Đường ray sáng tạo cho công nghiệp văn hóa Thủ đô

Những đường ray văn hóa

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, hình thành hệ sinh thái sáng tạo và tăng cường huy động nguồn lực xã hội cho văn hóa. Tại Hà Nội, Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22-2-2022 của Thành ủy về phát triển công nghiệp văn hóa cũng là cơ sở thúc đẩy những mô hình kết hợp giữa tài nguyên văn hóa, năng lực sáng tạo và hoạt động kinh doanh. Đáng chú ý, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam xác định Hà Nội là một trong những cực tăng trưởng mạnh, có vai trò đầu tàu dẫn dắt phát triển du lịch vùng. Đây là cơ sở để đặt du lịch đường sắt trong định hướng phát triển sản phẩm đặc trưng, tăng liên kết giữa các địa phương và mở rộng không gian thị trường cho công nghiệp văn hóa.

Tại Hà Nội, đoàn tàu du lịch “Hà Nội 5 cửa ô” lấy cảm hứng từ hình ảnh kinh thành Thăng Long xưa. Các toa tàu mang tên những cửa ô quen thuộc, tạo dấu ấn ngay từ thiết kế và cách kể chuyện. Trên hành trình Hà Nội - Từ Sơn - Long Biên -Hà Nội, du khách không chỉ ngắm phố phường, cầu Long Biên, sông Hồng qua cửa sổ mà còn được thưởng thức những tiết mục xẩm, chèo ngay trên tàu, trước khi tiếp tục khám phá vùng Kinh Bắc, trong đó có Đền Đô - nơi thờ 8 vị vua triều Lý. Điểm hấp dẫn của mô hình này là các yếu tố văn hóa được đưa vào suốt chuyến đi. Âm nhạc truyền thống, thiết kế toa tàu, cảnh quan dọc tuyến và câu chuyện lịch sử kết hợp, tạo nên trải nghiệm khác với một chuyến tàu thông thường. Hành khách thưởng thức nghệ thuật ngay trên hành trình. Theo ông Tào Đức Hiệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Du lịch Dịch vụ Thương mại BHL, sau một năm vận hành, “Hà Nội 5 cửa ô” đã thực hiện hơn 500 chuyến; hành khách phản hồi tích cực, các tiết mục biểu diễn của đội xẩm và đội chèo là “bảo chứng” cho những chuyến tàu kín khách.

Tàu du lịch “Hà Nội 5 cửa ô” kết hợp trải nghiệm cảnh quan, văn hóa và nghệ thuật truyền thống trên hành trình kết nối Thủ đô với vùng Kinh Bắc. Ảnh: The Hanoi Train

Lên tuyến Hà Nội – Hải Phòng, du khách lại được trải nghiệm ẩm thực và khám phá đô thị. Du khách đi tàu từ Hà Nội đến Hải Phòng, sau đó thưởng thức món ăn địa phương, khám phá phố phường và những công trình kiến trúc gắn với lịch sử thành phố cảng. Chuyến tàu trở thành một phần của hành trình food tour, kết nối phương tiện di chuyển với các quán ăn, điểm tham quan và dịch vụ tại địa phương.

Cuối tháng 9-2026, chuyến tàu du lịch cao cấp 6 sao tuyến Hà Nội – Ninh Bình được tổ chức chạy thử với chủ đề “Kết nối miền Di sản”. Đoàn tàu có các toa khách cao cấp và toa nhà hàng, kết hợp dịch vụ ẩm thực với hành trình tham quan Thung Ui, Cố đô Hoa Lư và Tuyệt Tịnh Cốc. Khi được hoàn thiện và đưa vào khai thác thường xuyên, sản phẩm này sẽ mở thêm lựa chọn cho nhóm khách ưu tiên sự tiện nghi và trải nghiệm trọn gói. Du lịch đường sắt cho thấy khả năng đáp ứng nhiều nhu cầu và mức chi trả khác nhau.

