Elon Musk cải tổ toàn diện xAI để thoát hiểm cảnh

Musk buộc phải mạnh tay để kiểm soát tình hình

Động thái này được vị tỷ phú mô tả là bước đi cần thiết để "cải thiện tốc độ thực thi", diễn ra trong bối cảnh xAI vừa được sáp nhập vào đế chế hàng không vũ trụ SpaceX qua một thương vụ lịch sử, đồng thời đang phải đối mặt với làn sóng rời đi của các nhà đồng sáng lập và những rắc rối pháp lý nghiêm trọng liên quan đến công cụ Grok trên toàn cầu.

Cuộc thanh lọc nhân sự và sự ra đi của những "công thần"

Thông báo về việc cắt giảm nhân sự được Elon Musk đưa ra một cách ngắn gọn nhưng đầy sức nặng trên mạng xã hội X. Ông cho biết việc tổ chức lại bộ máy là bắt buộc để guồng quay công việc tại xAI trở nên nhanh hơn và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, vị tỷ phú không đi sâu vào chi tiết cụ thể về số lượng nhân viên bị sa thải hay danh tính của những người phải ra đi. Ông cũng bỏ ngỏ câu hỏi liệu trong số những người rời đi có bao gồm các nhân sự cấp cao tự nguyện từ chức hay không.

Dù vậy, thông điệp của Musk rất rõ ràng: xAI đang cần một luồng gió mới. Ngay sau tuyên bố về việc chia tay nhân sự cũ, ông lập tức khẳng định công ty đang "tuyển dụng rầm rộ", cho thấy đây là một cuộc "thay máu" có chủ đích nhằm tìm kiếm những nhân tố phù hợp hơn với áp lực công việc hiện tại chứ không đơn thuần là cắt giảm chi phí.

Sự kiện này diễn ra ngay sau khi xAI chứng kiến sự chảy máu chất xám nghiêm trọng ở tầng lớp lãnh đạo thượng tầng. Đầu tuần này, hai nhà đồng sáng lập Jimmy Ba và Tony Wu đã tuyên bố rời khỏi công ty. Đây là những cái tên mới nhất gia nhập danh sách dài các nhân sự cốt cán dứt áo ra đi, bao gồm Igor Babuschkin, Kyle Kosic, Christian Szegedy và Greg Yang – những người đã từng kề vai sát cánh với Musk từ những ngày đầu thành lập vào năm 2023.

Việc mất đi hàng loạt kỹ sư và nhà nghiên cứu tài năng trong một thời gian ngắn đặt ra dấu hỏi lớn về sự ổn định nội bộ của xAI, nhất là khi mục tiêu ban đầu của họ là cạnh tranh sòng phẳng với những gã khổng lồ như OpenAI hay Google DeepMind.

Giới quan sát nhận định rằng áp lực "cải thiện tốc độ thực thi" mà Musk đề cập có thể xuất phát từ sự chậm trễ trong việc phát triển các mô hình AI mới so với đối thủ, hoặc do sự bất đồng về định hướng phát triển sản phẩm giữa ông và đội ngũ kỹ thuật. Musk vốn nổi tiếng với phong cách quản lý khắc nghiệt và đòi hỏi tiến độ thần tốc, điều đã từng thấy tại Tesla và Twitter trước đây. Cuộc cải tổ lần này dường như là nỗ lực của ông để siết chặt kỷ luật và đưa xAI vào khuôn khổ hoạt động hiệu quả hơn, chuẩn bị cho những mục tiêu tham vọng hơn dưới mái nhà chung SpaceX.

Thương vụ ngàn tỉ đô và bóng ma pháp lý từ Grok

Bối cảnh của cuộc tái cơ cấu này trở nên đặc biệt nhạy cảm khi nó diễn ra chỉ một tuần sau khi Musk công bố thương vụ sáp nhập lịch sử giữa SpaceX và xAI. Trong một giao dịch hoán đổi cổ phiếu hoàn toàn, gã khổng lồ hàng không vũ trụ và quốc phòng SpaceX đã chính thức thâu tóm xAI.

Theo các tài liệu tài chính được tiết lộ, thương vụ này đã định giá SpaceX ở mức khổng lồ 1.000 tỉ USD, trong khi xAI được định giá 250 tỉ USD sau sáp nhập. Cấu trúc sở hữu chồng chéo này càng trở nên phức tạp hơn khi trước đó, xAI đã được Musk sử dụng làm pháp nhân để mua lại mạng xã hội X (trước đây là Twitter) vào tháng 3 năm 2025. Như vậy, SpaceX giờ đây không chỉ phóng tên lửa mà còn sở hữu một trong những công ty AI lớn nhất và một mạng xã hội toàn cầu.

Việc hợp nhất này được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho kế hoạch đưa SpaceX lên sàn chứng khoán (IPO) dự kiến diễn ra trong năm nay. Các nhà đầu tư kỳ vọng việc quy về một mối sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và tạo ra một hệ sinh thái công nghệ thống nhất. Tuy nhiên, sự ra đi của các nhà sáng lập xAI và cuộc cải tổ nhân sự ngay trước thềm IPO có thể gây ra những lo ngại về khả năng quản trị và rủi ro hoạt động. Đặc biệt, "tài sản" mà SpaceX vừa nhận về là xAI đang mang theo một "cục nợ" pháp lý không hề nhỏ liên quan đến chatbot Grok.

Hiện tại, xAI đang là tâm điểm của hàng loạt cuộc điều tra pháp lý tại nhiều khu vực pháp lý quan trọng bao gồm châu Âu, châu Á và Mỹ. Các cơ quan quản lý đang xem xét liệu xAI có vi phạm các quy định khu vực hay không sau khi chatbot Grok bị phát hiện cho phép tạo và phát tán hàng loạt hình ảnh khiêu dâm không đồng thuận (deepfake porn). Nghiêm trọng hơn, những hình ảnh này được tạo ra dựa trên ảnh thật của con người, bao gồm cả trẻ em. Đây là một cuộc khủng hoảng truyền thông và pháp lý tồi tệ, đe dọa trực tiếp đến uy tín của công ty ngay trước khi SpaceX niêm yết cổ phiếu đại chúng.

Mục tiêu ban đầu của xAI khi được Musk thành lập là để "thấu hiểu bản chất thực sự của vũ trụ", nhưng hiện tại, công ty đang phải vật lộn để giải quyết những vấn đề trần tục và cấp bách hơn nhiều: kiểm soát nội dung độc hại và tuân thủ pháp luật. Cuộc cải tổ nhân sự tuần này có thể là động thái "dọn dẹp nhà cửa" của Musk nhằm trấn an các nhà đầu tư và cơ quan quản lý, cho thấy ông đang mạnh tay xử lý các vấn đề tồn đọng để đưa con tàu xAI và cả Spacex vượt qua cơn bão lớn sắp tới.

Việc sa thải những người cũ và tuyển dụng người mới có thể là cách để Musk thay đổi tư duy làm sản phẩm, chuyển từ việc phát triển AI tự do sang một mô hình kiểm soát chặt chẽ và an toàn hơn, hoặc ngược lại, là một nỗ lực tuyệt vọng để cứu vãn hình ảnh của Grok trước khi quá muộn.

Bùi Tú