Dựng lá chắn bảo vệ chủ quyền số, giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp
Dự án Luật An ninh dữ liệu chỉnh lý sau các phiên thảo tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét thông qua. Dự thảo được kỳ vọng sẽ "hoàn thiện mảnh ghép pháp lý cốt lõi cho kỷ nguyên kinh tế số, tạo dựng hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ chủ quyền số quốc gia.
Quản lý "nguồn tài nguyên chiến lược của quốc gia" theo 5 cấp độ rủi ro
Việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu xuất phát từ một yêu cầu cấp thiết của thực tiễn. Dù hệ thống pháp luật hiện hành đã có Luật Dữ liệu năm 2024, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 và Luật An ninh mạng hợp nhất năm 2025, nhưng các quy định này chủ yếu tập trung vào khai thác, quản trị dữ liệu hoặc bảo vệ hạ tầng hệ thống thông tin. Chưa có một đạo luật chuyên biệt nào thiết lập cơ chế bảo vệ an ninh xuyên suốt toàn bộ vòng đời của bản thân dữ liệu – nguồn tài nguyên chiến lược của quốc gia.
Nhóm dữ liệu rủi ro thấp (Cấp độ 1 và 2): Nhà nước áp dụng cơ chế hậu kiểm là chính, hoàn toàn không phát sinh thêm thủ tục hành chính tiền kiểm, tạo không gian thông thoáng tối đa cho hoạt động đổi mới sáng tạo và giao dịch thương mại thông thường; Nhóm dữ liệu rủi ro trung bình (Cấp độ 3): Yêu cầu chủ quản dữ liệu thực hiện đánh giá tác động và kiểm toán định kỳ; Nhóm dữ liệu trọng yếu, cốt lõi (Cấp độ 4 và 5): Phải được thẩm định an ninh nghiêm ngặt trước khi đưa vào vận hành. Hệ thống thông tin xử lý đồng thời nhiều loại dữ liệu phải tuân thủ tiêu chuẩn bảo vệ của cấp độ cao nhất.
Hơn nữa, theo quy định của Hiến pháp, các biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu có tính chất hạn chế quyền công dân, quyền doanh nghiệp như tạm ngừng cung cấp dịch vụ, buộc lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam hay kiểm soát chuyển dữ liệu ra nước ngoài bắt buộc phải được quy định bằng luật.
Tiếp thu ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật An ninh dữ liệu sau chỉnh lý được tinh gọn chặt chẽ còn 6 chương, 28 điều (dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/7/2027). Điểm đột phá cốt lõi của dự thảo là thiết lập cơ chế bảo vệ dữ liệu phân tầng theo 05 cấp độ rủi ro (từ Cấp độ 1 đến Cấp độ 5) dựa trên mức độ thiệt hại có thể xảy ra nếu dữ liệu bị xâm phạm.
Đặc biệt, dự thảo khẳng định nguyên tắc tôn trọng quyền tài sản hợp pháp: việc Nhà nước thực hiện chức năng quản lý an ninh dữ liệu không làm phát sinh quyền sở hữu của Nhà nước đối với dữ liệu thuộc quyền sở hữu hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Tại phiên thảo luận Hội trường ngày 4/11, Đại biểu Quốc hội Huỳnh Ngọc Liêm (đoàn Lâm Đồng) nhận định dự thảo Luật đã thể hiện tầm nhìn dự báo sắc bén trước tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và nguy cơ từ công nghệ máy tính lượng tử. Luật không chỉ dừng lại ở việc hỏi "dữ liệu lưu ở đâu", mà kiểm soát chặt chẽ "ai sử dụng, bằng công cụ gì, chuyển đi đâu và ai chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố". Đặc biệt, dự thảo khẳng định nguyên tắc: việc Nhà nước quản lý an ninh dữ liệu không làm phát sinh quyền sở hữu của Nhà nước đối với dữ liệu thuộc quyền sở hữu hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Tháo gỡ nỗi lo "chồng chéo" và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo, vấn đề được các đại biểu Quốc hội và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ quan tâm sâu sắc nhất là nguy cơ phát sinh thêm thủ tục hành chính ("giấy phép con") hoặc sự trùng lặp giữa thẩm định an ninh dữ liệu với thẩm định an toàn hệ thống thông tin và đánh giá tác động bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Giải trình về nội dung này tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 18/11, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Quốc Hùng cho biết Ban soạn thảo đã rà soát, lược bỏ toàn bộ các quy định có tính chất trùng lặp về thẩm quyền và trình tự thực hiện. Theo đó, Luật chỉ giữ lại một đầu mối thẩm định duy nhất cho một nội dung quản lý, phân định rạch ròi trách nhiệm giữa các bộ, ngành nhằm bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật quy định cơ chế miễn trừ kiểm tra và công nhận kết quả lẫn nhau đối với các tiêu chuẩn an ninh dữ liệu quốc tế mà doanh nghiệp đã đạt được. Nhờ thiết kế phân tầng rủi ro, các dữ liệu thông thường phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh (Cấp độ 1 và Cấp độ 2) sẽ hoàn toàn không chịu sự ràng buộc của các thủ tục tiền kiểm, giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ pháp luật.