Hà Nội dẫn dắt liên kết, mở rộng thị trường sáng tạo

Từ Thủ đô, nhiều chuyến tàu đã kết hợp nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, âm nhạc, ẩm thực, quà tặng sáng tạo và nội dung số chở du khách đến nhiều vùng đất. Nếu những sự kết nối ấy ngày càng được thống nhất, du lịch đường sắt có thể trở thành một kênh đưa sản phẩm văn hóa đến gần công chúng hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm và kinh doanh cho nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp du lịch cùng các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Du khách khởi hành từ ga Hà Nội, trải nghiệm hành trình tàu hỏa kết hợp khám phá ẩm thực Hải Phòng. Ảnh: Du lịch Hành trình mới

Ông Trương Quốc Hùng, Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội, nhấn mạnh yêu cầu thiết kế hành trình hoàn chỉnh, kết nối trải nghiệm trên tàu với ẩm thực, văn hóa, điểm tham quan và phương tiện tiếp nối tại ga đến. Ông cũng đề cập việc các đơn vị vận tải, địa phương và doanh nghiệp lữ hành cần phối hợp từ khâu xây dựng đến tổ chức bán sản phẩm.

Hà Nội có nhiều lợi thế để phát huy vai trò đầu tàu. Với vị trí trung tâm, hệ thống doanh nghiệp du lịch cùng đội ngũ nghệ sĩ và người làm sáng tạo, Thủ đô có điều kiện tập hợp các bên để hình thành những sản phẩm đường sắt có chủ đề rõ ràng, chất lượng ổn định và khả năng kết nối với nhiều loại hình dịch vụ. Thay vì mỗi đơn vị tự xây dựng một phần trải nghiệm, các bên có thể cùng phát triển gói sản phẩm, thống nhất tiêu chuẩn phục vụ, phương thức bán vé và cơ chế chia sẻ lợi ích.

Ở phân khúc cao cấp, ông Phan Trọng Thắng, Giám đốc phát triển kinh doanh tàu SJourney cho biết, nhóm khách của sản phẩm này sẽ ưu tiên trải nghiệm chậm, riêng tư và giàu chiều sâu văn hóa. Vậy nên, phát triển du lịch đường sắt cần hiểu rõ từng nhóm khách để thiết kế sản phẩm tương ứng. Đây cũng là hướng để Hà Nội mở rộng thị trường, thay vì chỉ tập trung vào số lượng hành khách.

Với Hà Nội, vai trò dẫn dắt còn thể hiện ở khả năng kết nối các tuyến du lịch liên vùng. Thủ đô sẽ kết nối điểm xuất phát, dịch vụ vận tải, các nhà cung cấp sản phẩm văn hóa và những điểm đến có thế mạnh riêng. Một hành trình khởi đầu tại Hà Nội có thể đưa du khách đến với nghệ thuật truyền thống, ẩm thực, làng nghề và không gian văn hóa của địa phương khác. Ngược lại, những sản phẩm đặc sắc từ các địa phương cũng có thể được giới thiệu tới thị trường khách của Thủ đô.

Đường sắt tự thân không thể giải quyết mọi bài toán của du lịch hay công nghiệp văn hóa. Nếu được tổ chức như một nền tảng kết nối giao thông, sáng tạo và thị trường, mỗi tuyến tàu có thể mở ra nhiều hơn một hành trình tham quan. Với lợi thế về nguồn lực và khả năng kết nối, Hà Nội có cơ hội đi xa hơn việc phát triển những sản phẩm riêng lẻ: Khởi tạo cách làm, kết nối đối tác và mở rộng thị trường cho sản phẩm văn hóa của Thủ đô cũng như các địa phương. Qua đó, du lịch đường sắt có thể đóng góp thiết thực vào việc nâng cao vai trò đầu tàu của Hà Nội trong phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa.