Dưới bóng dừa...

Rặng dừa ở làng chài Mân Thái - Ảnh: Phạm Quốc Dũng

Tôi lớn lên, những hàng dừa vẫn đứng đó. Chúng hiện diện nơi mép nước chứng kiến bao lần biển cuộn trào, bao mùa bão đi qua và bao cuộc thiên di của con người dọc dải đất miền Trung.

“Người” giữ đất nơi chân sóng

Trong nhiều lớp ký ức của vùng đất này, dừa không chỉ tạo nên dáng vẻ của cảnh quan mà còn kể câu chuyện về sự bền bỉ, về những con người học cách sống cùng thiên nhiên. Ở xứ Quảng dãi dầu nắng gió, từ Mân Thái, Mỹ Khê, Non Nước đến Cửa Đại, Duy Hải..., những hàng dừa lớn lên trên nền cát trắng, trong gió mặn và nắng gắt, nơi không phải loài cây nào cũng đủ sức bén rễ.

Lịch sử vùng ven biển Đà Nẵng cũng là lịch sử của những cuộc vật lộn âm thầm với biển. Đó là những đợt sóng lấn sâu vào đất liền, những bờ cát bị khoét hàm ếch sau mỗi mùa mưa bão, những khoảng đất biến mất chỉ sau vài cơn áp thấp nhiệt đới.

Ông Nguyễn Văn Tâm, một ngư dân ở Hội An Đông đã ngoài bảy mươi tuổi, vẫn nhớ rõ hình ảnh Cửa Đại của nhiều thập niên trước. “Ngày trước từ nhà ra biển còn xa lắm. Sau này biển ăn dần, ăn dần”, ông kể.

Trong ký ức của những người già làng biển, câu chuyện bồi lở chưa bao giờ là điều xa lạ. Biển luôn dịch chuyển. Nhưng những năm gần đây, nhịp điệu ấy trở nên nhanh và dữ dội hơn.

Giữa những đổi thay, những cây dừa mới vẫn được trồng xuống. Trên mặt đất là những thân cây vững chãi đón sóng gió, dưới lòng cát là hệ rễ đan dày, len sâu vào đất, giữ nước và níu những hạt cát ở lại. Lặng lẽ qua năm tháng, những hàng dừa trở thành những “chiếc cọc xanh” ôm lấy từng lớp đất ven bờ trước những biến động của biển cả.

Những hàng dừa giữ chân sóng ở bãi biển Cửa Đại ngày cũ - Ảnh: Đào Duy Linh

Những vành đai xanh nơi cửa sông

Nếu những hàng dừa ven biển là “người” giữ đất, thì rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh lại là lớp đệm xanh giữa sông và biển. Nằm ở nơi dòng Thu Bồn, Trường Giang và Cổ Cò gặp nhau trước khi đổ ra Cửa Đại, rừng dừa Cẩm Thanh hiện lên như một khoảng chuyển tiếp mềm mại giữa nước ngọt và nước mặn, giữa đất liền và biển cả.

Nhìn từ trên cao, hơn 100 ha dừa nước mọc ken dày tạo thành những dải xanh len lỏi theo các kênh rạch. Từ lâu, nơi đây đã trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc sinh thái của vùng cửa sông Hội An, đồng thời là một mắt xích của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An.

Với người dân Cẩm Thanh, giá trị của rừng dừa không thể đo đếm hết. Họ lớn lên cùng rừng dừa. Dưới những tán lá ấy là tuổi thơ của nhiều thế hệ cư dân. Lá dừa che mưa nắng trên những mái nhà quê. Cọng dừa được đan thành vật dụng sinh hoạt. Những con lạch nhỏ dưới tán dừa là lối đi quen thuộc của người dân mỗi ngày.

Ngày nay, du khách có thể ngồi trên những chiếc thuyền thúng, len qua những vòm dừa xanh mát và nghe kể chuyện làng chuyện nghề, cùng những trải nghiệm văn hóa bản địa thú vị. Tháng 9/2025, tạp chí Forbes công bố danh sách 50 ngôi làng đẹp nhất thế giới, trong đó Cẩm Thanh xếp thứ 20. Trong lời giới thiệu, ngôi làng được nhắc đến như một vùng đất được bao bọc bởi sông nước và những rừng dừa xanh bạt ngàn.

Nhưng vẻ đẹp ấy chỉ là một phần của câu chuyện. Mỗi mùa mưa bão, khi nước từ thượng nguồn đổ xuống và gió biển mạnh lên, rừng dừa lại trở về với vai trò quen thuộc. Những tán lá đan vào nhau làm giảm sức gió. Những bộ rễ chằng chịt giữ phù sa và làm chậm dòng nước. Dưới những vành đai xanh ấy, nhiều loài thủy sinh tìm được nơi sinh trưởng, còn tàu thuyền của ngư dân có thêm một chốn neo đậu bình yên.

Rừng dừa nước ở Cẩm Thanh - Ảnh: Nguyễn Xuân Anh

Dừa và căn tính người miền biển

Hiện diện trong đời sống xứ Quảng không chỉ như một loài cây, dừa từ lâu đã trở thành một phần của ký ức và căn tính vùng đất. Người ta bắt gặp dáng dừa từ những cửa biển lộng gió đến những làng quê ven sông, cũng như bắt gặp sự bền bỉ của cư dân nơi đây trong từng câu chuyện mưu sinh nơi đầu sóng.

Trên dải đất phía trước là biển, phía sau là núi, ở giữa là những dòng sông quanh năm đổi dòng, mưa bão luôn là điều người dân phải học cách sống cùng. Biển động rồi yên, lũ về rồi rút. Sau mỗi mùa thiên tai, nhà cửa lại được dựng lên, ruộng đồng lại được gieo trồng. Giống như những thân dừa lớn lên trên cát mặn, càng đi qua gió bão càng bám rễ sâu hơn vào lòng đất, người xứ Quảng chưa bao giờ thôi gắn bó với quê hương và không ngừng đứng dậy sau những thử thách của thiên nhiên.

Những cây dừa già rồi sẽ khép lại vòng đời của mình. Những cây dừa khác lại tiếp tục được trồng xuống. Cứ thế, lớp này nối lớp khác, như cách những người con miền biển tiếp nối công việc của cha ông, giữ lấy bờ cát, giữ lấy làng quê.