Hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường 2026: Đảm bảo tiếng nói thực chất của phụ nữ

Phụ nữ tích cực tham gia bảo vệ môi trường dưới nhiều hình thức

Dưới sức ép của quá trình công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu toàn cầu, môi trường sống hiện nay đang phải đối mặt với những biến động tiêu cực sâu sắc. Ô nhiễm không khí, nguồn nước suy kiệt, đất đai bạc màu cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan không chỉ đe dọa trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội và sức khỏe của cộng đồng nói chung, mà còn tạo ra những hệ lụy nặng nề mang tính đặc thù đối với phụ nữ. 

Do phân công lao động xã hội và các rào cản về sinh kế, phụ nữ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số, thường phải gánh chịu những tổn thương lớn hơn từ gánh nặng gia đình, chăm sóc sức khỏe và sự suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương nhấn mạnh: "Lồng ghép giới trong chính sách và pháp luật về bảo vệ môi trường không chỉ là bổ sung một vài quy định cho phụ nữ, mà quan trọng hơn là phải đánh giá tác động của chính sách đối với phụ nữ và nam giới để đảm bảo cơ hội tiếp cận và thụ hưởng công bằng."

Toàn cảnh buổi hội thảo

Nhận diện khoảng trống

Trình bày Báo cáo rà soát tại hội thảo, chuyên gia độc lập về bình đẳng giới Nguyễn Thị Lan và chuyên gia Nguyễn Văn Anh với tư cách là đại diện của Nhóm Hỗ trợ kỹ thuật TAT đã khẳng định rằng Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã có những cơ sở nền tảng quan trọng cho việc lồng ghép giới, điển hình như Khoản 3 Điều 4 đã ghi nhận nguyên tắc bình đẳng giới, cùng các quy định về tham vấn và tiếp cận thông tin nhằm tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia quản lý môi trường. 

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất của đạo luật này hiện nay là sự kết nối giữa nguyên tắc, nghĩa vụ và công cụ thực hiện vẫn chưa đồng bộ. Những quy định mang tính nguyên tắc đó chưa được cụ thể hóa đầy đủ thành các yêu cầu đánh giá tác động theo giới, điều kiện bảo đảm tham gia, tiêu chí phân bổ nguồn lực hay chỉ tiêu theo dõi kết quả thực tế.

Chị Nguyễn Thị Lan, chuyên gia độc lập về bình đẳng giới trình bày tại Hội thảo

Bên cạnh đó cũng còn nhiều khoảng trống kỹ thuật cốt lõi trong chính đạo luật và các văn bản hướng dẫn như việc đánh giá tác động môi trường chưa phản ánh đúng sự khác biệt theo giới; cơ chế tham vấn chưa bảo đảm tính thực chất; các quy định về quản lý chất thải, EPR, kinh tế tuần hoàn, thích ứng khí hậu và tài chính xanh còn thiếu công cụ bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương; đồng thời hệ thống dữ liệu môi trường chưa gắn kết với chuỗi theo dõi kết quả bình đẳng giới. 

Trên cơ sở đó, hai chuyên gia kiến nghị cần hoàn thiện đồng bộ từ các văn bản luật như Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi 2026, các nghị định, thông tư hướng dẫn đến tổ chức thực hiện, thiết lập khung giám sát gồm bảy nhóm chỉ tiêu định lượng và phát huy tối đa vai trò phản biện của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Riêng về quy trình lấy ý kiến tham vấn, chuyên gia Nguyễn Thị Lan đề xuất phải quy định cụ thể về hình thức tham vấn như thời gian, địa điểm tổ chức, phải có văn bản giải trình tiếp thu các ý kiến tham gia tham vấn, đồng thời tỷ lệ người được tham vấn là nữ phải đạt tối thiểu 35% tổng số người tham gia thực tế, qua đó bảo đảm tối đa tiếng nói độc lập của phụ nữ trong quá trình ra quyết định.

Ông Nguyễn Văn Anh, Đại diện Nhóm Hỗ trợ kỹ thuật TAT trình bày tại Hội thảo

Nâng cao chất lượng tham vấn cộng đồng

Để giải quyết bài toán tham vấn trong Luật Bảo vệ môi trường, ThS. Nguyễn Hoàng Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phụ nữ, Học viện Phụ nữ Việt Nam, đề xuất điều chỉnh hướng tiếp cận, đánh giá mức độ bảo đảm cơ hội tham gia thực chất của phụ nữ và nhóm chịu tác động trong tham vấn và thẩm định ra quyết định, xem xét cơ chế tiếp cận thông tin cũng như khả năng đóng góp ý kiến trong các chỉ tiêu về giới; đồng thời cần bổ sung các chỉ tiêu đo lường số lượng ý kiến do phụ nữ nêu ra và tỷ lệ ý kiến được tiếp thu toàn phần hay một phần để phản ánh đúng thực chất mức độ tham gia thay vì chỉ dựa vào con số tỷ lệ tham gia đơn thuần. 

Theo chuyên gia về giới Trần Thu Thủy, việc áp đặt một con số quá cao như 35% hay 50% đôi khi sẽ tạo ra áp lực hình thức, khó khả thi tại nhiều địa bàn. Thay vào đó, nếu đạt mức tỷ lệ khoảng 30% nhưng bảo đảm đó là sự tham gia có chiều sâu, thực chất, có tiếng nói quyết định và ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung chính sách thì con số 30% đó đã được xem là thành công lớn và mang lại hiệu quả thiết thực hơn rất nhiều.

ThS. Nguyễn Hoàng Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phụ nữ, Học viện Phụ nữ Việt Nam, phát biểu

Hội thảo thống nhất rằng việc hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường 2026 không thể dừng lại ở các nguyên tắc chung chung mà phải tạo ra khung pháp lý vững chắc, kết hợp hài hòa giữa định mức tỷ lệ hợp lý và chất lượng tham vấn thực chất của phụ nữ, qua đó thúc đẩy mục tiêu phát triển kinh tế xanh, công bằng và bền vững .