Đứt gãy chuỗi tăng trưởng: Thị trường xe điện toàn cầu chững lại trong tháng 9/2026

Theo số liệu mới nhất được công bố bởi công ty nghiên cứu Benchmark Mineral Intelligence có trụ sở tại Anh, dù tổng doanh số cộng dồn từ đầu năm đến nay vẫn duy trì mức tăng trưởng dương 3% với 15,5 triệu chiếc được bàn giao, sự sụt giảm ở quy mô tháng 9 cho thấy bức tranh chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn điều chỉnh cấu trúc đầy biến động và phân hóa mạnh mẽ giữa các khu vực địa lý.

Sự sụt giảm của thị trường xe điện toàn cầu xuất phát từ mức dung lượng dịch chuyển không đồng đều tại các thị trường trọng điểm.

Cụ thể, lượng xe điện bán ra trên toàn thế giới trong tháng 9 đã lùi xuống mức 2,15 triệu chiếc. Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này không nằm ở việc người tiêu dùng hoàn toàn quay lưng với công nghệ điện hóa, mà bắt nguồn từ những biến động chính sách tài khóa, sự thay đổi khung thời gian ưu đãi thuế tại Bắc Mỹ và tình trạng chững lại của thị trường nội địa Trung Quốc. Tuy nhiên, bức tranh này không đồng nhất ở mọi nơi, bởi châu Âu trong cùng giai đoạn lại ghi nhận một kỷ lục lịch sử hoàn toàn trái ngược.

Điểm sáng lớn nhất cứu vãn thị trường xe điện tháng 9 gọi tên châu Âu, nơi lục địa này vừa trải qua tháng kinh doanh mạnh mẽ nhất từ trước đến nay. Theo chuyên gia của Benchmark Mineral Intelligence, gần 600.000 xe điện đã được bán ra tại châu Âu trong tháng 9, vượt mốc kỷ lục cũ thiết lập hồi tháng 6 tới 10%. Động lực thúc đẩy sự bứt phá này đến từ sự kết hợp giữa nhu cầu tiêu dùng nội khối đang duy trì ở mức cao và hệ thống chính sách hỗ trợ, các tiêu chuẩn khí thải ngặt nghèo được áp dụng đồng bộ tại nhiều quốc gia. Lục địa già đang chứng minh vai trò là một trong những pháo đài vững chắc nhất của quá trình điện hóa giao thông, ngay cả khi các khu vực khác đối mặt với nhiều cơn gió ngược.

Trái ngược hoàn toàn với sự bùng nổ tại châu Âu, thị trường Bắc Mỹ lại ghi nhận cú lao dốc mạnh chưa từng có trong năm nay. Doanh số xe điện tại khu vực này đã sụt giảm tới 44% trong tháng 9. Mức giảm sâu này phần lớn mang tính kỹ thuật do hiệu ứng cơ sở so sánh với cùng kỳ năm ngoái, thời điểm người mua đổ xô đến các đại lý để kịp nhận các khoản tín dụng thuế liên bang dành cho xe điện trước khi chính sách này chính thức hết hạn vào cuối tháng 9 năm 2025. Sự biến mất của các gói trợ giá trực tiếp đã tạo ra một khoảng trống nhu cầu tạm thời. Dù vậy, giới phân tích dự báo từ quý IV/2026 trở đi, các chỉ số so sánh theo năm sẽ trở nên ổn định và dễ chịu hơn khi thị trường đã dần hấp thụ xong giai đoạn suy thoái hậu ưu đãi thuế.

Tại châu Á, thị trường nội địa Trung Quốc – trung tâm sản xuất và tiêu thụ xe điện lớn nhất thế giới – cũng không nằm ngoài xu hướng giảm tốc. Doanh số bán xe điện tại Trung Quốc trong tháng 9 đã giảm 18%, lùi xuống mức 1,11 triệu chiếc. Sự chững lại của sức mua nội địa trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với nhiều áp lực đang đẩy các nhà sản xuất ô tô nước này vào tình thế ngày càng phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu.

Khi dư thừa năng lực sản xuất trong nước kết hợp với sức cầu nội địa suy giảm, các hãng xe Trung Quốc buộc phải tìm kiếm đường sống bằng cách đẩy mạnh vươn ra quốc tế, tạo ra những làn sóng cạnh tranh khốc liệt tại các khu vực bên ngoài như châu Âu hay Đông Nam Á, bất chấp việc phải đối mặt với các hàng rào phòng vệ thương mại và hạn ngạch ngày càng ngặt nghèo.

Những diễn biến của thị trường xe điện toàn cầu trong tháng 9/2026 phản ánh thực tế rằng tiến trình chuyển dịch năng lượng không diễn ra theo đường thẳng mà chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi các yếu tố chính sách, trợ cấp tài chính và năng lực hấp thụ của từng nền kinh tế.

Sự tăng trưởng vượt bậc tại châu Âu kết hợp với sự chững lại mang tính chu kỳ tại Bắc Mỹ và Trung Quốc đòi hỏi các nhà sản xuất ô tô phải có sự linh hoạt cao độ trong chiến lược phân bổ nguồn lực.

Trong giai đoạn cuối năm 2026, khi thị trường bước vào quý IV với nền tảng so sánh dễ thở hơn, khả năng thích ứng của các chuỗi cung ứng toàn cầu và chính sách điều tiết của các chính phủ sẽ là những nhân tố quyết định định hình lại tốc độ và quy mô của cuộc cách mạng xe điện trong tương lai gần.