Đảng ủy xã Vân Sơn tổ chức bàn giao máy tính cho các chi bộ xóm, góp phần nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và đẩy mạnh chuyển đổi số ở cơ sở

Đối với người ở vùng cao, một lần đi giải quyết giấy tờ có thể gắn với quãng đường từ thôn đến trung tâm xã. Khi đã đến nơi, người dân cần được giải quyết việc trước mắt; về lâu dài, điều thuận tiện hơn là biết tự tra cứu thông tin, chuẩn bị hồ sơ và theo dõi kết quả. Vì thế, hướng dẫn sử dụng dịch vụ số không thể dừng ở việc cán bộ thao tác hộ. Người dân phải có cơ hội nhìn, làm thử và ghi nhớ những bước có thể tự thực hiện cho lần sau.

Từ ngày 1/7/2025, cùng thời điểm chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, thanh niên tình nguyện Vân Sơn tham gia hỗ trợ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã. Các đoàn viên hướng dẫn đăng ký tài khoản định danh điện tử, truy cập Cổng Dịch vụ công Quốc gia, làm quen với thủ tục trực tuyến. Phần việc của thanh niên gắn với nhu cầu có thật của người đến cơ quan hành chính, nơi một lời chỉ dẫn rõ ràng đôi khi giúp người dân vượt qua thao tác mà họ chưa từng thực hiện.

Báo cáo của UBND xã cho biết, trong chín tháng đầu năm 2026, 2.225 hồ sơ thủ tục hành chính thuộc kỳ thống kê được tiếp nhận qua kênh trực tuyến. Nhưng tại bộ phận phục vụ hành chính công, vẫn có những trường hợp công chức phải hỗ trợ thao tác. Kết quả tiếp nhận hồ sơ trên môi trường số phản ánh bước chuyển của quy trình hành chính; còn khả năng người dân tự sử dụng dịch vụ là công việc cần được bồi đắp qua những lần hướng dẫn trực tiếp.

“Bà con giờ đã quen dùng điện thoại để liên lạc, xem thông tin, nhưng làm thủ tục trên mạng thì nhiều người vẫn ngại vì sợ thao tác sai", anh Bùi Văn Khánh ở xóm Hưng, xã Vân Sơn nói. "Nếu lần nào cũng nhờ cán bộ làm hộ, lần sau lại phải hỏi từ đầu. Tôi nghĩ ở thôn nên có người biết cách sử dụng để chỉ cho bà con từng bước, nhất là việc tra cứu bảo hiểm, định danh điện tử hay những thủ tục thường gặp. Khi tự làm được, người dân sẽ bớt mất thời gian đi lại và chủ động hơn”.

Tổ công nghệ số cộng đồng và bài toán duy trì hoạt động

Vân Sơn hiện có 12 thôn nằm trên địa bàn vùng cao, hình thành từ các xã Vân Sơn, Quyết Chiến và Ngổ Luông trước khi sắp xếp đơn vị hành chính. Địa hình chia cắt và khoảng cách giữa các khu dân cư khiến việc tiếp cận công nghệ không đồng đều. Trong khi đó, dịch vụ số ngày càng được sử dụng ở những lĩnh vực thiết yếu, từ giải quyết thủ tục đến bảo hiểm y tế, an sinh xã hội. Đưa kỹ năng đến với từng nhóm dân cư vì thế đòi hỏi lực lượng có mặt thường xuyên ở cơ sở.

Ngày 10/7/2026, UBND xã ban hành Quyết định số 714/QĐ-UBND kiện toàn các Tổ công nghệ số cộng đồng. Cùng với phong trào “Bình dân học vụ số”, xã tổ chức tuyên truyền qua hội nghị, hệ thống loa cơ sở, trang thông tin điện tử và các nhóm mạng xã hội. Các tổ là đầu mối để chuyển những nội dung phổ cập thành hướng dẫn gắn với từng thôn, từng nhóm người sử dụng. Việc kiện toàn tổ chức cũng đặt ra yêu cầu thành viên phải nắm quy trình, biết xử lý những tình huống cơ bản và có nơi để hỏi khi gặp vấn đề vượt khả năng hỗ trợ.

Tập huấn kỹ năng, kiến thức số cho Tổ công nghệ số cộng đồng xã Vân Sơn

Trong chín tháng đầu năm 2026, địa phương phối hợp tổ chức ba lớp tập huấn: kỹ năng số cho Tổ công nghệ số cộng đồng; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin và chuyển đổi số; kỹ năng truyền thông số. Đây là sự chuẩn bị về nhân lực cho những công việc cần nhiều hơn khả năng sử dụng thiết bị cá nhân. Một người hướng dẫn phải biết truyền đạt rõ ràng, bảo đảm thông tin chính xác và tôn trọng những dữ liệu riêng tư của người được hỗ trợ. Đối với thủ tục hành chính, khi gặp vướng mắc về hồ sơ hoặc quy định, việc chuyển đến công chức chuyên môn vẫn là cần thiết.

Hạ tầng kết nối cũng được xã mở rộng tại các điểm sinh hoạt cộng đồng. Theo báo cáo, cả 12 thôn đã có wifi và camera tại nhà văn hóa, internet kết nối đến trung tâm thôn. Các điểm truy cập này tạo thêm điều kiện để tổ chức phổ cập và giúp người chưa có đường truyền tại nhà tiếp cận dịch vụ. Tuy nhiên, ở những khu dân cư xa trung tâm, chất lượng sóng và đường truyền vẫn chưa ổn định. Với người dùng, có thiết bị và được hướng dẫn mà không kết nối được mạng thì nhiều thao tác vẫn phải chờ đợi.

VÂN SƠN • CHUYỂN ĐỔI SỐ CỘNG ĐỒNG

CHUYỂN ĐỔI SỐ ĐẾN TỪNG THÔN BẢN

◉

12/12

Thôn có wifi và camera tại nhà văn hóa

✦

3

Lớp tập huấn chuyển đổi số trong 9 tháng đầu năm 2026

✓

78,39%

Thẻ bảo hiểm y tế đã tích hợp trên VNeID

↗

70,34%

Tài khoản an sinh xã hội đã tích hợp trên VNeID

Nguồn: UBND xã Vân Sơn - Thiết kế: Huy Thông

Trong lĩnh vực an sinh, nhiều thông tin bảo hiểm y tế và tài khoản an sinh xã hội của người dân đã được tích hợp trên VNeID. Chủ tài khoản có thêm một cách tra cứu khi cần, song người ít sử dụng ứng dụng vẫn cần được hướng dẫn truy cập đúng thông tin. Đối với lực lượng hỗ trợ ở thôn, nhiệm vụ quan trọng là giúp người dân sử dụng được các tiện ích ấy.

UBND xã cũng nhìn nhận rõ khó khăn về nhân lực và điều kiện duy trì các tổ. Địa phương chưa có công chức chuyên ngành công nghệ thông tin, chuyển đổi số; hoạt động của Tổ công nghệ số cộng đồng còn thiếu cơ chế hỗ trợ, việc tiếp cận các nhóm yếu thế chưa thể triển khai rộng. Trong ba tháng cuối năm 2026, xã tiếp tục đặt trọng tâm vào người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và các thôn xa trung tâm. Để phong trào “Bình dân học vụ số” phát huy tác dụng, sự có mặt của người hướng dẫn cần được duy trì sau mỗi đợt ra quân và mỗi lớp tập huấn.

“Sứ giả số” và câu chuyện sinh kế của người Mường

Từ hỗ trợ dịch vụ công, tuổi trẻ Vân Sơn còn được giao tham gia xây dựng đội ngũ “Sứ giả số”, hướng đến giới thiệu cảnh quan, văn hóa và đời sống địa phương qua các nền tảng số. Đây là định hướng đang được triển khai, chưa phải mô hình hoàn chỉnh với những kết quả có thể lượng hóa. Điểm đáng chú ý nằm ở sự mở rộng vai trò của thanh niên: từ giúp người dân sử dụng tiện ích thiết yếu đến hỗ trợ cộng đồng tự giới thiệu những sản phẩm, dịch vụ và giá trị văn hóa của mình.

Ở một xã mà nhà sàn, nếp sinh hoạt, tiếng nói, ẩm thực và những làn điệu dân gian vẫn hiện diện trong đời sống người Mường, chất liệu để làm nội dung không thiếu. Thác Thung, động Nam Sơn và các không gian sinh hoạt cộng đồng có thể trở thành câu chuyện được giới thiệu bằng hình ảnh, lời kể. Tuy nhiên, người làm video phải hiểu đúng nơi mình ghi hình: tên địa điểm, ý nghĩa một sinh hoạt văn hóa, chủ thể gìn giữ và điều kiện để du khách có thể trải nghiệm. Để câu chuyện bản Mường đi xa, kiến thức của người địa phương quan trọng không kém kỹ thuật dựng hình.

Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số xã Vân Sơn tổ chức Hội nghị sơ kết công tác 9 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 3 tháng cuối năm 2026

Đó cũng là vấn đề được đặt ra từ các cơ sở lưu trú cộng đồng. Với một người làm homestay, mạng xã hội tạo điều kiện để giới thiệu nhà nghỉ, cảnh quan và dịch vụ đến khách trước chuyến đi. Nhưng những thông tin ấy đồng thời là cam kết với người đặt phòng. Hình ảnh nhà sàn, điều kiện vệ sinh, giá dịch vụ, đường đến cơ sở và những trải nghiệm có thể cung cấp phải được giới thiệu đúng thực tế.

Anh Hùng Sơn, chủ homestay Vân Sơn chia sẻ: “Khách thường xem hình ảnh trên mạng, hỏi trước về phòng ở, đường đi và dịch vụ rồi mới quyết định đặt chỗ. Biết quay video, sử dụng fanpage giúp mình chủ động giới thiệu homestay, nhưng khách đến còn quan tâm phòng có sạch không, đồ ăn thế nào, sinh hoạt có thuận tiện không. Thông tin đưa lên phải đúng với những gì mình phục vụ. Nếu quảng bá hay mà khách đến lại thất vọng thì rất khó để họ quay trở lại hoặc giới thiệu cho người khác”.

Vai trò “Sứ giả số” còn liên quan đến việc gìn giữ văn hóa Mường. Xã đang định hướng khôi phục hoạt động văn nghệ cộng đồng, truyền dạy làn điệu và nhạc cụ truyền thống. Việc ghi hình, lưu giữ những sinh hoạt ấy có thể bổ sung tư liệu cho thế hệ trẻ, song nội dung phải được thực hiện với sự tham gia của người am hiểu văn hóa và chính cộng đồng. Một tiết mục được quay đăng trên mạng chỉ là lát cắt; đằng sau nó còn có hoàn cảnh diễn xướng, tập quán và những người đang truyền dạy.

Trong cuộc trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Duy Tư cho biết địa phương muốn huy động các đoàn thể và cơ quan chuyên môn tham gia truyền thông theo lĩnh vực phụ trách. Thanh niên có thể hỗ trợ kỹ thuật; người cao tuổi và nghệ nhân cung cấp hiểu biết về văn hóa; người làm du lịch, sản xuất giới thiệu hoạt động của mình. Cách phân công ấy phù hợp hơn với mục tiêu để cộng đồng trực tiếp tham gia, thay vì tất cả nội dung đều phụ thuộc vào một vài trang cá nhân.

Để kỹ năng số có người sử dụng thường xuyên

Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong mối quan hệ với nâng cao chất lượng quản trị và đời sống xã hội. Ở Vân Sơn, việc đưa nghị quyết vào thực tế có thể nhìn từ những công việc đang triển khai: tổ chức lực lượng hỗ trợ, tập huấn kỹ năng, mở rộng kết nối tại thôn và khuyến khích người dân sử dụng công nghệ cho nhu cầu của mình. Kết quả của mỗi việc cần được kiểm chứng bằng khả năng sử dụng thực tế, không dừng ở số tài khoản đã tạo hay số buổi tuyên truyền được tổ chức.

UBND xã Vân Sơn tổ chức Hội nghị triển khai triển khai kế hoạch và phát động “Cuộc đua Luyện AI”, hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026

Với Vân Sơn, “Bình dân học vụ số” và nhiệm vụ xây dựng “Sứ giả số” gặp nhau ở một điểm: người dân phải có khả năng tự tham gia. Từ Trung tâm Phục vụ hành chính công đến các nhà văn hóa thôn, những việc đã triển khai đang tạo điều kiện để công nghệ đến gần hơn với đồng bào Mường. Phần việc tiếp theo là duy trì người hướng dẫn, hỗ trợ những nơi kết nối còn khó khăn và tăng số người có thể tự xử lý nhu cầu quen thuộc. Khi người dân tự dùng được ứng dụng, tự giới thiệu được dịch vụ và có thể kiểm tra thông tin liên quan đến quyền lợi của mình, chuyển đổi số mới thực sự đi vào sinh hoạt của bản Mường.

- CÒN NỮA -

Bài viết và Trình bày: HUY THÔNG BÁO THỂ THAO VÀ VĂN HÓA